Şimdi moda 'Şii refleksi', bu yüzden de 'Sünni refleksi' artık kötü karşılanıyor. Pek çok yazara göre, Türkiye, sınırları dışındaki gelişmelere 'Sünni refleksi' sebebiyle yanlış yaklaşıyor. Konu, üzerinde biraz daha durmayı hak edecek kadar önemli

Şiilerin itikad sistemi ile Sünni inancı arasında bazı farklar var; bunlar özellikle 'iktidar' ile ilişkide kendini belli ediyor. Genel hatlarıyla bu alandaki en önemli fark şu: Sünniler, hangi yolla iktidara ulaşmış veya orada hangi yöntemle kalıyor olursa olsun, yöneticilere itaat kültürüne sahip; Sünni egemen coğrafyada çok sayıda diktatör bulunmasının bir sebebi de bu. Şiiler ise, 'iktidar' kavramına bütünüyle 'dinî' açıdan yaklaşır ve yönetimin Hz. Ali soyundan gelenlerin hakkı olduğuna inanır. Kayıp '12. İmam' yeniden ortaya çıktığında hakkı olan yönetimi eline geçirecektir, Şia'ya göre... Onun kayıpta kalmayı sürdürdüğü zaman diliminde ise ülkeyi kimin yönettiği dinî açıdan o kadar önemli sayılmaz...

Sözün kısası, Sünniler ile Şiiler arasında, farklı noktalardan hareket etseler de, geçerli olan kural iktidara kayıtsızlıktır...

Şii dünyada bu kısır döngüyü kıran Ayetullah Humeyni oldu. Şia inancında kural koyma hakkına sahip ('müçtehid-i mutlak') olduğu için bağlıları tarafından da benimsenen Ayetullah Humeyni'nin 'velâyet-i fakîh' yorumu, İran'da devrim yoluyla yönetim değişikliğine sebep oldu. Bu yoruma göre, evet gerçek iktidar yine Hz. Ali soyundan gelenlerin hakkıydı, ama 12. İmam'ın kayıp olmayı sürdürdüğü ortamda, onun yerini tutmasalar da, yönetime geçeceklerin 'fakîh' (dinî bilgilerle mücehhez kişiler) olması gerekirdi; halkı, 'fakîh' biri gerçek iktidar sahibine 'velâyeten' yönetmeliydi. İran devrimi, aslında Şia düşüncesindeki bu 'devrim' ile gerçekleşebildi...

Irak özelinde bu konu hiç tartışılmıyor, ama gelişmeleri izleyen herkes orada gerçek söz sahibinin 80'li yaşlarını sürdüren Ayetullah Ali Sistani olduğunu biliyor. Ayetullah Sistani istediği için geçici yönetim oluşabildi, geçici anayasa yürürlüğe girebildi; seçimlerin yapılmasını da onun verdiği onay sağladı... Geçici anayasaya göre, kimin cumhurbaşkanı olacağına seçimle oluşan Meclis karar verecek; Meclis'in seçeceği cumhurbaşkanı ile iki yardımcısı ise başbakanı atayacak... Oysa, işte görüyoruz, daha Meclis ilk toplantısını yapıp cumhurbaşkanı ve yardımcılarını seçmeden başbakanın kim olacağı belli oldu bile... Ayetullah Sistani, tıpkı İran'daki Ali Hamaney gibi, seçimle gelen makamların sahiplerinden daha yetkili Irak üzerinde...

ABD'nin hesabı, Irak'ta oluşmasına yardım ettiği sistemin İran'ı da etkilemesi; bu beklentinin gerçekçiliği zaman içerisinde anlaşılacak... İran yönetiminin Irak'ta oluşmakta olan yeni yönetimden bir rahatsızlık duymadığı şimdiden hissediliyor... Lübnan'da da en kalabalık grup Şiiler ve 1940'larda oluşmuş din ve mezhep esasına göre makamları bölüştüren 'Ulusal Mutabakat' bozulursa, orada da sandıktan 'Şii ağırlıklı' bir yönetim çıkabilecektir. Şiiler, Suudi Arabistan'ın petrol zengini doğu bölgesinde de çoğunluğu teşkil ediyorlar... Topraklarında Şii varlığı barındıran Körfez ülkeleri daha şimdiden kâbus görmeye başlamış olmalı.

Şia düşüncesinin İran'da iktidara erişmesi için Ayetullah Humeyni yetkinliğinde bir dinadamının ağırlığını koyması gerekmişti; Irak'taki örnek oradan bütün bölgeye yaygınlaşırsa şu hükme rahatlıkla varabileceğiz: Ortadoğu bölgesinde petrolden en fazla nimetlenmiş toprakların Şii bölgesi haline dönüşmesi ancak ABD gibi bir süpergücün müdahalesiyle gerçekleşebilirdi.

'Sünni refleksi' beğenmeyip hepimizden 'Şii refleksi' talep edenler, açıkça görüldüğü üzere, geleceğe yatırım yapıyorlar. Rüzgârın nereye doğru estiğini onlar anlamayacak da biz mi anlayacağız?

Zihninizden "Ak Parti'yi fazla muhafazakâr bulanlar, Şii ağırlıklı bir bölgede yaşamakta zorluk çekmeyecekler mi?" türü kimbilir kaç soru geçiyordur; ancak o tür soruları, 'Sünni refleksi' ile karşılaştığında tüyleri diken diken olanlara yöneltmelisiniz.

FEHMİ KORU

Künye

Temsilcilikler

Abone Formu

Mesaj Formu

Online İlan