Lale Sineması'ndan çıkıp bir cigara yaktım. Cadde-i Kebir'den doğru seğirtip, kimi yürüyen, kimi koşturan, kimi partneriyle "iş-i nuş" halinde, kimi üçlü-beşli gruplar halinde muhabbeti koyultmuş, yaşlı, genç, çocuk, uzun saçlı, küpeli, kravatlı, bereli, çember sakallı, çarşaflı insan kalabalığı arasından Galatasaray istikametine vurdum.

Havada tuhaf bir kömür-kauçuk kokusu...

"Cumhuriyetimiz 75 yaşında" lejandının altında oyalanıp, İngiliz işgal zabitanından Hamilton'un toplu tabancasını çekip takır takır üzerine mermilerini boşalttığı "Mim Mim Yüzbaşısı" Abdülkadir oğlu Hamdi'nin kaldırım kenarında sereserpe kanlar içinde yatan görüntüsüne baktım.

Üşümüş...

Çanakkale'de, Arıburnu'na çıkarma yapan ANZAK birlikleriyle savaşırken sol bacağından şarapnel yarası almış.

Başkomutan Hamilton, "cephenin kuvvetlendirilmesi" lüzumunu hissedecek, adalardaki son ihtiyatları karaya çıkarmakla kalmayıp, Seddülbahir'de pusu tutmuş kuvvetleri de gizlice Arıburnu'na kaydıracaktır.

(Çanakkale'de General Hamilton'a dünyayı dar et, gel Galatasaray Postanesi önünde devriye eri tüysüz Hamilton'a postu deldir, ilahi tesadüf...)

Anzaklar karaya çıktıklarından beri siperler, irtibat hendekleri, makinalı tüfek mevzileri kazıyorlar; elverişli gördükleri her sipere ağır obüs bataryalarını yerleştiriyorlar.

Cephe birazdan ağır makinalı ve obüs bataryalarının ateşiyle hallaç pamuğu gibi atılacak, Abdülkadir oğlu Hamdi bir nekkare katırının sırtında, ağır yaralı, Sıhhıye bölüğüne yollanırken gözünü kırpıştırıp bakacaktır; yanıbaşında elbette "refaketçi" niyetine iki adet Mehmetçik; şaşkın, hüzünlü, dağılmış, öyle bakıyorlar...

"GAVURCUKLAR"

Galatasaray dendiğinde çoğunuzun aklına 4-1'lik Mallorca zaferi, ya da Hasnun Galip Sokağı'nın başını tutmuş ve ülkemize döviz, itibar ve "seviye" kazandırdığı ileri sürülen tarihi hamam, pek pek o hamamla özdeşleştirilmiş yarı Frenk, yarı egzotik, yarı kösnül bir muhit geliyor...

Benim aklıma da, Çanakkale Savaşı ve Yedikule açıklarında teknelere yüklediği silahların akıbetini merak edip güpegündüz Galatasaray Postanesi'nden Anadolu direnişçilerine "şifreli telgraf" çekmeye yeltenirken teşhis edilip vurulan Abdülkadir oğlu Hamdi...

"Gallipoli"yi izlememiş olanlar için, bu "hikaye" bir şey anlatmayacaktır elbette.

Gallipoli (Gelibolu), Çanakkale Savaşı'ndaki iki cepheden birini anlatıyor; Yozgatlı, Sivaslı, Maraşlı, Trabzonlu Mehmet'lere karşı, birçoğu Canberra'dan, Melbourne'den, Sydney'den getirilip Çanakkale cehennemine sürülmüş onsekiz yaşında, yirmi yaşında çelimsiz, sıska, tüysüz, sırışın, esmer gavurcukların öyküsü...

Nasıl bir savaş bu?

Gündüz kıran kırana çarpışan taraflar, güneş çekilip akşam "ateşkes" ilan edildiğinde mevziden mevziye birbirlerine çikolata, peksimet, hazır sigara, tütün, konserve ikram ediyor... Üstelik, 1915'ten, 1918'e, tam üçbuçuk yıl çarpışıp geride 600 bin ölü bıraktıktan sonra bile hiçbirinin aklına "Niçin savaştık?" sorusunu sormak gelmiyor.

ANLAMSIZ SAVAŞ MI?

Çetin Altan, "300 bin ölü verdiğimiz bir savaşı hâlâ neden 'Çanakkale Zaferi' diye kutluyoruz, anlamıyorum!" diyordu bir yazısında.

Ben de anlamıyordum.

Kendilerine hiçbir ütopya, hiçbir ülkü, hiçbir doğru dürüst gelecek sunulmamış milyonlarca "Mehmet" hiç anlamayacaktı.

Harp tarihi uzmanları, Çanakkale'nin yıkılıp dağılmakta olan imparatorluk için "son mevzi" olduğunu; "düvel-i muazzama"nın bu cepheyi bu kadar önemsemesinin altında ise Rus Çarı'nın giderek sarsılan konumunu sağlama alma kaygusu yattığını yazıyor...

Çanakkale, müttefik kuvvetlerinin Lenin ve komünizm belasıyla meşgul Rus Çarı'na yardıma geçit vermemektedir.

İngilizler, Boğaz'ı müttefik donanmasına açmak için Yeni Zelanda'dan, Avustralya'dan asker toplayıp "Anzak Birlikleri" adı altında Gelibolu'ya sürecek, hiç ummadıkları bir "direnç"le karşılaşınca işi onur meselesi yapıp tüm imkanlarını bu savaşa seferber edecektir...

Savaş 1918'de sona erdiğinde, iki taraf da 300'er bin kayıpla bir daha açılmamak üzere kapatacaktır bu defteri.

Bu kadar basit mi?

Peki, neden 300 bin ölü, ya da şehid verdiğimiz; galibi ve mağlubu olmayan bu "anlamsız", kimilerine göre de son derece "anlamlı" savaşı her yıl "zafer" olarak kutluyoruz?

"SAVAŞ ARTIĞI

Ezine'de, 177. Piyade Alayı'nda askerlik görevimi ifa ediyorum.

'1983 Şubat'ının o soğuk, gri, pis yağmuru altında "tatbikat" amaçlı olarak "birerli kol" Odunluk İskelesi'ne yürüyoruz. Temsili düşman kuvvetleri Ege'den çıkarma yapmış, vaziyet ehem...

Dündar Yüzbaşı'nın Karargah Destek Bölüğü muhkem tepelerde mevzilenmiş, Geyikli'den doğru 106'lık aşırtma havan atışları yapıyor.

Düşman, çamurlu dolakları, sömürge biçimi kısa pantolonlarıyla savaşan Senegal'in, Yeni Zelanda'nın zenci kırması çelimsiz George'lar, Johnson'lar değil; Ali Rıza Üsteğmen'in komutasında kırmızı yeleklerini kuşanmış 1. Tabur, 2. Bölük'ten Rizeli, Tokatlı, Çorumlu yeniyetmeler...

106'lık, 81'lik havanların cehenneme çevirdiği o "savaş artığı" tatbikatta düşündüm onları:

Diyarbakırlı Mehmet, Yozgatlı Şaban, İnegöllü Dursun.

Haziran arazilerinde de, soğuk demirleri etime işleyen kampet yatağıma çekilir, onları okurdum.

Uzaktan, Midilli adasının ışıkları görünürdü.

Yıldızlar göz kırpıp dururlardı.

ÇANAKKALE GEÇİLMİŞ

Kampet arkadaşım Derviş anlatmıştı.

Gelibolu'da bir otelde kalırken, gece koro halinde inlemelerle uyanmış.

Uyuyamamış...

Çanakkale'de şehid düşmüş yüzbinlerce Mehmet'in iniltisi ruhunu muazzep etmiş. Sabaha kadar gözünü kırpmadan yatağın içinde dönüp durmuş.

Yıllar sonra Gelibolu'ya gittim.

Bir otelde kaldım ve ruhumu muazzep edecek o şehid iniltilerini bekledim sabaha kadar.

Gelibolu, "Gallipoli Taxi"lerin, sarı ışıklı, pleksiglas çerçeveli Marlboro, Camel, Royal, Show tabelalarının muhasarası altında soluk, kasaba çağrışımlı, orta halli bir İngiliz kolonisine dönüşmüş; düşman Çanakkale'yi geçmiş bile...

Aklıma kim geliyor?

Elbette Mehmet Tanrısever.

Nam-ı diğer Hacı Fellini...

Vakta ki bizim Hacı kafaya Çanakkale Savaşı'nı çekmeyi takmış; İstanbul'dan toparladığı senaryo ekibini (Aralarında İbrahim Sadri ve Mehmet Uyar'ın da bulunduğu rivayet edilmekte) otobüsle doooğru Çanakkale'ye?

Nereye?

Siper kazmaya...

İtiraza kalkışanları da "Çanakkale Savaşı'nı yazacaksınız ama onlar hangi koşullarda savaşmış, nasıl siper kazmış, tahliye çukurlarında nasıl ölümü beklemiş, birebir yaşamadan olur mu hiç?" diye bir güzel paylamış oracıkta.

Olayı hikaye eden arkadaş kasıklarını tuta tuta gülüyordu.

Ben de gülmüştüm.

Ama, içimde bir şeyler "tık" etmişti.

Hüzünlü, anlatılmaz, tarif edilmez bir şeyler...

"ÇANAKKALE MAHŞERİ"

Önceleri ben de Çetin Altan gibi düşünüyordum. Mehmed Niyazi'nin yazdıklarını okuduktan sonra fikrim değişti. Hemen tövbe istiğfar ettim.

Mehmed Niyazi'nin "Çanakkale Mahşeri"ni okudunuz mu?

Çanakkale Savaşı'nı anlatan en ciddi, en derli toplu, belki de en önemli kitaplardan biri... "Mus'ab Ayşe'yi seviyor, aşkına karşılık bulamayınca gidip Afganistan'da mücahid yazılıyor" türünden Beyaz Saray sululuklarına alışmış okuyucuya bir şey vermeyecektir.

Mehmed Niyazi, "sahici" romancı yordamıyla tam sekiz yıl bu roman üzerinde çalışmış; binlerce belge taramış, yüzlerce hatırat okumuş, aylarca savaşın geçtiği bölgelerde dolaşmış, muharip gazileri dinlemiş ve sonra yazmaya koyulmuş.

Niyazi Bey sekiz yılda tamamlamış, biz iki günde okuyup geçiyoruz; böyle nankör tarafları da var bu mesleğin.

ONLARA BORÇLUYUZ

Hâlâ bu sömürge artığı ülkede ayakta durabiliyorsak, hâlâ McDonald's, Kentucky Fried Chicken, Pizza Hut ormanı arasında soluk alabiliyorsak, "topyekün savaş" stratejilerine ve illegal çalışma gruplarına karşı hâlâ kuyruğu dik tutabiliyorsak, bunu onlara, onların o "anlamsız" ve "zaid" savaşına borçluyuz.

Fazla söze ne hacet.

"Çanakkale Mahşeri"ni okuyun...

Bu satırları okumasanız da olur.

"İnsan" gibi savaşan; savaşın onurunu, yüceliğini, dehşetini yaşamış gavurcuklarla, ateşkes ilan edildiğinde o gavurcuklara su taşıyan, peksimet ikram eden, karşılığında dondurulmuş bezelye, balık konservesi almayı Müslüman gururuna yediremeyen yiğit Mehmetçiklerin yürek burkan öyküsü...