HayatMerak ile dehşet arasında romantik bilim

Merak ile dehşet arasında romantik bilim

Richard Holmes, “Merak Çağı” adını verdiği romantik bilimin zaman aralığını; Kaptan James Cook’un 1768’de başladığı Endevaour’un güvertesinde dünyanın çevresini ilk kez dolaştığı yolculuk ile Charles Darwin’in 1831 yılında başladığı Beagle güvertesinde Galapagos adalarına yaptığı yolculuk olarak belirliyor.

Haber MerkeziYeni Şafak
İngiliz yazar, akademisyen ve askeri tarihçi olarak bilinen Richard Holmes on sekizinci yüzyılın sonunda Britanya’yı etkisi altına alan ve bilime Romantik bir çığır açan İkinci Bilimsel Devrim’e dair bir anlatı sunuyor
İngiliz yazar, akademisyen ve askeri tarihçi olarak bilinen Richard Holmes on sekizinci yüzyılın sonunda Britanya’yı etkisi altına alan ve bilime Romantik bir çığır açan İkinci Bilimsel Devrim’e dair bir anlatı sunuyor

- Beyza Karakaya

İngiliz yazar, akademisyen ve askeri tarihçi olarak bilinen Richard Holmes on sekizinci yüzyılın sonunda Britanya’yı etkisi altına alan ve bilime Romantik bir çığır açan İkinci Bilimsel Devrim’e dair bir anlatı sunuyor ve bilimin, bilimi oluşturan düşüncenin ve duyguların kapısını “merak” motivasyonu ile aralıyor. Holmes’un henüz on dört yaşındayken girdiği ilk kimya dersinde tohumu atılan bilim merakı yıllar içinde “tortulaşarak” Merak Çağı: Romantik Dönem Kuşağı Bilimin Güzelliğini ve Dehşetini Nasıl Keşfetti? kitabını oluşturuyor. Holmes’ün tabiri ile hacimli bir kitap olan Merak Çağı “bilim öykülerinden meydana gelen bir bayrak yarışı” niteliğinde, birbirini takip eden seyahatlerden, keşiflerden, icatlardan oluşuyor. Holmes, kültürel güç olarak Romantizmin bilime ciddi düşman olduğunun düşünüldüğünü fakat kendisinin bu ikisinin yani bilim ile romantizmin her zaman birbirini iten iki terim olduğuna inanmadığını dile getiriyor. Ona göre “merak” kavramı bir zamanlar bu iki zıt kavramı birleştiren “şey”.

Richard Holmes Merak Çağı adını verdiği Romantik bilimin zaman aralığını; Kaptan James Cook’un 1768’de başladığı Endevaour’un güvertesinde dünyanın çevresini ilk kez dolaştığı yolculuk ile Charles Darwin’in 1831 yılında başladığı Beagle güvertesinde Galapagos adalarına yaptığı yolculuk olarak belirliyor.

Holmes kitabının merkezini şu soru üzerine inşa ediyor. “Romantik bilim merak duygusu kadar dehşet de mi içeriyor? Keşifler ve icatlar dünyaya taze umutlar kadar yeni korkular da mı taşıyor?” Ancak kitap tüm bu soruların ötesinde bir biyografi, bir anlatı niteliği taşıyor. İcatları, keşifleri, yolculukları tartışmaktan ziyade onları meydana getiren bilimsel merakın, düşüncelerin, duyguların izini sürüyor.

Kitapta astronom William Herschel’in, kimyager Humphry Davy’nin keşiflerinin; onların yardımcılarının çıraklarının başarılı yolculuklarının; döneme özgü bilimsel gelişmelerin, balon yolculuğu, keşifler, hayalet avcılığı gibi birbirinden farklı heyecanlı serüvenlerin öyküsü anlatılıyor. Fakat tüm bu serüven Kraliyet Cemiyet’nde uzun süre başkanlık yapan botanikçi ve diplomat olan aynı zamanda Endevaour’da Kaptan Cook ile dünyanın çevresini dolaşan Sir Joseph Banks’ın rehberliğinde ilerliyor.

ROMANTİK BİR İSYAN

Joseph Banks’in bilime olan merakı tıpkı kitabın yazarı Richard Holmes gibi on dört yaşında başlamıştır. Banks bu hikayeyi ömrünün sonlarına doğru cerrah arkadaşı Sir Everard Home anlatmıştır. Banks bir yaz günü öğleden sonra Thames’deki yüzme okulundan dönerken nehir kıyısında yalnız olduğunu okul arkadaşlarının çoktan gitmiş olduğunu fark eder. Dalgın bir şekilde yürürken çitlerin arkasındaki yabani otları fark eder. Bu otların güzelliği ona bir ilham gibi gelir. Bir süre düşündükten sonra Yunanca ve Latince yerine doğanın öğretilmesinin onun için daha uygun olacağını düşünür. Fakat Yunanca ve Latince öğrenmesi babasının buyruğudur ve onun bu buyruğa boyun eğmesi gerekir. Ancak yine de kendi kendine botanik öğrenmeye başlar. Holmes bunun Banks’in babasına ve okul müfredatına romantik bir isyanı olduğunu söyler. Nitekim haklıdır da Banks botanik ile içinde açılan merak ateşini Endevaour ile geldikleri ve mülkiyet hakkının olmadığı, Fransız botanikçi Philibert Commerson’un cinsellik ütopyası olduğunu dile getirdiği ve bu gibi sebeplerle “cennet” olarak nitelendiren Tahiti’de de gösterir. Belki de bu içinde bitmeyen romantik isyan Joseph Banks’i kitap boyunca tüm bilimsel tartışmalarda, keşiflerde icatlarda teşvik eden isim aynı zamanda kaşiflerin hamisi olarak okumamıza sebep olur.

ANIMSAMANIN KENDİNE ÖZGÜ AĞRISI

Tıp alanındaki tartışmalar ve gelimeler savaşlarla ters orantılıdır. Çatışmalar ve savaşlar azaldıkça tıp alanındaki tartışmalar artar ve bu da yeni gelişmelere, buluşlara zemin hazırlar. Eylül 1811’de Herscheller’in dostu olan Fanny Burney yakalandığı göğüs kanseri yüzünden anestezi kullanılmadan yapılmak zorunda kalınan ağrılı bir ameliyat akabinde hayatta kalmış ve deneyimlerini, çektiği acıları bir anlatı olarak yazmıştır. Burney’in bu anlatısı hem dönemin tıbbi koşullarını görme açısından hem Burney’in zihnindeki soru işaretleri ve bunun tıp dünyasındaki yansımalarını görmek açısından önemlidir. Burney’in bütün ameliyat boyunca bilinci açıktı ve cerrahlar fark etmediği için yüzüne örtülen ince pamuklu kumaştan ameliyatın bir kısmını izleyebiliyordu. Çekeceği korkunç ağrılara karşı uyarılan ve kendisini baskılamadan çığlık atması buyurulan Burney ameliyat boyunca attığı çığlıkları hatırlayabiliyordu. Anımsamanın da kendine özgü bir ağrısı olduğunu düşünüyordu Burney zira kız kardeşine ameliyat anılarını üç ayda yazabilmiş her bir kelimesinde o acıları yeniden yaşıyor gibi hissetmiştir. Burney anlatısında, aşırı fiziksel ağrının bilinç kaybına yol açmakla kalmayıp ruhu bedenden atmayı da başarıp başaramayacağını sorgular.

FELSEFE MERAKLA

BAŞLAR MERAKLA BİTER

Platon merak kavramını felsefenin merkezine oturtuyor ve “felsefenin merakla başlayıp merakla bittiğini” söylüyordu. Fakat ona göre “ilk merak cahilliğin evladı iken son merak hayranlığın anasıydı.” Platon merakın çeşitli aşamalardan geçtiğini anlatıyordu bu sözü ile. Benzer şekilde Richard Holmes’ün Merak Çağını okurken aynı aşamalardan geçiyor okuyucu. Biri cahilliğin evladı iken diğeri hayranlığın anası olan iki merak arasında bitiyor kitap. Nitekim Holmes da merak duygusunun yalnızca geçmişe değil dünyanın geleceğine dair de bitmeyen bir umut olduğunu söyleyerek bitiriyor kitabı.

ÖNERİLEN VİDEOLAR
Ali Tekintüre'yi kaybettik
Arabesk müziğin duayen ismi tedavi gördüğü hastanede vefat etti. Hangimiz Sevmedik, Dilek Taşı, Sürünüyorum gibi popüler şarkıların söz yazarı Ali Tekintüre'yi Türk müziğine olan katkıları nedeniyle unutmayacağız.


Bilime Yön Veren Müslüman Alimler: El Biruni
Dünyanın 'Orta Asya'da yaşamış deha' olarak kabul ettiği, coğrafya ve tıpta henüz 11. yüzyılda yaptıkları ile çığır açan Biruni'yi Bilime Yön Veren Müslüman Alimler serimizde ele aldık.



Futbolun renkli düşü: Zinedine Zidane
Fransa topraklarında Cezayir asıllı bir ailenin beşinci çocuğu olarak doğup, bugün bile birilerine ilham olmaya devam eden Zidane ya da namı-diğer Zizou'nun kariyerinin satır başları...
Down sendromlu taraftara sürpriz doğum günü
Lüleburgazspor'un iç sahadaki maçlarını tribünden takip eden ve takımının formasını hiç çıkarmayan down sendromlu Tarık Göntürk için Lüleburgaz taraftarları sürpriz doğum günü kutlaması yaptı.
İsrail bu çocuklardan korkuyor
Kudüs'ün sokaklarında üç Filistinli çocuğun hep bir ağızdan 'Allahu ekber' diye haykırdığı görüntüler sosyal medyada, 'Bu inanca kim engel olabilir ki?' notuyla paylaşıldı.
İsrail zulmünün boyutu: Ambulanstaki yaralıları tutukladılar!
Filistin'in El Halil şehrinde İsrail askerleri, yaraladıkları iki Filistinli genç kızı ambulansta tutuklayarak gözaltına aldı.
Yahudilerin Filistin nefretini böyle görüntüledi
İnsan hakları aktivisti Robert Martin, Kudüs'teki Yahudilerle sordu: "Filistinliler hakkında ne düşünüyorsun?" İşte o nefret dolu cevaplar…
Otobüste çalışan belediye başkanı öğrencileri şaşırttı
Şanlıurfa Belediye Başkanı Nihat Çiftçi'yi otobüste gören öğrenciler şaşkınlıklarını gizleyemedi. Çiftçi öncülüğünde başlatılan uygulama kapsamında, Belediye başkanı ve yöneticiler halk otobüsüne binip halkın sorunlarını yakından dinleyecek.
Eski Kudüs Müftüsü Sabri Erdoğan’a teşekkür etti
Eski Kudüs Müftüsü Şeyh İkrime Sabri, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a Kudüs zirvesini gerçekleştirdiği için teşekkür etti.
Yahudiler Mescid-i Aksa'ya girdi
Bugün Hanuka bayramının ikinci gününü kutlayan onlarca Yahudi yerleşimci, İsrail polisinin yardımıyla Mescid-i Aksa'nın avlusuna girdi.
Ürdünlü pilotun ‘Kudüs’ anonsu ABD’yi panikletti!
Ürdün'den New York'a giden yolcu uçağının pilotu, Kudüs üzerinden geçerken, Şu anda Filistin topraklarının başkenti Kudüs üzerindeyiz” sözleri sebebiyle ABD John Keneddy Havalimanı'nda gözaltına alındı. Yousuf Da'aja adındaki Ürdünlü pilotun sefer sırasındaki anonsu sosyal medyada yayınlanmıştı.
Seyyar hikayeler: Simitçi
Seyyar Hikayeler'de bu hafta, sabah kahvaltılarının vazgeçilmezi, ara öğünlerin kurtarıcısı simidin fırından tezgaha olan yolculuğu ele alınıyor.
Kudüs zirvesi sonrası Erdoğan'dan tarihi konuşma
Cumhurbaşkanı Erdoğan Kudüs Zirvesi'nin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında İslam dünyasına seslendi. Erdoğan, "Müslümanlar çaresiz değildir. İman varsa imkan da vardır. Rabbimizin inayetiyle bu mücadelemizi başarıya ulaştıracağız" dedi.
Jandarma'nın yüz tanıyan yeni gözlüğü 'takbul'
Türkiye'de bir firma tarafından güvenlik hizmetleri için üretilen ve "takbul" adı verilen gözlük, yüz tanıma teknolojisi ve daha bir çok özelliği ile şüphelileri tanımada yüksek oranda kolaylık sağlıyor.
Erdoğan'ı Patani'de canlı takip eden yaşlı adam
Tayland'ın güneydindeki Patani'de bir minibüste yolculuk yapan yaşlı adamın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı cep telefonundan izlediği anlar sosyal medyada büyük ilgi gördü. Tayland hükümetinin Müslümanlara yaptığı zulümle sık sık gündem olan Patani'deki yaşlı amcanın Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Kudüs için İstanbul'da acil toplanan İslam Konferansı Örgütü'ndeki konuşmasını izlediği anları kaydedip twitter hesabından paylaşan Fatih Öke şu yorumu yaptı: "Önümdeki amca Reis'i canlı takip ediyor. Dünya ile nasıl bütünleştiğimizin en canlı kanıtı."
Erdoğan'dan net mesaj: Kudüs Filistin'in başkentidir
Cumhurbaşkanı Erdoğan İslam İşbirliği Teşkilatı toplantısında konuştu. Erdoğan, ABD Başkanı Trump'a tepki gösterdiği konuşmasında, "Kudüs'ü Filistin devletinin işgal altındaki başkenti olarak tanımaya davet ediyorum" dedi.
Filistin bayrağını indirmek isteyen işgalci Yahudinin küstahlığı
Filistin'in El Halil şehrinde bir Yahudi yerleşimcinin küstahca Filistin bayrağını indirmeye çalışması kameraya böyle kaydedilmişti.
Bunu Gördünüz Mü? 500 metrelik görsel şov
Arjantin tribünlerinin harika şovundan, Fransız oyuncu Adil Rami'nin basın toplantısında söylediği Johnny Hallyday şarkısına kadar haftanın öne çıkan tüm detayları Tuğçe'nin sunumuyla bu videoda...


Çeçen direnişinin 23’üncü yılı
Tam 23 yıl önce Çeçenistan'ın bağımsızlık ilanını içine sindiremeyen Ruslar önce havadan bombaladıkları Çeçenistan'a karadan da girmeye başladı. Çeçenistan-Rusya savaşının yıl dönümünde şehit komutanları rahmetle anıyoruz.
6 yaşındaki Ryan, YouTube'dan yılda 11 milyon dolar kazanıyor
Oyuncak merakıyla bilinen Ryan ToysReview isimli çocuk, 4 yaşında çekmeye başladığı oyuncak yorumlarını Youtube üzerinde yayınlamaya başlayınca ünlü oldu. 10 milyon aboneye ulaşan Ryan, geçen yıl 11 milyon dolar gelir elde etti.