Ana Sayfa
Gündem
Politika
Ekonomi
Dünya
Aktüel
Spor
Yazarlar
Televizyon
Sağlık
Yurt Haberler
Son Dakika
657'liler Ailesi
Ankara'da Şafak
Bilişim
Çalışanın Sesi
Diziler
Düşünce Gündemi
İzdüşüm
Kültür-Sanat
Röportaj
Sinema
Yemek
Zamanda Yolculuk
Bize Yazın
İnsan Kaynakları
Abone Formu
Temsilcilikler
Reklam
Künye
Arşiv

Yeni Şafak'ta Ara

	Melikşah UTKU mutku@yenisafak.com.tr

Birçok açıdan farklılıklar taşıyor olsa da, bugünlerde yaşanan tablo, 1970'lerde yaşanan sürecin minyatürü gibi neredeyse: Petrol fiyatlarındaki artış, artan sermaye hareketleri ve küresel kriz.

Dünya ekonomi tarihinin önemli kırılma noktalarından biridir 1973 yılı. OPEC ülkelerinin, ham petrolün fiyatını üç katına varan oranlarda yükselttiği bu sene, finans ve uluslararası sermaye cephesinde önemli değişikliklere yol açmıştı. Ülkelerin petrol dışında yekdiğerine bağımlılığının bugüne nispetle hayli düşük olması o yılları daha bir ilginç kılıyor. İthal ikameci kalkınma tezi, o yılların modasıydı. Buna göre, sanayileşme yolunda ilerlemek isteyen ülkeler ithal ürünleri tüketmek yerine, aynı ürünleri ülke içinde üretme yoluna gitmeliydiler. Yerli sanayi dış rekabetten korunuyor, aynı zamanda ülke içindeki kaynaklar, merkeziyetçi bir planla stratejik olarak değerlendirilen sahalara akıtılıyordu. Dahası bu yeni sektörlerin arzını emebilecek talebi oluşturacak politikaların uygulanıyordu.

Ancak ithal ikameci sürecin, içeride desteklenen sanayilerin ithal girdilerini karşılayacak oranlarda döviz üretemiyor olması, bu politikaların devam ettirilebilmesini her geçen gün daha da zorlaştırıyordu. Bunun yanı sıra, iç talebi canlı tutmak için devlet hazinesinin üzerine binen yük, ülke içinde ciddi dengesizlikler oluşturuyor ve en basit haliyle kendisini enflasyon olarak gösteriyordu. İşte 1970'lerin başında patlak veren petrol şoku, ithalat faturasını kabartarak döviz darboğazına giden süreci hızlandırmış ve gelişmekte olan ülkelerin benimsemiş olduğu ithal ikameci politikaları daha başında tehlikeye sokmuştu.

İthal ikameci süreç, bütün bunlara rağmen 1970'lerde yaşamaya devam etti. Bunun en önemli nedeni, uluslararası finans piyasalarının petrol şoku sonrası ciddi bir değişime uğraması ve bu değişimin gelişmekte olan ülkelerde yaşanan şoku hafifletmesiydi. Petrol şokunun sanayileşmiş olan ülkeleri de vurmuş olması yüzünden söz konusu ülkelerde o yıllarda ciddi bir daralma baş göstermiş, yatırımlar iyice daralmıştı. Dahası OPEC ülkeleri artan petrol gelirlerinin önemli bir kısmını uluslararası bankalara yatırmışlardı. Bu, bankaların kasalarında ne yapacaklarını bilmedikleri ciddi bir kredi bolluğu demekti. Bu kredilerin en istekli alıcısı, haliyle döviz darboğazı çeken gelişmekte olan ülkeler oldu.

Uluslararası finans piyasaları, bu dönemde hiçbir ciddi risk-getiri analizine gitmeksizin, hızlı büyüme kaydeden orta ve üst gelir grubuna mensup gelişmekte olan ülkelere büyük oranlarda borç vermişti. Borçların ülkelere göre dağılımı, bu ülkelerdeki kaynak verimliliği dikkate alınmaksızın ve buna mukabil, hiçbir eşitlik gayesi güdülmeksizin yapılmıştı. Mesela birçok A.B.D. merkezli özel bankanın, kalkınmakta olan herhangi bir ülkeye verebileceği krediler, bu dönemde kanuni sınırına ulaşmıştı. 1977 senesi itibariyle A.B.D. bankalarının OPEC harici gelişmekte olan ülkelere verdikleri krediler, sermayelerinin % 130'una varmıştı.

Bu saadet zinciri, 1979 yılında ikinci petrol şokunun patlak vermesiyle en ince yerinden koptu. Vadesi gelen borçlarını ödemekte zorlanan gelişmekte olan ülkeler, 70'li yıllar boyunca kapısını aşındırdıkları özel bankaları, bu sefer kendi kapılarında öfkeli alacaklı olarak buldular. Yanlarında IMF, arkalarında Dünya Bankası ve ABD vardı. En solcu hükümetlerin bile 1980'lerde neden liberal politikalar takip ettikleri sorusunun cevabı da işte burada yatmaktadır.

O gün bugün pek çok şey değişti. Ama uluslararası sermayenin hesapsız geliş ve gidişleri hâlâ devam ediyor. Sermaye girişi her zaman sağlık alameti olmuyor, sermayenin çekilmesinin de çoğu zaman anlamlı bir gerekçesi.

Geri dön

Mesaj gönder

Yazdır

Yukarı