Enflasyon ne olur?

Enflasyonla mücadele Hükümet'in onur meselesi haline geldi. Hükümet kanadından yapılan iddialı açıklamalar ve enflasyonun düşürülmesine ilişkin tarih belirtmeler, enflasyonun düşürüleceğine ilişkin beklentileri yükseltmişti. Hükümet ilk raundu kaybetmiş gibi.

Hükümet'in 2000 yılı enflasyon hedefi, toptan eşyada % 20, tüketici fiyatlarında % 25 olarak ortaya konulmuştu.

Yılın ilk yarısı dolmadan hedefleri yakalamanın imkansız olduğu anlaşıldı. Önce kabullenmek istemediler, ancak, mızrak çuvala sığmayınca enflasyon tahminlerinde revizyona gidilmesi gereğini saklayamadılar.

Bizim 2000 yılı için enflasyon tahminimiz asgari % 35-40 arasında idi. Tahminimizi bu satırlardan okuyucumuza duyurmuştuk. Mart ayından bu tarafa da tahmin rakamlarında revizyona gidilmesi gerektiğini ısrarla belirtiyoruz.

Enflasyonla mücadelenin önündeki engel 1999 yılındaki baskı altına alınan iç talep idi. Hükümet'in yeni para ve kur politikası iç talebin canlanmasına yol açtığı taktirde artan talep, fiyatlara yansıyacak ve enflasyon oranını yukarıya çekecekti. Reel faizin yetersizliği nedeniyle kamu kağıdı ve bankacılık sisteminden çıkan, ancak, reel olarak değer kaybına uğrayan fiyatları nedeniyle dövize ve altına yönelmeyen paranın tüketime yönelmesi kaçınılmaz gibi görülüyordu.

Yüksek vergi oranları, faiz dışındaki Devlet harcamalarının kısılması ve ihracatta yaşanan düşüşler ise üretimin azalmasına yol açan faktör olarak ortaya çıktı.

Talep otomobile yöneldi

Sonunda talep, teoriye de uygun olarak Türkiye'de yarı yatırım malı olarak kabul edilen otomobil satışlarını önemli ölçüde yukarıya çekti. Bir kısım para otomobile yöneldi. Otomobil yan sanayiinde kapasite kullanımı ve istihdam arttı. Olumlu gelişme imalat sanayi rakamlarına da yansıdı.

Otomobildeki talep artışının büyük kısmının ithalat yoluyla karşılandığının belirtilmesinde fayda var.

Sırada gayrimenkul var. Mevcut politikada sapma olmadığı taktirde para gayrimenkul alımına yönelecektir. Gayrimenkul ve yan sanayiinde yükselen fiyatlar enflasyon oranını da yükseltecektir.

Bankaların uzun vadeli gayrimenkul kredileri sağlaması bu süreci hızlandıracaktır.

Yeni enflasyon tahmini

Özellikle faizler bugünkü seviyesini koruduğu sürece enflasyon yılın ikinci yarısında hızlanabilir. Talebin kısılması amacıyla faizlerin yükseltilmesi ise başlangıç noktasına, yani, 1999 yılının sonlarına dönülmesi anlamına gelir. Reel faizler yükselir, maliyet enflasyonu gündeme gelir v.s.

İlk 6 ayda KİT'ler ürünlerine piyasa şartları çerçevesinde zam yapamamışlardır. Hükümet'in enflasyon hedeflerine ulaşmasına yardımcı olmak için yapmaları gereken zamları düşük tuttular. Ürünlerine enflasyon oranının altında zam uyguladılar. Bu durum KİT'lerin finansman açıklarının büyümesine neden olmaya başladı. Önümüzdeki aylarda piyasanın gereği olarak ortaya çıkan zam oranlarını uygulamadıkları taktirde bütçe üzerine yük olacaklar, finansman açıkları Hazine tarafından karşılanacak. Hazine'nin borçlanacağı miktar artacak. Artan kamu finansman açığı faizleri yükseltecek.

İlk beş ayda vergi gelirlerinde hedefin önemli bir oranda aşılmış olması problemi çözmüyor. Vergi gelirlerindeki artış üç kalemde yaşanıyor. Akaryakıt tüketim vergisi, KDV ve Ek Vergi.. Akaryakıt fiyatına 1999 yılında yapılan % 150 oranındaki zam aynen akaryakıt tüketim vergisine yansıdı. Keza akaryakıttan alınan KDV rakamlarında da ortalamanın üzerine çıkıldı. Diğer taraftan patlayan ithalat, ithalat üzerinden alınan KDV'yi yükseltti. Bir de Deprem Vergisi (Ek Vergi) vergi gelirlerini artıran kalemler. Gelir ve kurumlar vergisi ise azaldı. Yılın ikinci yarısında vergi gelirlerindeki artış oranı yavaşlayacaktır. Ayrıca faiz ödemelerindeki artış oranı, vergi gelirlerindeki artış oranından çok daha fazladır. Vergideki artış bütçe açığının büyümesini engelleyememiştir.

Gelinen noktada Hükümet'in işi gerçekten zor. Bir taraftan cari işlemler açığındaki rahatsız edici büyüme diğer taraftan enflasyon oranının kontrol altına alınamaması, ekonomiyi yeni bir kısır döngüye sokacak gibi.

Ocak ayında, 2000 yılının enflasyon tahminini % 35-40 olarak belirtmiştik. Yeni tahminimiz % 40-45'tir.