Mudarebe hamlesiyle tekno-girişim finansmanı (2)
Mudarebe hamlesiyle tekno-girişim finansmanı (2)

Önceki yazımda bir ülkenin kalkınmasında, büyümesinde istihdam kapasitesini ve üretimi artırmasında en önemli kaynağın girişimcilik olduğunu söylemiştim.

Yine, Türkiye’de yeni iş fikrini, ileri teknolojiyi, yazılımı, icadı yeni ürüne-üretime dönüştürecek yeni nesil girişimciliğin desteklenmesi gerektiğini belirtmiştim.

Yeni teknolojiler üreten ülkelerin bunu risk sermayesiyle başardıklarını, benzer finansman şekline “faizsiz finansman” sloganıyla faaliyette bulunan katılım bankalarının finansman araçlarından mudarebenin (emek-sermaye ortaklığı) uygun olabileceğini ifade etmiştim.

**

Mudarebe; risk sermayesi, melek yatırımcı ya da kitle fonlaması gibi alternatif finansman yöntemlerine (teknik farklılıklar var) benzeyen, faiz hassasiyeti taşıyan yeni iş fikri-projesi olanların desteklenmesi için uygun bir yöntemdir.

Ayrıca, İslam iktisadına uygunluk noktasında çok önemli bir finansman aracı olduğunu da söyleyelim.

Mudarebe katılım bankacılığının finansman araçları arasında yer almasına rağmen, Türkiye’de hiç kullanılmamaktadır denilse yeridir (şu ana kadar sadece 2 adet küçük ölçekli projeye mudarebe yöntemiyle finansman desteği verilmiştir).

Oysa; yeni teknolojilerin, inovatif ürünlerin ülke ekonomisine, üretimine, gelişmesine büyük katkı sağlayacak ürüne dönüştürecek girişimciliği destekleyecek mudarebe gibi bir finansman modeli katılım bankaların elinde var ama tercih edilmemektedir. Bunun en önemli nedeni, bu finansman modelinin zarar etme riski taşımasıdır.

**

Katılım bankalarının mudarebeye sıcak bakmamaların arka planındaki bazı haklı nedenler söz konusu olabilir.

Proje sahiplerinin yüksek getiri-düşük risk projelerini klasik bankalara borçlanarak, yüksek risk-düşük getiri projelerini katılım bankalarına finanse ettirmeye çalışmaları bir neden olabilir.

Kayıt dışılık, şeffaf olmama noktasında proje sahipleriyle güven sorunu olabilir. Projeyi yöneten fonları proje dışı kullanabileceği gibi, kayıt dışı alımlarla maliyetleri yanıltıcı gösterebilir. Yani, mudarebede taraflar arasında asimetrik bilgi söz konusu olabilir ve bu da ahlaki rizikoya, ortaklığın yürümemesine neden olabilir. Dolayısı ile de katılım bankacılığı bu tarz kontrol edemediği/denetleyemediği projelere çok sıcak bakmamaktadır.

**

Bankanın mudarebe sözleşmesi yapacağı projelerin ilgili olduğu farklı sektörlerde karlılığı hesaplayabilmek özel uzmanlık bilgisini gerektirmektedir. Bankaların her reel sektörde ayrıntılı karlılığı hesaplayacak uzmanlığa sahip personel istihdam etmeleri mümkün değildir. Bu yapısal kısıtlılık bankaların mudarebe finansmanına tereddütle yaklaşmalarının bir diğer nedenidir.

Yine katılım bankacılığının tabi olduğu yasal mevzuat klasik bankalarla aynıdır. Bu mevzuat mudarebe gibi farklı finansman biçimlerine özgü yasal esneklik tanımadığından sorunlu olabilmektedir.

Katılım bankalarını mudarebeye çekingen bakmaya iten bir başka neden de Türkiye’de konjonktürün oynaklığıdır. Deflasyonist bir süreçte (bugün yaşandığı gibi) iflas edebilecek projenin parasal maliyeti tamamen bankaya yüklenecektir. Mudarebe yapan girişimcinin kaybı sadece projeye harcadığı emek olacaktır.

Mudarebe yapılacak projelerin kâra geçme süresinin uzunluğu, mudarebeyi finanse etmede kullanılacak fonların vadesiyle örtüşmemektedir. Bu durum vade uyumsuzluğuna ve dolayısıyla mudarebe fonlamasına sıcak bakılmamasına neden olmaktadır.

**

Burada vurgulamaya çalıştığımız konu; genç dinamik iş fikri olan gerçekten yeni bir ürün ortaya koyma potansiyeli taşıyan fizibil projelerle gelen girişimcilerin desteklenmesinde katılım bankacılığının aktif bir görev üstlenebileceğidir.

Dünya genelinde İslami finans uygulamalarına baktığımızda müşareke ve mudarebe şeklindeki fon kullandırmaların yüzde 20’lerin üzerine çıktığını görmekteyiz (Türkiye’de yüzde 5’e yakın). Bu veri bile tek başına dünyadaki İslami finansın geldiği nokta ile (fon toplama ve kullandırma) Türkiye’nin farklı olduğunu, çok daha mesafe alınması gerektiğini göstermektedir.

**

Özetlersek; Türkiye’deki katılım bankalarının kaçak güreşip sadece murabaha ile günü kurtarmaya çalışması, bulundukları yerde patinaj etmeleri (bankacılık fonu paylarının düşüklüğü) söz konusudur.

Bugün bilgi teknolojisinin (big data, algoritmalar, blockchain, yapay zeka v.s.) yaygın kullanılmasıyla yukarıda özetlenen katılım bankaların mudarebeye sıcak bakmama gerekçeleri aşılabilir.

Gerekirse devlet katılım bankacılığı mevzuatını değiştirerek faiz hassasiyeti olan, yeni iş fikri ile gelen ya da işini geliştirmek isteyen yeni nesil girişimcileri, faiz batağına çekmeden, riski bölüşen finansman modellerine destek verebilir.

Yine katılım bankalarının tekno-girişimleri fonlamak için yeni bir yapılanma, yeni bir anlayışla mudarebe gibi emek (iş fikri) ve sermaye ortaklıklarını destekleyecek, daha küçük, uzmanlaşmış ve hızlı hareket edebilecek yapılara ihtiyacı var.

Güvenli gelecek için birlikte çalışma çağrısı
Ekonomi
Güvenli gelecek için birlikte çalışma çağrısı
Katılım Emeklilik Genel Müdürü Ayhan Sincek, son dönemde Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) başta olmak üzere emeklilik ve sigorta sektörünün önemine yönelik farkındalığın arttığını belirterek, “Sigorta şirketleri tüketicinin beklentilerine yönelik sorumlu adımlar atarak güven endeksini artırma fırsatını iyi değerlendirmeli. Sağlık tarafında COVID-19’un kapsam alanına alınması takdir topladı.
Yeni Şafak
Katılım bankacılığının fon kullandırma çıkmazı (1)
Katılım bankacılığının fon kullandırma çıkmazı (1)

Cumhurbaşkanının İslam iktisadıyla ilgili bir toplantının açılış konuşmasında (IZU 12. İslam Ekonomisi ve Finansı Konferansı) “İslam iktisadı krizden çıkışın anahtarıdır” söylemi konunun tekrar gündem olmasına neden oldu.

İslam iktisadı ve finansı gündeme gelmişken özellikle yenilikçi girişimciliğin finansmanında İslami fonların kullanılabilirliği ve Türkiye katılım bankacılığı deneyimini değerlendiren bir yazı düşündüm.

**

İktisatçılarca bir ülkedeki üretim kaynakları; emek, sermaye ve doğal kaynak olarak üçe ayrılmaktadır. Bazen emeğin dışında telakki edilen girişimcilik 4. kaynak olarak zikredilir.

Bize göre girişimcilik en önemli üretim faktörüdür ve üretimin olmazsa olmazıdır.

Çünkü, çok zengin doğal kaynaklara sahip olabilirsiniz veya güçlü bir sermayeniz olabilir, hatta nitelikli emeğe de sahip olabilirsiniz ama eğer girişimci gücünüz yoksa, yeni iş, inovatif ürün fikri yoksa yeni ürünler üretemezsiniz. Klasik üretimle azgelişmiş ülke konumunu sürdürmek zorunda kalırsınız. Dünya üzerinde bu senaryonun çok sayıda örneklerini bulmak mümkün.

**

Girişimciliğin hayat bulması finansman yöntemiyle de doğrudan ilgili. Bilinen klasik bankacılık aracılığıyla yapılan finansman yönteminin risk almayan ve riski paylaşmayan yapısı girişimciliği caydırıcı/engelleyici bir özellik anlamına gelmektedir.

Dolayısıyla bu riskleri tek başına almak istemeyen ya da bankalardan kredi alabilecek bir yapı taşımayan yeni iş fikri olan girişimcilerin finanse edilmesi gerekiyor.

Burada bir noktanın altını çizmekte fayda var. Mesela ABD’de 1970’li yıllardan itibaren ve son zamanlarda Çin’de Capital Venture denilen risk sermayesi ile yenilikçi projesi olanları buluşturan finansman modelinin uygulandığını görmekteyiz. Silikon Vadisi sermaye sahipleriyle yeni iş fikirlerinin buluşması sonrası ABD’nin teknoloji üretim merkezi olmasını sağlamıştır.

**

Türkiye özeline döndüğümüzde 1980’li yıllarda başlayan katılım bankacılığının faizsiz finans sistemi iddiasıyla çalışma esaslarını belirlediğini ve ona göre de faaliyet araçları ve finansman yöntemleri belirlediklerini biliyoruz.

Aslında İslami finansmana veya İslam iktisadına uygun finansman yapma amaçlı kurulan katılım bankacılığı sisteminin dar bir alana sıkıştığı, klasik faizli bankalara benzer bir yapıya büründüğü, riski düşük karlılığı yüksek bir faaliyet alanını (murabaha) esas aldığı görülmektedir.

Katılım bankacılığının fonları değerlendirmek için 4 farklı yöntemi var: murabaha, müşareke, mudarebe ve icara-i sukuk. Risk sermayesi benzeri girişimciliği destekleyebilecek İslami Finans’ın ise iki uygulama şekli var; biri müşareke, diğeri mudarebedir.

Türkiye’deki katılım bankalarının topladıkları fonları nasıl kullandırdığına bakıldığında; yüzde 95’inin murabaha dediğimiz; müşterilerin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetin peşin alınarak üzerine kârı koyup vadeli satılması esasına dayalı bir sistem. Kârlılığı garanti, riski minimize eden bir finansman modeli.

Aslında İslam fakihlerinin çok da gönülden fetva vermediği, çok az kullanılmasını tavsiye ettikleri bir işlem şekli şu anda Türkiye’deki katılım bankacılığının ana gövdesini oluşturmaktadır.

Diğer ülkelerdeki (Malezya, Endonezya, Pakistan gibi) İslami Finans kurumlarında bu yöntem ağırlıkta olmakla beraber fon kullanım oranı yüzde 80’i aşmamaktadır.

Bu yapı katılım bankalarına vatandaşın konvansiyonel bankalardan farklı bakmamalarının önemli bir nedeni olarak da gösterilmektedir.

**

İslam iktisadı ve finansının temelinde kar-zarar ortaklığı müessesesi var. Katılım bankacılığının fon kullandırma araçları arasında yer alan müşareke ve mudarebe yöntemleri tam da bu alana (kar-zarar ortaklığını esas alan iki farklı fon kullandırma yöntemi) girmektedir. Teoride katılım bankacılığı faaliyetleri arasında yer alan bu fonlama biçimi doğrudan yenilikçi proje fikirlerini ya da girişimciliği destekleme potansiyeli taşıyan bir uygulama şeklidir.

Türkiye’deki Katılım bankalarının bankacılık sektöründeki payının yüzde 5 olması ve bunun klasik bankaların aleyhine bir türlü artmaması iki yanlı çelişkiyi barındırmaktadır.

Bir yanda faiz hassasiyeti taşıyan vatandaşların katılım bankalarına olan ilgisizliği. Diğer yanda katılım bankalarının yukarıda bahsedilen murabaha yöntemini esas alıp riski sıfırlama ve karı garantileme gibi bir odaklanma ile klasik bankalara benzemeye çalışmaları.

(Devam edecek)

Bakan Albayrak: Katılım fonu kurma sürecini başlattık
Ekonomi
Bakan Albayrak: Katılım fonu kurma sürecini başlattık
Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak 'İslam Ekonomisi ve Finansı Konferansı'nda konuştu.

"Hedefimiz Türkiye'yi, gelişmiş finansal altyapısı, genç, dinamik nüfusu ve nitelikli iş gücünün yanında jeostratejik konumuyla İstanbul Finans Merkezi'nin sağlayacağı avantajlarla dünyada faizsiz finansın merkezi haline getirmek" diyen Albayrak, "Ülke kaynaklarının yurt dışına akışının önüne geçilmesi için Katılım Reasürans Fonu kurma sürecini başlattık" ifadelerini kullandı.

AA
Kamu lojmanları için özel finansman
Ekonomi
Kamu lojmanları için özel finansman
Emlak Katılım, kamu lojman satışlarına özel finansman desteğine kaldığı yerden devam ediyor. 120 ay vadeye kadar tüm vadelerde yüzde 0,76 oran ile konut finansmanı sunan Emlak Katılım, kamu lojmanı almak isteyenleri şubelerine bekliyor.
Yeni Şafak
Turizm sektörü için dikkat çeken rapor: İş seyahatleri hızla eski hacmini yakalayacak
Ekonomi
Turizm sektörü için dikkat çeken rapor: İş seyahatleri hızla eski hacmini yakalayacak
Japonya merkezli HIS’in Türkiye’de faaliyet göstermekte olan ofisi HIS Travel, COVID-19 salgınına ve ileride oluşacak diğer risklere dikkat çeken bir rapor hazırladı. Turizm sektörünün global markalarından olan HIS Travel’ın raporunda, sık seyahat eden kurumsal şirketlerin gelecekteki iş seyahatlerinin nasıl şekilleneceğine dair ön görüler ve turizm sektörünün geleceğine dair dikkat çekici tespitler yer aldı.
Yeni Şafak
Bankacılık sektörünün aktifleri 5,2 trilyon lirayı aştı
Ekonomi
Bankacılık sektörünün aktifleri 5,2 trilyon lirayı aştı
Nisan sonu itibarıyla sektörün en büyük aktif kalemi olan krediler 3 trilyon 104 milyar 368 milyon lira, menkul değerler 841 milyar 745 milyon lira oldu . Sektörün dönem net karı 19 milyar 652 milyon lira, sermaye yeterliliği standart oranı ise yüzde 18,65 seviyesinde gerçekleşti.
AA
Turizm sektörünü “hijyene yatırım” kurtaracak: Temizlik kurumsal kimlik olacak
Ekonomi
Turizm sektörünü “hijyene yatırım” kurtaracak: Temizlik kurumsal kimlik olacak
Tatile çıkacak mısınız sorusuna çok az kişinin “ben giderim” dediği bu günlerde, işletmeler hayatta kalmanın yollarını arıyor. Uzmanlar, otellerin hijyen ve sağlık koşullarının bir hastane mantığıyla ele alınması gerektiğini söylüyor ve ekliyorlar: Misafirler için sağlık güvenliği artık lüks ve eğlence beklentisinin çok üstünde, ne kadar temiz olduğunuzu bıkıp usanmadan anlatın.
Yeni Şafak

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.