GündemTasavvuf Karagöz sahnesinde

Tasavvuf Karagöz sahnesinde

Yaşayan İnsan Hazinesi seçilen Karagöz sanatçısı Metin Özlen, " Karagöz Hacivat oyununda ikili daima kavga eder ama hiçbir zaman ölüm olmaz. Çünkü Karagöz tasavvuftan çıkmıştır, onda öldürme yoktur" diyor.

İlker Nuri ÖztürkYeni Şafak
Kültür Bakanlığı tarafından Yaşayan İnsan Hazinesi seçilen Karagöz Sanatçısı Metin Özlen, 14 yaşından beri hayal perdesinde gölge oynatıyor
Kültür Bakanlığı tarafından Yaşayan İnsan Hazinesi seçilen Karagöz Sanatçısı Metin Özlen, 14 yaşından beri hayal perdesinde gölge oynatıyor

Bu perde başka perde! Unutulmaya yüz tutan geleneksel değerimiz Karagöz oyunu, günümüzde az sayıda hayali tarafından temsil ediliyor. Kültür Bakanlığı tarafından Yaşayan İnsan Hazinesi seçilen Karagöz Sanatçısı Metin Özlen, 14 yaşından beri hayal perdesinde gölge oynatıyor. 77 yaşındaki Özlen için TRT ve BBC’de belgeseller çekildi çeşitli televizyon programları yapıldı. Yurt dışında onlarca ülkede sahne alırken Fransa’da tiyatro kapıları kırıldı. İzmir’den Antalya’ya, Sinop’tan Sivas’a Anadolu’nun birçok yerinde gösteriler düzenledi. Hayali Metin Özlen ile Karagöz üzerine konuştuk.

* Karagöz ilginiz nasıl başladı?

İkinci Cihan Harbi’nin korkunç yıllarında Rahmetli Büyükbabamlarda kalıyordum. Bana Karagöz muhavereleri anlatırdı. Arap köle, balık oyununu çok severdim ve ağzının içine bakarak uyuyakalırmışım. Anneannem de ‘çocuğun kafasını hayırlı şeylerle doldur’ derdi. Komşular arasında oynatmaya başladım. Hem kartondan tasvir yaptım hem de oynattım.

PERDE DÜNYADIR GÖLGELER İNSAN

* Eski tasvirler nasıl yapılırdı?

Karagöz sanatçısı dağa çıkar; böğürtlen, cehrin, mazı, çivil otu toplar güveç kabında bunlardan renk çıkartırlardı. Şap, bakır sülfat, limon tozu atılır. Soğandan da hem kızıl kahve hem de sarı renk alınır.

* Peki, gölge oyunu neyi temsil eder?

Beyaz perde fani dünyayı, gölgeler insanları, meşale de ruhu temsil eder. Bu ibret perdesidir. Seyredenler kendi hayatlarına hisse çıkartır, alacağını alır. Perde arkasından oynatan tek kişiye hayali denir. Bu hayali ise Allah’tan aldığı ilhamla bu cansız aktörleri perde arkasında getirir, götürür, hareket ettirir. Karagöz’ü inkâr eden kendini inkâr eder.

  • * Kaç çeşit Karagöz var?
  • Karagöz 6 bölüme ayrılır. Sarayda oynanan Karagöz’e “Huzur” Karagözü denir, padişahın huzurunda veya paşa konaklarında enderundan yetişmiş çok seçkin kişiler tarafından oynatılır. Bunların en meşhurlarından biri III. Selim dönemindeki Kasımpaşalı Hafız’dır. O zamanlar yeniçerilerin bir kıpırtısı vardır saray önlerinde, isyana meyillidirler. Bunu gören hayali, üzerinde cesetlerin olduğu bir ağaç çıkartıyor perdeye. Padişah bu ne diyor, o da vaka-i hayriyedir padişahım diyor. İşte Karagöz böyle saraya girmiş, padişaha şifre vermiş, siyasal taşlama yapmış bir sanattır. Padişahların himaye ettiği isimler daha birçoktur. Örneğin Abdülhamid’in huzurunda da Mızıka-i Hümayun Nazif Bey vardır, tasvir üstadıdır. Ben de en çok onu taklit ediyorum.

* Diğer bölümleri neler?

Çadırda, meydanda halka oynatılan Karagöz vardır. Çocuklara oynatılan vardır. Hanımların etkileneceği romantik hikâyeleri olan zenneli oynatılan Karagöz bir başkasıdır. Dergâhlarda şeyhler, müridlerine terbiyeli şekilde oynatırlardı. Çünkü Şeyh Küşteri’yi kendilerine örnek almışlardır, bu tasavvufi Karagöz’dür. Bir de yabancıların da işi içine girmesiyle çoğalan, özellikle yurt dışında oynatılan 18. yy’dan örnekleri görülen pornografik Karagöz var.

* Yurt dışından nasıl bir ilgi var gölge oyununa?

Yabancı devletler klasik oyunları istiyor. Çünkü otantik kıyafet ve farklı hikayeler ilgi çekiyor. BBC için İstanbul’un fethini Karagöz’de canlandırdım. Osmanlı’daki padişahların şehzadeleri daima boğdurduklarına inanıyorlardı. Bir de Karagöz’ün Hacivat’ı öldürmesini istediler. Buna da hayır dedim. Bu geleneğe aykırı çünkü ikisi daima kavga eder ama hiçbir zaman ölüm olmaz. Karagöz tasavvuftan çıkmıştır, onda öldürme yoktur.

* Başka hangi istekler odu?

Almanlar da senaryosunu kendilerinin yazdığı bir Karagöz oynatmamı istediler. İçinde toplayıcı Kürt çocukların olduğu bir oyun. Maksatları bizi birbirimize düşürmekti, ayrımcılık çıkartmaktı. Kendi sanatımı ve milletimi yabancıların menfaatine emanet etmedim. Sanatını yerden yüksek tutacaksın.

* Karagöz sanatı nasıl yaşatılabilir?

Amerika, Fransa, Almanya başta olmak üzere birçok müzede tasvirlerim bulunuyor. Elimde de bine yakın tasvir koleksiyonu var. Yerli yabancı birçok alıcı çıktı ancak ben Kültür Bakanlığı’na geçmesini istiyorum. Karagöz Müzesi açılması çok iyi olur.

ÖNÜNE GELEN ELİNE İKİ DEĞNEK ALIP HALKIN HUZURUNA ÇIKMAMALI

* Sanatçılar arasında nasıl bir usta-çırak ilişkisi olmalı?

Enis Ergün tarafından Karagöz Derneği kuruldu. Bir topluluk oluşturulmalı ve denetleyen ustalar olmalı. Hayalinin yardımcısına yardak denir. Eskiden yardak ustalaşana kadar çalışırdı, usta olduktan sonra da 5 sene ustasının çıktığı yerlerde çıkamazdı. Sanatçıların toplanıp değerlendirme ve sınıflandırma yapması gerekiyor. Önüne gelen, eline iki değnek alıp halkın huzuruna çıkmamalı. Bir de sırtına heybeyi vurup yurt dışına gidenler var. Bunları kimler seçiyor bilmiyoruz.

Karagöz’ün yarısı musikidir

* Bir hayalide olması gereken özellikler neler?

Musiki bilgisi, sahne, dekor tasarım, ışık bilgisi gerekiyor, halk kültüründen anlayacak, şivesi iyi olacak, perde hakimiyeti, el becerisi ve yardımcısı sağlam olmalı. Örneğin Hacivat’ın evi yoktur, gökten inmez sağdan çıkar, semai okur sonra Karagöz’ü çağırır. Şimdikiler klasiği bozup oyunu katlediyorlar. Karagöz’ün yüzde ellisi musikidir. İyi bir oyun için kanun, klarnet ve ud çalan 3 kişilik bir saz heyeti gerekiyor. Bir de Karagöz şarkılarını söyleyecek bir vokal.

Çocuklara Tarkan ve Ciguli’yi çıkardım

* Oyuna çocukların ilgisi nasıl?

Günümüzde sadece çocuklara özel bir eğlence olarak Karagöz sunuluyor. Şimdiki çocuklar da bilgisayar çağında, bu durumda benimsemeleri çok zor. Canlı Karagöz diye sahneye çıkıyorlar markette, Ramazan eğlencesinde. İlgi olmuyor tabii.

* Karagöz oyunlarına çocukların ilgisi nasıl çekilebilir?

Gitar çalarak oyun oynatanlar var. Ben oyunun klasik halini oynatıp en son Zeki Müren, Tarkan, Ciguli, Kenan Doğulu gibi ünlü isimleri çıkardım. Bu ilgiyi arttırıyor.

ÖNERİLEN VİDEOLAR
Bilime Yön Veren Müslüman Alimler: El Biruni
Dünyanın 'Orta Asya'da yaşamış deha' olarak kabul ettiği, coğrafya ve tıpta henüz 11. yüzyılda yaptıkları ile çığır açan Biruni'yi Bilime Yön Veren Müslüman Alimler serimizde ele aldık.



Futbolun renkli düşü: Zinedine Zidane
Fransa topraklarında Cezayir asıllı bir ailenin beşinci çocuğu olarak doğup, bugün bile birilerine ilham olmaya devam eden Zidane ya da namı-diğer Zizou'nun kariyerinin satır başları...
Down sendromlu taraftara sürpriz doğum günü
Lüleburgazspor'un iç sahadaki maçlarını tribünden takip eden ve takımının formasını hiç çıkarmayan down sendromlu Tarık Göntürk için Lüleburgaz taraftarları sürpriz doğum günü kutlaması yaptı.
İsrail bu çocuklardan korkuyor
Kudüs'ün sokaklarında üç Filistinli çocuğun hep bir ağızdan 'Allahu ekber' diye haykırdığı görüntüler sosyal medyada, 'Bu inanca kim engel olabilir ki?' notuyla paylaşıldı.
İsrail zulmünün boyutu: Ambulanstaki yaralıları tutukladılar!
Filistin'in El Halil şehrinde İsrail askerleri, yaraladıkları iki Filistinli genç kızı ambulansta tutuklayarak gözaltına aldı.
Yahudilerin Filistin nefretini böyle görüntüledi
İnsan hakları aktivisti Robert Martin, Kudüs'teki Yahudilerle sordu: "Filistinliler hakkında ne düşünüyorsun?" İşte o nefret dolu cevaplar…
Otobüste çalışan belediye başkanı öğrencileri şaşırttı
Şanlıurfa Belediye Başkanı Nihat Çiftçi'yi otobüste gören öğrenciler şaşkınlıklarını gizleyemedi. Çiftçi öncülüğünde başlatılan uygulama kapsamında, Belediye başkanı ve yöneticiler halk otobüsüne binip halkın sorunlarını yakından dinleyecek.
Eski Kudüs Müftüsü Sabri Erdoğan’a teşekkür etti
Eski Kudüs Müftüsü Şeyh İkrime Sabri, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a Kudüs zirvesini gerçekleştirdiği için teşekkür etti.
Yahudiler Mescid-i Aksa'ya girdi
Bugün Hanuka bayramının ikinci gününü kutlayan onlarca Yahudi yerleşimci, İsrail polisinin yardımıyla Mescid-i Aksa'nın avlusuna girdi.
Ürdünlü pilotun ‘Kudüs’ anonsu ABD’yi panikletti!
Ürdün'den New York'a giden yolcu uçağının pilotu, Kudüs üzerinden geçerken, Şu anda Filistin topraklarının başkenti Kudüs üzerindeyiz” sözleri sebebiyle ABD John Keneddy Havalimanı'nda gözaltına alındı. Yousuf Da'aja adındaki Ürdünlü pilotun sefer sırasındaki anonsu sosyal medyada yayınlanmıştı.
Seyyar hikayeler: Simitçi
Seyyar Hikayeler'de bu hafta, sabah kahvaltılarının vazgeçilmezi, ara öğünlerin kurtarıcısı simidin fırından tezgaha olan yolculuğu ele alınıyor.
Kudüs zirvesi sonrası Erdoğan'dan tarihi konuşma
Cumhurbaşkanı Erdoğan Kudüs Zirvesi'nin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında İslam dünyasına seslendi. Erdoğan, "Müslümanlar çaresiz değildir. İman varsa imkan da vardır. Rabbimizin inayetiyle bu mücadelemizi başarıya ulaştıracağız" dedi.
Jandarma'nın yüz tanıyan yeni gözlüğü 'takbul'
Türkiye'de bir firma tarafından güvenlik hizmetleri için üretilen ve "takbul" adı verilen gözlük, yüz tanıma teknolojisi ve daha bir çok özelliği ile şüphelileri tanımada yüksek oranda kolaylık sağlıyor.
Erdoğan'ı Patani'de canlı takip eden yaşlı adam
Tayland'ın güneydindeki Patani'de bir minibüste yolculuk yapan yaşlı adamın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı cep telefonundan izlediği anlar sosyal medyada büyük ilgi gördü. Tayland hükümetinin Müslümanlara yaptığı zulümle sık sık gündem olan Patani'deki yaşlı amcanın Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Kudüs için İstanbul'da acil toplanan İslam Konferansı Örgütü'ndeki konuşmasını izlediği anları kaydedip twitter hesabından paylaşan Fatih Öke şu yorumu yaptı: "Önümdeki amca Reis'i canlı takip ediyor. Dünya ile nasıl bütünleştiğimizin en canlı kanıtı."
Erdoğan'dan net mesaj: Kudüs Filistin'in başkentidir
Cumhurbaşkanı Erdoğan İslam İşbirliği Teşkilatı toplantısında konuştu. Erdoğan, ABD Başkanı Trump'a tepki gösterdiği konuşmasında, "Kudüs'ü Filistin devletinin işgal altındaki başkenti olarak tanımaya davet ediyorum" dedi.
Filistin bayrağını indirmek isteyen işgalci Yahudinin küstahlığı
Filistin'in El Halil şehrinde bir Yahudi yerleşimcinin küstahca Filistin bayrağını indirmeye çalışması kameraya böyle kaydedilmişti.
Bunu Gördünüz Mü? 500 metrelik görsel şov
Arjantin tribünlerinin harika şovundan, Fransız oyuncu Adil Rami'nin basın toplantısında söylediği Johnny Hallyday şarkısına kadar haftanın öne çıkan tüm detayları Tuğçe'nin sunumuyla bu videoda...


Çeçen direnişinin 23’üncü yılı
Tam 23 yıl önce Çeçenistan'ın bağımsızlık ilanını içine sindiremeyen Ruslar önce havadan bombaladıkları Çeçenistan'a karadan da girmeye başladı. Çeçenistan-Rusya savaşının yıl dönümünde şehit komutanları rahmetle anıyoruz.
6 yaşındaki Ryan, YouTube'dan yılda 11 milyon dolar kazanıyor
Oyuncak merakıyla bilinen Ryan ToysReview isimli çocuk, 4 yaşında çekmeye başladığı oyuncak yorumlarını Youtube üzerinde yayınlamaya başlayınca ünlü oldu. 10 milyon aboneye ulaşan Ryan, geçen yıl 11 milyon dolar gelir elde etti.
‘Kudüs için ne yapmalıyız?’ı iki dakikada anlattı
Gazeteci Abdurrahman Uzun, 'Kudüs için ne yapmalıyız?'ı 'marangozun minber hikayesi' üzerinden 2 dakikada anlattı.