HAKAN ARSLAN Rusya'nın yönü - 4 ugün, Rusya konusunda şimdiye kadar dile getirdiğimiz senaryoları ana başlıklar halinde özetleyecek ve nihayet Rusya parantezini kapatacağız. Üzerinde düşünmemiz gereken başlıklar şöyle: İngiltere-Rusya Parantezi: Eğer öncülüğünü Almanya'nın yaptığı "Çekirdek Avrupa" projesi karşısında (ABD destekli) bir İngiltere-Rusya parantezi söz konusu ise, Doğu Avrupa ve Balkanlar'ın konumu son derece ilginç bir hal almaktadır. Bu parantezin anlamı, Rusya'nın söz konusu bölgeler üzerindeki "manevra alanı"nı terketmesi (bu durum ilk anda "görüntüye" yansımayabilir ve uluslararası strateji konusunda yanıltıcı sonuçlara varılmasına yol açabilir) ve bunun karşılığında "yaşama alanı"nı oluşturan diğer bölgeler için ciddi tavizler koparmasıdır. Bu çerçevede, İngiltere'nin etkinlik alanı da sanılandan daha yaygın olacak ve Türkiye'nin sahip olduğu "yaşama alanları"nı yakından ilgilendirir hale gelecektir. Demek ki kuzeyimize yönelik her türden senaryoda en az Rusya kadar, İngiltere üzerine de düşünmek gereği vardır. Söz konusu parantezin belli bir "işlevsellik" kazanması, son zamanlarda gündeme gelen "Türk-Rus işbirliği senaryoları" açısından olumlu sonuçlar doğurmayacaktır. Çünkü Türkiye'nin "Kıta Avrupası"nı çevreleyen parantezin öğelerinden biri haline gelmesinin (ABD açısından tercih edilebilir bir seçenek olsa bile) İngiltere ve Rusya'nın gelecek senaryolarına uygun düşmesi pek mümkün görünmüyor. Dahası, dünya üzerindeki "stratejik dengeler"in tek bir ülkenin müdahalesiyle şekillenmesi de artık mümkün olmaktan çıkmıştır. Kuzeyimizde At Oynatan Rusya ve Yüzünü Güneye Dönen Türkiye: Yukarıdaki senaryo belli bir doğruluk payı taşıyorsa, ABD'nin nihai stratejik hedefleri ne olursa olsun, Rusya'nın Türkiye'nin kuzeyinde hissedilir bir "manevra rahatlığı"na kavuşması pekala mümkündür. Aynı çerçeveye, yukarıda söz konusu ettiğimiz iki ülkenin Türkiye'ye ilişkin yaklaşımları da eklenecek olursa, Türkiye için tasarlanan "uluslararası rol"ün ciddi bir "yön değişikliği" tehlikesiyle karşılaşması ihtimali artar. Bu iki ülkenin tercihi de "yüzü güneye, sadece güneye dönük bir Türkiye" olabilir; üstelik bu konuda İsrail gibi bir müttefik bulmaları da pek şaşırtıcı olmaz. Elbette ki Türkiye'nin tarihi ve siyasi misyonunun böyle dar bir çerçeveye hapsedilmesi kabul edilebilir (dahası uygulanabilir) değildir. Ama bu durum, Rusya ve İngiltere'nin söz konusu türden tasavvurlara sahip olmasını engellemez. Yalnız mevcut stratejik çerçevede yanılmamak gereken bir konu vardır: Geçen Eylül'den bu yana yaşanan süreçte "Türkiye-Avrupa ekseni"nde meydana gelen "kırılma", Türkiye'yi, kuzeyinden ve kuzeybatısından koparmaya yönelik senaryoları besleyen değil, tam tersine, bu bölgelerde daha iddialı hale getiren bir nitelik taşımaktadır. Diğer deyişle, söz konusu parantezin barındırdığı kimi tehlikeleri savuşturmanın yolu Kıta Avrupası'ndan ve "çelik çekirdek" oluşumundan geçmemektedir. Yeni Milli İşlev: Dünyada bugün birbirini tamamlayan ve ülkelerin "milli iradesi" aleyhine işleyen iki eğilim görüyoruz: "Parçalanma" ve "bütünleşme". Geçen yılın ortalarında bu konuda şöyle demiştik: "Bu iki eğilimin bir arada ve en dramatik, en gözle görülür şekilde yaşandığı yer Avrupa. AB geleceğin süper güçlerinden biri olacak mı, bilemem; ama bu iki eğilimin sonucu olan gerilimin bir kasırga halinde yaşanacağı ilk yer Avrupa olacak. Evet, Avrupa önünde sonunda bir kasırga yaşayacak. Bu kasırganın 'mekanı' ille de Avrupa'nın göbeği olmayabilir; yani yüzeydeki çatışma alanları olarak belki de bambaşka yerleri, örneğin Uzak Doğu ya da Kafkaslar ve Orta Asya'yı göreceğiz, hatta Çin-Rus sınırı (Pakistan'dan Moğolistan'a, Japonya'ya uzanan kuşak) umulanın ötesinde bir önem kazanabilir. Ama nerede gerçekleşirse gerçekleşsin, yaşanan alt üst oluş 'Avrupalı' olacaktır. Bugün Endonezya'ya, Kosova'ya, Pakistan-Hindistan sürtüşmesine biraz da bu gözle bakmak gerekiyor. Şimdilerde neredeyse herkes ağız birliği etmişçesine bağırıyor: 'Ulus-devlet çözüldü!' İddia doğru olabilir; ama bu çözülüş, yaşadığımız an itibariyle, sadece ve sadece 'uluslaraşırı finans'ın yararınadır. Böylece, kasırgadan sonra ayakta kalacak ilk aktörü de açıkça görmüş oluyoruz." Aynı yazıda diğer aktörlere değinirken, Rusya için şunlara değinmiştik: "Bir yandan Sovyetler Birliği'nin dağılmasının 'kaçınılmaz' olduğu söylenirken, diğer yandan kimileri ısrarla bunun bir 'stratejik geri çekilme' olduğunu iddia ettiler. Sovyet sistemi tıkanmıştı hiç kuşkusuz; yukarıda andığımız ilk aktör Ruslar'ın 'rolünü çalıyordu.' Komünizmi pragmatik bir hakimiyet aracı olarak kullanan Ruslar, bu yolla rakiplerinin istikrarını temin eden bir 'dış tehdit'e dönüştüklerini ve gittikçe 'statik' hale geldiklerini farkettiler. Rusya makas değiştirdi. Özetle: 'Ulus-devlet'in akıbeti ne olursa olsun, önümüzdeki dönemde yeni bir 'milli dalga'ya tanıklık edeceğiz. Rusya, Avrupa'nın yamacında, Almanya'yla birlikte bu işin ilk farkına varan ülkedir. Rusya hızla 'millileşiyor' ve tıpkı Almanya gibi ciddi bir 'lebensraum' iddiasına sahip. Sıkça sözünü ettiğimiz yeni 'milli işlev'in hangi yönde gelişeceğini bize Rusya'nın tecrübesi gösterecek." Yukarıda andığımız senaryolar biraz "paranoyakça" görülebilir; ancak bu durum, Rusya'nın "gelecek senaryoları" ve Türkiye'nin sahip olduğu "geniş etki alanı" üzerine düşünmemiz gereğini değiştirmiyor.     12 Nisan 1999 Pazartesi ABD'nin nihai stratejik hedefleri ne olursa olsun, Rusya'nın Türkiye'nin kuzeyinde hissedilir bir "manevra rahatlığı"na kavuşması pekala mümkündür. Aynı çerçeveye, yukarıda söz konusu ettiğimiz iki ülkenin Türkiye'ye ilişkin yaklaşımları da eklenecek olursa, Türkiye için tasarlanan "uluslararası rol"ün ciddi bir "yön değişikliği" tehlikesiyle karşılaşması ihtimali artar.

|| ANASAYFA || GÜNDEM || POLİTİKA || || DÜŞÜNCE || YAZARLAR || SERBEST KÜRSÜ || || AÇIK OTURUM || LİNKLER || || YENİ ŞAFAK'a Mesaj ||