Güvenilmez yeni dünya

Her şey bütünüyle sembolik: Henüz koltuğuna oturalı bir ay olmamış yeni başkan, bir başka ülkeye yaptığı ilk ziyaret sırasında, saldırı uçaklarını, İngiliz uçakları desteğinde, Bağdat yakınındaki beş ayrı hedefi bombalamak üzere gönderiyor; hem de dışişleri bakanının Ortadoğu gezisinden sadece bir hafta önce... Başkan George W. Bush, Bağdat'a askeri harekâtı "Rutin bir operasyon" olarak adlandırıyor...

Bir kere operasyonun 'rutin' olmadığı her bakımdan belli; çünkü bombalanan yerler Körfez Savaşı sonrasında ilân edilmiş 'no-fly zone' bölgesinin dışında kalıyor. Ayrıca, böyle bir 'rutin-dışı' operasyon için alınması gerekli Birleşmiş Milletler (BM) onayı da aranmadı; çarşamba günü BM genel sekreteriyle görüşen ABD dışişleri bakanı muhatabına operasyon ihtimalinden söz etmedi bile... Körfez Savaşı'nda oluşmuş 'koalisyon' haberdar edilmeden gerçekleştirildi ABD-İngiltere ortak operasyonu... Bir nokta da önemli: Bush yönetimi bir geleneği daha çiğnedi ve askeri harekât öncesinde, Kongre'yi, hiç değilse Dışilişkiler Komisyonu üyelerini, bombalama konusunda bilgilendirmedi.

Her yönüyle 'yeni', bir çok açıdan 'farklı' ve 2. Bush döneminin muhtemel özelliklerine ışık tutabilecek bir gelişme bu.

Zamanlama ilginç. ABD askeri çevreleri, Irak radarları ve füze rampalarının devriye görevi yapan ittifak uçaklarını tâciz ettikleri iddiasındalar; oysa, 30-40 yıl öncesinin radar sistemine sahip Irak olsa olsa kör atışı yapabilir elindeki çakaralmaz silâhlarla. "Son zamanlarda durum farklılaştı; radarlar köhne kalsa bile gelişmiş iletişim sistemleri sayesinde hedefleri bulabilecek duruma geldi Iraklılar" iddiasını seslendiriyor ABD. Gerçek sebep ise gösterilmek istenenden değişik: Powell, bölgeye geldiğinde, Irak halkının ambargodan ne kadar olumsuz etkilendiği yollu şikâyetler dinleyecekti Arap müttefiklerinden; ABD'nin Avrupalı dostları ise, epeyden beri, kendilerine de zarar veren ambargoyu daha ciddi biçimde delme hazırlığındaydılar...

Bazısı Türkiye hava sahasını da kullanan sivil uçuşlar bir süredir Bağdat'ın hava trafiğini canlandırdı; BM tarafından konulan ambargo bunu yasakladığı halde... Dünya pazarına kimi doğrudan kimi dolaylı yollardan Irak petrolü de giriyor. Bağdat'ı komşu kapısı yapan sadece bizim işadamlarımız değil, hemen her ülkeden ticari heyetler Irak'la ilişki tazelemekle meşgul. Türkiye Bağdat'taki büyükelçiliğini yeniden faaliyete geçirdi; başka ülkelerin de Türkiye örneğini izlemesi bekleniyordu. On yıl öncesinden giderek farklılaşan bir ortam söz konusu.

ABD, dünya petrol rezevlerinin üçte ikisini barındıran Basra Körfezi'ni hegemonyası altında tutmaya kararlı; bu sebeple de, Irak'ın ordusu zayıf, komşularını tehdit edemeyen ve kitle imha silâhları üretemeyen bir ülke olarak kalmasını hedefliyor. Ariel Sharon'un başbakanlığa gelmesiyle girilen yeni süreçte, Irak'ın, 'Filistin-İsrail denklemi'ni etkilemeyecek durumda kalmaya devam etmesi de ABD için önemli.

Irak'a karşı uygulanan ekonomik ve askeri tedbirler "Saddam'ı koltuğundan etme" stratejisine yaramadı. Ekonomik ambargo sokaktaki Iraklı'yı mağdur ettiği halde rejimi daha da güçlendirdi. Washington'un bu konuyla başedebilmek için bulabildiği tek tedbir, Iraklı muhalif grupları desteklemekten ibaret; o grupların rejimi tehdit edebilecek güçleri bulunmadığını bildiği halde... Saddam konusunda eli kolu bağlı olmak, ABD yönetimini, epeydir rahatsız ediyor. 2. Bush açısından, konunun, babasının mirasına sahip çıkmak gibi 'duygusal' bir boyutu da var.

Hiç kuşku yok, Bağdat üzerinde uçup belli hedeflere bomba yağdıran Amerikan ve İngiliz uçakları, her bakımdan sembolik bir harekât gerçekleştirdiler. Saddam'a mesaj olduğu kadar, Irak konusunda Amerika ile yollarını ayırmayı düşünen pek çok ülke başkentinden de duyulan bir mesaj bu. BM'nin devre dışı kaldığı, güç gösterisinin egemen olacağı, ABD-İngiliz birlikteliğine dayalı tehlikeli bir 'yeni dünya düzeni' uygulamasıyla karşı karşıyayız. Önceki akşam girişilen askeri harekâtta, 'şamar oğlanı' niyetine kullanılan ülkeler üzerinden dünyaya meydan okumayı öngören vahşi bir anlayış sırıtıyor. ABD'nin yeni başkanı, babasının literatüre soktuğu 'yeni dünya düzeni' kavramına Bill Clinton döneminde kısmen unutulmuş bir askeri vurgu yaparak görevine başlamış oldu.

Dünya, bundan böyle, daha az güvenli olacak...