"Değişime uyum" ulusal meseledir!.

Değişim, hepimizi ürkütüyor, yoruyor.. Bazan, mesleğimizdeki yeni kuşakların ön plana çıkması ile geliyor değişim. Bazan da, "alışılmış büyükler"in, değişimle küçüldüğünü görüyoruz..

Bütün mesele değişim karşısında uyumlu davranabilmeye bağlı.. Cesaret şart.. Ama "cesaret", tehlikelerin (veya değişimin) üzerine akılsızca gitmek demek değil.. Hemingway'in söylediği gibi, "cesaret, tehlikenin karşısında zarif davranabilmek"tir..

Eski İngiliz İmparatorluğu'nun üzerinde, gerçekten güneş batmazdı. Ama şimdi Britanya Adası'na sıkışmış olan İngiltere'nin üzerinde, güneş doğduğu gibi, batıyor da..

Geçen yaz, İngiliz bandıralı bir yatta konuktum.. Yatın sahibi Türk'tü, kaptan ise İngiliz'di..

Bu İngiliz kaptan, her akşamüstü güneş batarken, yatın arkasındaki direkte asılı İngiliz bayrağını indirir ve saygı ile katlayıp, kamarasına götürürdü..

İngiliz İmparatorluğu'nun değil ama, İngiliz bayrağının üzerinde güneş batmamasını, bu pragmatik yaklaşımla çözmüştü bu İngiliz denizci..

İşte bütün mesele bu galiba..

Bir yanda kökleşmiş, saplantı haline gelmiş, hatta kutsallaşmış, inançlarımız, geleneklerimiz, ön-yargılarımız ve ideolojilerimiz var..

Bir yanda da, değişimle gelen "yeni gerçekler" var..

"Liberal Düşünce" dergisinin son sayısında "değişime uyum" konusunu ele alan nefis yazısında Amerikalı İktisat Tarihi Profesörü Douglass C. North, olaya şöyle yaklaşmıştı..

- Eğer yeni durumlar, zihnimizdeki geçmiş deneyimimizden çıkarsadığımız örüntülerle yeterli benzerlik taşıyorsa, bu durumda az veya çok isabetle sorunlarımızı çözebilir ve hayatımızı iyileştirecek kural ve politikalar geliştirebiliriz..

Peki ya, eski şartlarla oluşan inançlar, gelenekler, ön-yargılar ve ideolojiler, "değişim"le gelen "yeni şartlar"la örtüşmezse ne olur?

İşte o zaman "kriz", "yenilgi", "geri kalmışlık", "çözümsüzlük" gibi durumlar çıkıyor ortaya..

Düşünün ki, teknolojide çok gelişen, ağır sanayi hamlesini yapmış olan Sovyetler Birliği, Komünist İdeoloji'nin dünya konjonktüründeki değişime uyum gösterememesi yüzünden, çöktü ve dağıldı..

Koca Sovyetler Birliği, bir askeri müdahale veya bir savaş olmadan, sadece değişime uyum gösteremediği için, çöküp, dağılan, belki de tarihteki ilk imparatorluktur..

Demek günümüzde "değişime uyum" göstermek, "ülkenin savunulması" veya "rejimin iç ve dış düşmanlara karşı korunması" kadar önemlidir..

Bu gerçeğe bağlı, "Batı neden ileri?" sorusuna Prof. Douglass North, şu cevabı getiriyor "Liberal Düşünce"deki makalesinde:

- Batı Avrupa ve Amerika, intibakçı etkinlik konusunda ustadırlar. Bunlar her türlü şok, savaş ve radikal kökten değişime karşı koyabilen ve bu amaçla gerekli uyarlamaları yapabilmek için, kurumsal yapılarında ihtiyaç duyulan değişiklikleri gerçekleştirebilen ve böylece uzun zaman dönemleri boyunca sürekli büyüme sağlayan, ekonomiler ve toplumlardır..

Bu "değişime uyum" konusu, Türkiye'nin her kurumu ve devlet için hayati önem taşıyor..

Herkes ve her kurum, "yenilenme"nin gerektiğini biliyor.. Silahlı Kuvvetler için bile, "modernizasyon" öncelikli bir mesele..

Ama biliyoruz ki "değişim", sadece teknolojiye uyumla veya yeni örgütlenmelerle karşılanamıyor.. Anayasa ve yasa değişiklikleri de yetmiyor..

"Gerçekleri algılayabilmek", "eski şartlarla yeni şartlar arasındaki farkları görebilmek", "köklü davranış normlarını değiştirebilmek", "yeni karşısında cesur davranabilmek" ve benzeri çok madde var "değişime uyum" konusunda..

Bakın 50-60 yıllık kemikleşmiş holdinglere.. Bir "iletişim sektörü" olayını ıskaladıkları için, şimdi hepsi statü kaybına uğradılar..

Eğer devlet ve siyaset, "bağımsızlık" kavramı ile "karşılıklı bağımlılık" kavramını izdüşüme sokamazlarsa, belli ki, "istikrar" da, "bütünlük" de krizler yaşayacak..

Bu "uyum" sorununun çözümü, "özgür düşünce"den ve "tabuların yıkılması"ndan geçiyor.

ŞAKA

312'li Türkiye!.

Bizim Antep'te, eskiden bir adam varmış..
Adı "Ahmet"- miş.. Lakabı da "Sıpa"ymış..
Ona herkes "Sıpa Ahmet" dermiş..
Kendisine "Sıpa" denilmesinden bıkmış, kalkmış hacca gitmiş.. "Hacı" olunca, artık kendisine "Hacı Ahmet" diyeceklerini ümid etmiş..
Antep'e dönmüş..
Herkes ona "Hacı Sıpa" demeye başlamış..
Turgut Özal 141, 142 ve 163'üncü maddeyi kaldırırken, ülkemize "Özgür Türkiye" denileceğini ümid ediyordu..
Oysa şimdi "312'li Türkiye" deniliyor.

İNSANLAR VE HAYVANLAR

Maymun meselesini noktalayalım!.

Şu bizim maymun (şempanze) krizini, bir tatsızlığa varmadan noktalamalıyız..

Hürriyet'teki meslektaşlarımız, bizim maymun konusunda "cilveli" bir haber ürettiler..

Buna göre eşim Canan Barlas, bu maymunu "Otağtepe Sitesi"nin çocuk parkındaki salıncakta sallamış.. Bundan ötürü de, birileri, tiksinti duyup, maymunu ve sahibesini kınamışlar..

Birincisi, böyle bir olay olmadı.. Çünkü 1.5 yaşındaki bir şempanzenin, bir çocuk salıncağına oturtulup sallanması mümkün değil..

Şempanzeler yerde değil, yukarılarda yaşamayı seviyor.. Bir şempanzeyi, bir saniye bile oturtamazsınız bir salıncakta veya koltukta.. Onlar salıncağın bağlı olduğu ağaca tırmanmayı tercih ederler.

Biz insanlar yatay yaşarız.. Yürürüz, koşarız, sallanırız..

Maymunlar dikey yaşar.. Tırmanırlar..

İkincisi, Otağtepeli komşularımız, bütün canlılar gibi, hayvanları da sever..

Geçen yıllarda, komşumuz Kahraman Sadıkoğlu aylarca bir aslan yavrusu beslemiş ve bütün site sakinleri, bu vahşi hayvana bile sevgi ile yaklaşmıştı..

Aslında maymunlar, Darwin'den beri, uygar insanların da tartışmalarına konu oldu.. "İnherit the Wind" adlı tiyatro oyununda, ne tür tartışmaların sahnelendiğini, bu oyun sinemalaştırılınca hepimiz gördük.. (Spencer Tracy, Fredric March, Gene Kelly, Yönetmen Stanley Kramer, 1960)

Neticede "Hürriyet"e teşekkür ediyorum..

Özünde doğru olmayan bir haberle, bu sıcak yaz günlerinde, tatlı bir haber ürettiler..