II. Abdülhamid’in memurları ve maaşları
II. Abdülhamid’in memurları ve maaşları

“Vakıa bir hükümet, mali müşkilata düşerse onu sadece iyi idare kurtarır. Kötü idarede ısrar ise mutlak tehlikedir. Mali açığı kapamak için akla gelen ilk çare gelirleri arttırmaktır. Buna imkan yoksa; ya da imkan olsa bile uygulamak mümkün değilse, başvurulacak tedbir, masrafların azaltılmasıdır.”

Video: II. Abdülhamid’in memurları ve maaşları


Bu sözler, II. Abdülhamid’in Mabeyn Başkatibi ve yedi kere sadrazamlığını yapmış olan ünlü devlet adamı Said Paşa’ya aittir.

Bu ifadeleri niye naklettiğimi merak ettiniz, değil mi? Uzun zamandır dış meseleleri yazarken yakın tarihten uzak kaldığımı düşündüm. Motivasyonumu 2020-21 için pazarlık masasına oturan memurlardan alıp bir hatırlatma yapmak istedim.

II. Abdülhamid’in 33 yıllık saltanatının başarı ve başarısızlıkları hep siyasi tarihte aranır. Savaşlar, zaferler, anlaşmalar, diploması, denge politikası ve toprak kayıpları. Ama asıl maharet, tahta geçmeden iki yıl önce resmen mali iflasını ilan eden bir devletin mali idaresindedir. Bu başarı, Said Paşa gibi ekonomi-politiğin önemini kavramış devlet adamları ile devlet çarkını yürüten ve çoğunlukla fedakarlık yapmak zorunda kalan memurlarındır.

Said Paşa, idarenin sağlıklı bir şekilde yürütülmesinin, sadece kanun ve nizamlara bağlı olmadığını söyler. Bunun kanunları uygulayacak memurlar ile de doğrudan alakalı olduğuna inanır. Zira ona göre; ne kadar iyi olursa olsunlar kanunları uygulamakla görevli memurlar iyi olmadığı takdirde, idare daima suiistimale açıktır. Diğer taraftan, memurlardan verim alınması da, onlara sağlanan hayat şartlarına bağlıdır.

Osmanlı maliyesinin bozuk olduğu dönemlerde en çok etkilenen kesim –bugün de olduğu gibi- hep memurlar olmuştur. Düşük ücretle çalışan memurlar, mali buhranlardan dolayı zaman zaman da hiç maaş alamıyorlardı. İdarenin pürüzsüz yürütülebilmesi için maaşların zamanında ödenmesi gerektiğine inanan ve özellikle adalet ve emniyet mensuplarının ücretlerinin geciktirilmesini sakıncalı bulan Said Paşa; bu duruma, birinci sadareti sırasında çareler bulmaya çalıştı. Sonuçta, memur maaşlarının ay sonunda ödenmesini kural haline getirip uyguladı.

Paşa, memur ve maaş siyasetinde sadece bununla yetinmez. Bir derece daha ileri gidip memurların sosyal güvencelerini sağlayacak tedbirler alır. Bu maksatla 1879 yılında “Terfi ve Tekaûd Kararnamesi”ni hazırlatıp yürürlüğe sokar. Bir kaç kere değişikliğe uğrayarak son şeklini 1883’te alan kararnameyle memurların istihdamı ve terfileri yanı sıra emekli olmaları da kanuna bağlanır. Tabi, ondan sonra memurlar ile ilgili kanun ve yönetmenlikler geliştirilir. Cumhuriyet de bu mirası alarak -bugün artık memurlara ve idareye dar gelen- 657 sayılı kanunu çıkarır.

Said Paşa ilk sadaretlerinde, dikkatleri çeken başka bir uygulama daha yapacaktır. II. Abdülhamid’in ilk denk bütçesini sürdürebilmek adına; giderleri azaltmak için bütün memur maaşlarını belli oranlarda düşürür. Kendi sadrazamlık maaşını da 90.000 kuruştan 25.000 kuruşa indirir. Paşa’nın bu uygulaması devlet bütçesine bir hayli katkı sağlarken pek çok kişinin de tepkisine neden olur. Mesela dönemin büyük devlet adamlarından Kamil Paşa, maaşların düşürülmesinin taşradaki küçük ve hamisiz memurlara zarar vereceğini; dolayısıyla idareyi sarsacağını ileri sürerek, karşı gelir. Aslında işin bir ucu maaş sahibi Paşa’ya da dokunmaktadır. Bu yüzden eleştirilerinde daha da ileri gider. Said Paşa’nın kendi maaşını, Hazine-i Hassa’dan, örtülü ödenekle garanti altına aldıktan sonra bu uygulamayı yaptığını iddia eder.

Bu iddia mı, iftira mı? bilinmez ama Said Paşa’nın giderleri kısmak adına baş vurduğu tedbir oldukça işe yarar. Benzeri bir tedbiri altıncı sadaretinde bir kere daha dener. Ama o günkü şartlar buna imkan vermez. Çünkü eski tecrübeyi yaşayan memurlar, artık yüksek mevkilerdedir ve onları ikna etmek mümkün değildir.

Paşa, ilk sadaretinde yürürlüğe koyduğu memurlar nizamnamesiyle; birden fazla maaş alınmasını yasaklayıp bir hayli tasarruf yaptığını, hatıralarında yazar. Ona göre; değişik isimler altında görevlendirilen üst düzey memurların aynı anda bir kaç maaş almaları bütçeyi zorlamaktadır. Esasında böyle bir uygulamayı da doğru bulmamaktadır. Hatıralarında, konuya geniş yer ayıran Paşa, o günkü vükelanın maaş dökümlerini de vermektedir. İddiasına göre; kendisi görevde olmadığı zamanlarda sürdürülen bu uygulamayı, altıncı sadaretinde kaldırmak ister. Fakat bu sefer de, Sultan II. Abdülhamid’i ikna edemez. Zira Padişah, birçok üst düzey memuru ürkütecek bu tedbir yerine; sadrazamdan borçlar idaresinin birleştirilmesini, tütün tekelinin ıslah edilmesini ve Rumeli vilayetleri masraflarının yerinden karşılanmasını ister.

Sonucu bilinse de; ibret almak için tarih okumak faydalıdır.

150 yıllık rüya projede sona yaklaşılıyor
Ekonomi
150 yıllık rüya projede sona yaklaşılıyor
Osmanlı Padişahı Sultan 2. Abdülhamid döneminde hayata geçirilmesi planlanan ancak günümüze kadar gerçekleştirilemeyen Filyos Projesi kapsamındaki 25 milyon ton kapasiteli Filyos Liman Projesi’nde sona yaklaşılıyor. Karadeniz’in en nitelikli limanı olacak olan Filyos Limanı ile kuzey-güney aksı birbirine bağlanmış olacak.
IHA
Hakkımı helal etmiyorum
Ramazan
Hakkımı helal etmiyorum

Sultan II. Abdülhamid Hân'ın Necip Fazıl Kısakürek'in hazırlamış olduğu "Ulu Hakan II. Abdülhamid Han" adlı kitabında geçen duası okuyanları içini titretiyor. İşte Ulu Hakan Sultan Abdülhamid Han'ın zalimlere beddua millete duası:

Yeni Şafak
150 yıllık hayal projede sona gelindi
Ekonomi
150 yıllık hayal projede sona gelindi

Osmanlı Padişahı Sultan 2. Abdülhamid döneminden itibaren hayata geçirilmesi planlanan Filyos Projesi kapsamındaki 25 milyon ton kapasiteli Filyos Liman Projesi’nin yüzde 80’i tamamlandı. Karadeniz’in en nitelikli limanı olacak olan Filyos Limanı ile kuzey-güney aksı birbirine bağlanmış olacak.

IHA
Tahsin Paşa: Oruç tutanı ihya eder
Tahsin Paşa: Oruç tutanı ihya eder
TRT 1'de ekrana gelen Payitaht Abdülhamid dizisinde ekrana gelen Ramazan ile ilgili sahne sosyal medyada paylaşıldı. Tahsin Paşa: Oruç, tutanı ihya eder. Eğer sizi sersemletiyorsa oruçla aranızdaki münasebeti gözden geçirin lütfen.
Yeni Şafak
Abdülhamid'in Kudüs'ün önemini anlattığı sahne ekrana kilitledi
Hayat
Abdülhamid'in Kudüs'ün önemini anlattığı sahne ekrana kilitledi
TRT'nin sevilen dizisi Payitaht Abdülhamid 84. bölümüyle ekran başına geldi. Dizide izleyenleri ekrana kilitleyen sahne ise Rothschild'in Abdülhamid'den Kudüs'ü istediği sahne oldu. Abdülhamid Han'ın, 'Kudüs bizim haremimizdir' diyerek sert çıktığı ve Kudüs'ün önemini anlattığı o anlar sosyal medyada da bir çok izleyici tarafından paylaşıldı.
Diğer
II. Abdülhamid Han'ın kızı Şadiye Sultana sorulan 3 soru ve verdiği cevap
Hayat
II. Abdülhamid Han'ın kızı Şadiye Sultana sorulan 3 soru ve verdiği cevap
Sultan II. Abdülhamid Han'ın kızı Şadiye Sultan, babasına atılan iftiralar karşısında 1966 yılında Yeni İstiklâl dergisine bir röportaj verir. Kendisine yöneltilen üç soruya gayet sert ve net şekilde cevaplayan Şadiye Sultan, günümüzde dahi babası II. Abdülhamid Han'a iftira atanlara cevap verir.
Yeni Şafak
Payitaht Abdülhamid'in setinde kaza: Cem Uçan hastaneye kaldırıldı
Hayat
Payitaht Abdülhamid'in setinde kaza: Cem Uçan hastaneye kaldırıldı
TRT 1 ekranlarında yayınlanan Payitaht Abdülhamid setinde Ahmet Celalettin Paşa karakterini canlandıran ünlü oyuncu Cem Uçan, çekimler sırasında attan düşerek hastaneye kaldırıldı.
Yeni Şafak

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.