Ana Sayfa
Gündem
Politika
Ekonomi
Dünya
Aktüel
Spor
Yazarlar
Televizyon
Sağlık
Bugünkü Yeni Şafak
657'liler Ailesi
Ankara'da Şafak
Bilişim
Çalışanın Sesi
Diziler
Düşünce Gündemi
İzdüşüm
Kültür-Sanat
Okur Sözcüsü
Röportaj
Sinema
Yemek
Zamanda Yolculuk
Bize Yazın
Abone Formu
Temsilcilikler
Reklam
Künye
Arşiv

Yeni Şafak'ta Ara

	Ali BAYRAMOĞLU alibayramoglu@tnn.net

Toplumun değişmesi, bazen, "fay hatlarındaki gerilim birikimi"ne benzer. Enerji birikir ve bir anda boşalır. Değişim, boşalma anından çok enerjinin biriktiği sürede meydana gelir. Boşalma anı ise bizim değişimi farkettiğimiz andır. Toplumdaki tayin edici büyük çatışma eksenlerinin kayması, diğer bir deyişle çatışma eksenleri hiyerarşisinde yer değiştirmelerin olması, kısacası "toplumun değişmesi; tek tek bireylerin, tek tek toplumsal kesimlerin yaşadığı parçalı nitelikli değişimden çok daha hızlıdır".

1980'lerin, 1990'ların çatışma eksenleri, temel toplumsal ve siyasal sorunlar ana hatlarıyla aynı kalsa bile, bu yüzden birbirlerinden farklı nitelikler taşımışlardır. Çatışmaları, siyasallaşmaları besleyen ana dinamik açısından 1980'lere baktığımız zaman "bireycilik şemsiyesi"ni; 1990'lara baktığımız zaman bireyi hak ve özgürlükleri açısından kültürel yönleriyle yeniden tanımlayan "kimlikler şemsiyesi"ni görürüz.

Bir toplumda yeni çatışma eksenlerinin ortaya çıkması, eski eksenler ile ardında yatan sorunların yok olması, önemsizleşmesi anlamına gelmez. Ama bu ya da benzer sorunların siyasallaşmasında öne çıkan toplumsal unsurların hem değişimine, hem izlediği evrime vurgu yapar. Ve eski dönemin bazı tarzlarını, hâlâ haklı ve meşru bile olsalar dışa iter, altta bırakır.

Bu açıdan bakıldığında bir hafta boyunca size aktardığımız "Dindar ve Laik" araştırması, 2000'li yıllarla birlikte yeni toplumsal dalganın oluştuğunu destekleyen bulgular içermektedir. Bu, ana hatlarıyla bir "şahıslaşma" dalgasıdır. Ve 1980'li yıllara hâkim olan "bireycilik" dalgasından oldukça farklıdır. Yeni iklim kimlikler ile bireylerin ve bireyleşmenin yan yana yaşadığı, ama daha çok iç içe geçtiği ve birbirini imha etmeden etkilediği bir yapıya işaret etmektedir.

Bu yapı doğal olarak ciddi bir değişim dalgasının varlığını ortaya koymakta, gerek İslami kesimde gerek laik kesimde köklü bir sorgulama, hatta dönüşme süreci yaşandığını göstermektedir.

Burada dört nokta önem kazanıyor:

Geçen 10 yıllık çatışma dönemi modernitenin kaçınılmaz aşamalarından birisini oluşturan, merkez ile çevre arasındaki mesafelerin azalmasından üreyen bir kriz dönemiydi. Bugün bu kriz önemli ölçüde geride bırakılmış sözü edilen aşamanın entegrasyon sayfası açılmıştır. Ancak bu entegrasyon bir benzeşme mekanizması üzerine kurulu değildir. Parçalı ve iniş çıkışlı yaşanmakta, en önemlisi gerek bireylerin gerek kesimlerin fayda, tutum, beklenti ve eylem açısından "çoğullaştığı" bir doku üzerinden gerçekleşmekte, hatta bu dokuyu üretmektedir.

Bu değişim sürecini iç dinamikler açısından besleyen, paradoksal gibi gözükse de çatışmalar ve çatışma dönemi olmuştur. Çatışmalar sırasında yaşanan toplumsal, kültürel ve siyasi karşılaşmalar, etkileşimler içeren deneyimlere yol açmış ve her deneyim alanı bir değişim pisti haline gelmiştir. Ancak "değişimde söz konusu olan siyasi bir uzlaşmadan çok, toplumsal bir iç içe geçiş ve buradan kaynaklanan uzlaşmadır".

Üçüncü önemli nokta, değişim sürecinin temel olarak toplumun orta kademelerinden doğan, bu kademelerin ürettiği ve sürüklediği bir süreç olmasıdır. Böyle olduğu oranda, değişim süreci tersine de çalışmakta, "siyasi tutum ve beklenti açısından bu orta sınıfı yeniden oluşturan unsurlar" içermektedir. Nitekim laik kesim ve İslami kesimin önemli bir çoğunluğu demokrasiye, özgürlüğe, haklara bakış açısından birbirine yaklaşmaktadır. Her iki kesimde değişime direnç içinde olan ya da "tersten değişme" yaşayan kutuplar ise zihniyet açısından birbirine benzemeye yüz tutmaktadır.

Son önemli nokta zihniyete ilişkindir. Zihniyet-değişim ilişkisi oldukça karmaşık bir yapıdadır. Değişim toplum için "öteki" sayısını azaltmakta, ancak zihniyetten kaynaklanan kuvvetli bir "öteki" tasavvurunun dozunu düşürememektedir.

Zihniyetin çekirdeğinin merkezine seyahatin, yeni deneyimleri ve yeni sayfaları gerektirdiği açıktır.