HayatDoğu ve Batıyı birleştirecek stratejik hat

Doğu ve Batı'yı birleştirecek stratejik hat

Bakü-Tiflis-Kars demiryolu tamamen Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye'nin üçlü işbirliği sonucunda yapılmış bir projedir. Çin bu projeye yatırım yapmadı, fakat Çin'in demiryolu taşımalarına yük vermesi demiryolunun verimliliği açısından oldukça önemlidir. Demiryolu açıldıktan sonra Çin'in resmi haber ajansı Xinhuanet bu hattın Avrupa ile Çin arasında ticaret ve taşımacılık koridoru olan Büyük İpek Yolu projesinin güney kısmının anahtar parçası olarak dizayn edildiği şeklinde yorumlamıştır.

Haber MerkeziYeni Şafak

DR. CAVİD VELİYEV - AZERBAYCAN CUMHURBAŞKANLIĞI HİMAYESİNDEKİ STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ

Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'yi demiryolu ile birleştirmek düşüncesi ilk olarak 1993 yılında Ortak Ulaşım Komisyonu'nda görüşülmüş, 2002 yılında üç ülkenin Ulaştırma Bakanları kendi aralarında hattın güzergahı ile ilgili protokol imzalamış ve 2005 yılında hattın fizibilite çalışmaları yapılmıştır. 25 Mayıs 2005’de Bakü’de üç devletin devlet başkanları arasında Bakü-Tiflis-Ahalkelek-Kars (BTAK) Demiryolu Projesi hakkında üç taraflı bildiri imzalandıktan sonra 7 Şubat 2007’de üç ülke arasında BTAK’nın yapımına ilişkin anlaşma imzalanmıştır. Aynı günde imzalanan “Tiflis Deklerasyonu” da demiryolunun yapımı açısından önem arzediyor.

2010-2011 yılına kadar tamamlanması beklenen demiryolu proje birkaç defa ertelenmiş, fakat yaşanan bazı gelişmeler Tarihi İpek Yolu'nun önemli bir parçası haline gelen BTAK Demiryolunun önemini artırmıştır. Özellikle doğu ile batı arasında artan ticaret hacmi ve yük taşımaları, 2012 yılında Çin`in “Bir Kemer Bir Yol” projesini ilan etmesi projeninin önemini artırmış oldu. Ayrıca Türkiye`nin Orta Asya`ya yük taşımalarında Rusya ve İranla yaşadığı sorunlar Türkiye için orta hattın önemini artırmış oldu. Sonuçta demiryolunun resmi açılışı 30 Ekim 2017 tarihinde Bakü`de gerçekleşmiş oldu.

REKLAM

ANAHTAR PARÇA

Demiryolu tamamen Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye`nin üçlü işbirliği sonucunda yapılmış bir projedir. Çin bu projeye yatırım yapmadı, fakat Çin'in demiryolu taşımalarına yük vermesi demiryolunun verimliliği açısından oldukça önemlidir. Demiryolu açıldıktan sonra Çin'in resmi haber ajansı Xinhuanet bu hattın Avrupa ile Çin arasında ticaret ve taşımacılık koridoru olan Büyük İpek Yolu projesinin güney kısmının anahtar parçası olarak dizayn edildiği şeklinde yorumlamıştır. Hattının resmi açılışı yapıldıktan sonra AB bu demiryolunun bölgede daha iyi bağlantı, yeni ticaret imkanları ve ticaretin artmasına olumlu etkileyeceği nedeniyle olumlu karşılamıştır.

REKLAM

Demiryolu hattının tahmini uzunluğu 829 km’dir. Bunun 504 km’si Azerbaycan’dan, 29 km’si Gürcistan`dan geri kalanı ise Türkye`den geçiyor. İlk aşamada demiryolu aracılığı ile 6.5 milyon ton yük ve 1 milyon yolcu, sonraki aşamada ise 17 milyon ton yük ve 3 milyon yolcu taşımacılığı planlanmaktadır. Projenin Türkiye kısmını Türkiye`nin kendisi finansal olarak desteklerken, Azerbaycan ve Gürcistan kısmını ise Azerbaycan destekledi. Uzunluğu 160 km olan Ahalkelek-Marabda demiryolunun onarımı ve yeniden yapımı için Azerbaycan tarafından Gürcistan'a 775 milyon dolar kredi verildi. Bu kredinin 200 milyon doları 25 yıl için yüzde 1’le, geri kalan 575 milyon doları ise 25 yıllığına yüzde 5'le verilmiştir. Kredinin 585 milyon doları demiryolunun yapımında kulanılmak üzere transfer olunmuş ve bu kredi demiryolu taşımacılığında elde edilmiş karla geri ödenecektir.

REKLAM

Aktau-Urumçu demiryolu projesinin tamamlanmasından ve BTAK ile birleşmesinden sonra demiryolu koridoru, Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan'dan geçerek Orta Asya, Güney Kafkasya ve Çin demiryolunu Avrupa ile birleştirerek, Asya ile Avrupa arasında kargo taşımacılığını temin edecektir. BTAK`nin tamamlanması ile Trans-Avrupa ile Trans-Asya demiryolları ağı birleştirilecek, kargo ve yolcu taşımacılığı Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa veya Asya'ya taşınacaktır.

ABLUKADAN KURTARACAK

Proje Gürcistan`ın demiryolu izolasyonundan kurtulma imkanı verecek, Türkiye ve Azerbaycan`ın köprü rolunu kuvvetlendirecektir. Azerbaycan`ın ise petrol dışı ekonomisinin kalkınmasına yük katkı sağlayacak, ülke kapalı kuru devleti olmaktan çıkarak, merkez ülke konumuna yükselecektir. Diğer taraftan demiryolunun Kars`tan Nahçıvan'a kadar uzatılması da gündemdedir ki, bu da Ermenistan ablukasında olan Nahçıvan'la Azerbaycan anakarası arasında demiryolu bağının oluşması anlamına gelmektedir.

REKLAM

Türkiye Marmaray Projesini tamamlayarak İstanbul'dan Avrupa`ya demiryoluyla çıkışın önünü açtı. Öte yandan Kars ile Edirne arasında demiryolu hattı yapılmaktadır. 2010 yılında Türkiye ile Çin arasında imzalanan anlaşma ile Kars-Edirne hızlı tren demiryolu hattı Çin`den alınacak krediyle tamamlanacaktır. Bu ise BTAK'nın Marmaray ile birleşmesine neden olacaktır. Ayrıca demiryolunun Türkiye'nin Mersin limanı aracılığı ile Akdeniz'e çıkışı da temin edilecektir.

Demiryolu aracılığıyla yapılan taşımalarda Asya ve Avrupa arasındakı mesafe 7 bin km daha kısalacaktır. Bu ise Çin'den Avrupa'ya yük taşıma süresinin 50 günden 12-15 güne kadar inmesi anlamına gelmektedir ki, hem zaman, hem de para kaybını önleyecektir. Demiryolu otomatik olarak Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'nin geostrateji değerini ve hattın geçtiği üç ülke arasında karşılıklı bağımlılığı artıracaktır. Genellikle bölgesel barış ve huzura hizmet edecek bu proje diger bölgesel enerji projeleri ile birlikte bölgede ticaret hacmini ve turizmi olumlu yönde etkileyecektir.

REKLAM

Tabii BTAK'nın açılış töreninde Kazakistan ve Özbekistan Başbakanlarının da bulunması oldukça önemlidir. Zira Kazakistan ve Türkmenistan BTAK'nın Asya ile bağlanmasında birleştirici rol oynamaktadır. Azerbaycan'ın Elet limanı Kazakistan`ın Aktau ve Türkmenistan`ın Türkmenbaşı limanları arasında bir taşımacılık ilişkisi bulunmaktadır. Hazar Denizinde en büyük taşımacılık gemi sayısına sahib Azerbaycan 270 gemiyle bu taşımacılıkta aktiv rol almaktadır. Özbekistan`da yaşanan Cumhurbaşkanı deyişiminden sonra Taşkent Türk dünyası ile ekonomik entegrasyona daha çok önem vermeye başlamıştır. BTAK Demiryolu projesi komşu devletlerin de ilgisini çekmektedir. Kazakistan, Çin, Özbekistan, Türkmenistan ve Moğolistan demiryolu aracılığı ile Avrupa pazarına çıkmayı hedeflemektedir.

ERMENİSTAN İZOLE EDİLİYOR

REKLAM

Projenin gerçekleşmesinden en çok rahatsız olan ülke Ermenistan oldu çünkü giderek bölgesel izolasyonu derinleşmektedir. 12 Temmuz 2005`te ABD Kongresi`nde kabul edilen karar Ermenistan'ı bölgesel projeden izole ettiği için BTAK’ya finansal destek vermeyi yasaklamıştır. Bilindiği üzere Ermenistan Azerbaycan topraklarını işgal ettiği için BTC, BTE, BTAK ve güney-kuzey koridoru gibi bütün bölgesel projelerin dışında tutulmaktadır. BTAK`nin açılışından sonra ise Dağlık Karabağ meselesinin hal olunmadan bu projelerde yer almayacaklarını da anladılar. Şimdiki halde bütün çabaları Gürcistan üzerinden demiryolu yük taşımalarına katılmaktır, fakat tabii bu süreç Azerbaycan'ın ve Türkiye'nin onayını gerektirmektedir. Ermenistan, Azerbaycan ve Türkiye`nin finansal desteği ile yapılan demiryoluna onlara karşı taleplerinden vazgeçmediği sürece katılamaz. Bunun kısaca ismi Ermenistan bölgesel barış ve güvenliğe destek vermediği sürece bölgesel ekonomik, enerji ve taşımacılık entegrasyon imkanlarından yararlanması imkansız gözüküyor. Nitekim “dostları” da Ermenistan'a bu imkanları sağlayamadı.

REKLAM

Öte yandan BTAK demiryolu bölgenin tek taşımacılık hattı değildir. Azerbaycan bölgede başka bir projenin de önemli ortağı ve yapımcısıdır. Rusya, Azerbaycan, İran arasında yapılmakta olan güney-kuzey demiryolu projesi de bölgenin geleceği açısından oldukça önemlidir. Bu proje için işlerin Azerbaycan kısmı tamamlanmış ve İran kısmı tamamlanmaktadır. 2020 yılında bitmesi beklenen güney-kuzey demiryolunun BTAK demiryolu ile entegrasyonu gündemdedir. Bu gerçekleşirse güney-batı ve kuzey-batı demiryolları gerçekleşmiş olacaktır. Böylece BTAK sadece doğu-batı için değil, aynı zamanda güney-kuzey taşımacılığında da önemli rol üstlenecektir.