Orhan Okay Hoca, beni ziyadesiyle etkileyen "Silik Fotoğraflar" adlı kitabında duyulmamış isimlerle ilgili olarak Hocası Ali Nihat Tarlan'dan dinlediği bir anekdotu anlatıyor: Ali Nihat Tarlan Galatasaray Sultanisi'nde Farsça hocasıdır. Girdiği sınıflardan birinde derse ilgisiz bir öğrenci ile karşılaşır. Adını sorar. Öğrenci ayağa kalkmadan Ali Vasıb diye cevap verir. Ali Nihat Tarlan "Evladım hocanızla konuşurken ayağa kalkmak adetiniz değil midir?" diye sorar. Ayağa kalkmayan öğrencinin şahsında Vasıb ismini ilk defa duymaktadır Ali Nihat Tarlan. Manasını merak eder ve aynı okulda hocalık yapan Ali Ekrem Bolayır'a Vasıb ne demektir diye sorar. Ali Ekrem "ilk işittiğimde lügate bakmıştım. Devamlı, gayretli demekmiş. Şimdi onlar hep böyle duyulmamış isimler koyuyorlar" diye cevap verir.

Ali Ekrem Bolayır'ın onlar dediği Saray çevresidir. Ayağa kalkmayan öğrenci Ali Vasıb, V.Murad'ın torunlarından şehzade Ali Vasıb'tır.

Geleneği olmayan, duyulmamış isimler bazen toplumdan saklanmak kastıyla konulmuş müstearlardır. Mesela Ressam Naciye Neyyal'ın gerçek ismi Naciye'dir. Bir Fransız okuluna gideceği zaman annesi Müslüman aileler tarafından tanınmaması için kızına Neyyal müstearını koyar, bu müstear zamanla gerçek ismin yerini alır.

Tanpınar'ın "Teslim" adlı hikayesindeki Emin Bey yıllar sonra karşılaştığı ve içinde yaşadığı hayat şartları yüzünden oldukça hüzünlendiği arkadaşının; neredeyse kendi yaşındaki üvey annesinden olma, küçük kardeşini "Aysel" diye tanıtmasından sonra şöyle düşünür: "Bütün bu inkılaplar, zahmetler, ümitler, sonunda birkaç yeni erkek veya kadın isminin değişmesine yaramıştı. Tıpkı Meşrutiyet senelerinde olduğu gibi."

Her devir bir önceki devirden kopuşu önce isimlerden başlatıyor. Yeni; dünyaya henüz teşrif etmiş bebeğin hiç duyulmamış isminden başlayarak gerçekleşiyor adeta. Cumhuriyetin ilk yıllarının Ayten'leri, Aysel'leri, Yüksel'leri, Hürriyet'leri artık sadece yaşı 60 üzerindekilerde rastlanan isimler.

İslami hareketin yükselişini 1980-1997 arasında doğanların isimlerine bakarak da tespit etmek mümkün: Burak, Zeyd, Furkan, Taha, Talha, Enes, Tuba, Sümeyye, Afra, Merve "şuurlu Müslüman" ailelerin kızları için özellikle tercih ettiği isimler. Sümeyye ve Afra sahabenin iki kahraman kadının ismi. Devrin Başbakanı Turgut Özal'ın torununa Merve ismini koyması bu ismin kısa zamanda modalaşmasına sebeb oldu. Peyami Safa'nın genç yaşta kaybettiği oğlunun adının Merve olduğunu pek hatırlayan yoktu.

İslami kesim kaynaklara geri dönerken, kaynağın başında duranlarla bir örnek hayatları olsun diye onların isimlerini çocuklarında yaşatmaya çalışırken; seküler zihniyetin sahiplerinde duyulmamış isimler koyma telaşı sözlük sınırlarını çoktan aştı. Ana-babalar hiçbir anlama gelmeyen kendi isimlerinin ilk hecesinden uydurdukları isimleri başka kimsede yok aldanmışlığı içinde çocuklarına koyuyorlar. Hiç duyulmamış isim anlayışı, kendi çocuğuna bir marka olarak bakışın izlerini taşıyor. Klasik isimlerin her birini, o isimden hiç de makbul olmayan bir tanıdığı olduğu gerekçesi ile red ediş, piyasaya eşi benzeri olmayan bir mal sürülürken tescil ettirilmeye çalışılan marka ile benzer bir fonksiyon üstlenmiş oluyor.

Geçmiş zamanda, anne ve babanın ismini koyarak devam ettirilmeye çalışılan bu dünyadan göçmüşlerin isim ile aramızda yaşatılması, günümüzde yeninin, geleneği olandan daha yüce bir yere yerleştirilmesinden dolayı yok olmuş durumda. Aile hatırına karşı çıkamayarak evdeki büyüklerin ismini koyanlar ise her ismin arkasına bir can eki getirerek eski ismi modernleştirmiş olduklarını düşünüyorlar: Bekir Can, Hasan Can, Hüseyin Can.

Çocuğuna dedesinin ya da babasının ismini veren kişinin büyüklerine hürmetinden o ismi söylemeyerek dedecan, babacan diye hitap etmesi Orta Asya geleneğine kadar uzanmakta. Günümüzdeki her erkek isminin arkasına ilave edilmiş olan Can ekinin bu gelenekle bir alakası yok. Çocuğuna baba ya da dedesinin adını koyan ebeveyn, büyüdüğünde kendisini demode bir isme mahkum hissetmemesi için emniyet simidi olarak ismin arkasına "can" ilave ediyor.

Künye

Temsilcilikler

ReklamTarifesi

AboneFormu

MesajFormu