HayatProf Dr Hicabi Kırlangıç Mesnevi insanı can damarından yakalıyor

Prof. Dr. Hicabi Kırlangıç: Mesnevi insanı can damarından yakalıyor

Mesnevî’nin en eski nüshalarından birini neşre hazırlayan Prof. Dr. Hicabi Kırlangıç eserin, hem yazmanın nitelikleri ve içeriği, hem de tarihî bir miras olması nedeniyle Mesnevî ile ilgili pek çok araştırmaya kaynaklık edeceğini söylüyor.

Haber MerkeziYeni Şafak
HALİL SOLAK


Mesnevî'nin en eski yazma nüshalarından biri, Prof. Dr. Hicabi Kırlangıç ve Prof. Dr. Derya Örs tarafından tercüme edilerek notlar ve açıklamalarla hazırlandı. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı tarafından tıpkıbasımla birlikte 2 cilt halinde neşredilen eseri Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Hicabi Kırlangıç ile konuştuk.

Mesnevi ile tanışmanız nasıl oldu?
Ben, Mesnevi ile üniversiteye başladığım yıl, 1983'te tanıştım. Daha önce de biraz bir şeyler bildiğimi sanıyordum bu arada. Üniversitede Fars Dili ve Edebiyatı okuduğum için bu tanışmada birçok kolaylıklar ve vesileler oldu. Mesnevi dersimiz vardı meselâ. Yüzeyseldi ama yine de faydalıydı. Bu dersten önceyse Nurettin Topçu'nun Mevlâna ile ilgili yazdıklarını okuma imkânı bulmuştum. Farsça öğrencisi olmayan, ama Topçu'nun kitabını benden önce okuyan arkadaşımdan ödünç almıştım kitabı. Sonra Sezai Karakoç üstadın kitabını da okumuştum. Bu ön bilgiler üniversitede bana Mesnevi'ye özgüvenle yaklaşmamı sağladı. Ama Mesnevi üzerine derinlemesine çalışma ve düşünme aşamasına vardıramamıştım işi. İnsanların zanları ve ön kabulleri bazen iyi şeylere engel oluyor. Üniversitede doktora çalışmamı bitirdikten sonra biraz daha ciddi eğilmeye başladım Mevlâna'ya. Sonra Türkiye Yazarlar Birliği'nin Mesnevi okumalarına dâhil oldum. 2004'te Mesnevi'yi tercüme etmeye teşvik edilişim, tanışma macerasını ciddi hale getirdi.

Dünya kütüphanelerinde pek çok elyazması Mesnevî nüshası var. Sizin neşrettiğiniz nüshanın özelliği nedir?
Bu nüsha, Mesnevî'nin en eski nüshalarından biri olup Konya'daki asıl nüshadan kopya edilmiş. Dolayısıyla hem yazmanın nitelikleri, hem de içerik olarak en eski nüshaya yakınlığı onun değerini artırıyor. Ayrıca bu nüshalar, sırf tarihî bir miras olması nedeniyle de çok değerli. Aynı zamanda araştırmalara kaynaklık edecek kıymetli bir nüsha bu. Halet Efendi nüshası diye tabir edilen bu nüsha, Süleymaniye Kütüphanesi'nde Mevlevî şair Halet Efendi koleksiyonunda muhafaza ediliyor. Eserin istinsah, yani kopya ediliş tarihi hicrî Şaban 774, miladi 1373'tür. Nüshanın sonunda Sultan Veled'in Mesnevî'ye yazdığı kısa zeyil var. Zeylin sonunda kopya ediliş tarihi olarak hicri 835 yılı yazılı (miladi 1432). Bu nüshayı Halet Efendi (ö. 1823) satın alarak şahsi kütüphanesine dahil ediyor. Onun idamından sonra da Süleymaniye Kütüphanesi'ne intikal ediyor.

ÇOK KATMANLI BİR ESER

Eserin neşir sürecinde neler yaşadınız?
Bu çalışmadan önce sevgili dostum Derya Örs ile birlikte Mesnevi'yi Konya nüshası üzerinden tercüme etmiştik. Bu çalışma onun üzerine inşa edildi aslında. Mesnevi, birçok anlam katmanları olan bir eser. Fars dilinin inceliklerine vakıf olmak gerekiyor bu esere nüfuz edebilmek için. Zaman zaman da tuzağa düşülebiliyor tabii. Benim başıma geldi bu. Bu yüzdendir ki, Mesnevi'ye yazılmış birçok şerh var. Bu şerhler, esere nüfuz etmeyi kolaylaştırdıkları gibi bazen de sizi sınırlayabiliyor. Bunların çoğunun bugünkü yazıya aktırılıp yayımlanmamış olması da büyük eksiklik. Biz tercüme konusunda şerhlerin yanı sıra daha önce yapılmış tercümelerden de yararlandık elbette. Mesnevi'nin bazı beyitlerinin farklı anlaşılmaları, yorumlanışları ve tercümeleri üzerine yapılmış lisansüstü tezler hazırlandığını söylersem, bu konunun ne kadar ciddi ve zor olduğu anlaşılır sanırım. Bir de tabii bir cilt tıpkıbasım çalışması var. Daha ziyade Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'ndaki dostlarımızın gayretleri burada ön planda. Biz de beyitlerin tercümelerle karşılaştırmasını yaptık ve gerekli notlarla yayına hazırladık.



Hz. Pîr'in pek çok eseri olmasına rağmen Mesnevî'nin bu kadar çok okunmasının sebepleri neler?

Mesnevi'nin her kesimden, her anlayış ve bilgi düzeyinde insana hitap eden yönlerinin olması bunda en önemli etken tabii. Bir de manzum oluş, şiir dilinin çok güçlü ve akıcı oluşu da bunda etkili. Onun diğer şiirleri, yani Divan-ı Kebir'deki gazelleri, her anlayışta insanın haz alacağı, bir şeyler elde edebileceği şiirler değil... Mensur eserleri de çok etkileyici ve okunması zevkli eserler olmakla birlikte Mesnevi'nin yapısı, içine serpiştirilmiş çekici hikâyeler, uygulanan hikâye teknikleri onu cazip hale getiriyor. Tercümelerde bile bu cazibe büyük ölçüde varlığını koruyor.

Osmanlı dünyasında Mesnevî etrafında nasıl bir kültür oluşuyor?
Osmanlı coğrafyasında Mevlâna'nın şahsiyeti, eserleri ve kendisinden sonra şekillenip tekâmül eden Mevlevilik hep ilgi konusu olmuştur. Mevleviye meşrebi itibarlı bir meşreptir. Devlet adamlarının bu meşrebe ilgisi, bu itibarı daha da artırmıştır. Kurulan Mevlevihaneler, Mesnevihaneler, mesnevihanlık (Mesnevi okuma) geleneği, çok renkli ve zengin kültür muhitlerinin yeşermesine vesile oluyor. Mesnevi çevresinde şekillenen anlayış, şifahî olduğu kadar kitabî bir geleneğin oluşmasına da yol açmıştır.

Bugün Amerika'da en çok satan kitaplar arasında Mesnevi'den yapılan seçmeler bulunuyor. Batı dünyasının Mevlana'yı tanıma süreci nasıl oldu?
Müslümanlar olarak bizlerin son birkaç yüzyılda bilimsel çalışmalarda gerektiği gibi gayret etmediğimiz aşikâr. Yazılı mirasımız, edebî, tarihî ve bilimsel kaynaklarımız konusunda da aynı gayretsizlik içerisindeydik uzun bir dönem. Buna karşılık Batı dünyası bu alanlarda atılım ve inkişaf çağını idrak etti. Dolayısıyla bizim birçok kaynaklarımız kütüphane raflarında bizler için değersiz metalar olarak küflenmeye terk edilmişken onlar bu eserleri farklı ve heyecanlı merak ve etkenlerle ele alarak anlamaya, irdelemeye, bu hazinelerden faydalanmaya yöneldiler. Bu hazinelerden biri de Mesnevi… Mesnevi'nin yazma nüshalarını ele alıp karşılaştırarak tenkitli neşir tabir ettiğimiz işleme tabi tutarak ilk yayımlayanlar Batılılar oluyor. İslam dünyası, biz, İran ve Afganistan dâhil, Mesnevi'yi Nicholson'ın 1925'te hazırlamaya başladığı basımdan okuduk. Tabii, İslam coğrafyalarında bundan önce çeşitli Mesnevi basımları yapılmışsa da bunlar ilmî neşirler olmaktan uzaktı. Nicholson, bu eseri sadece neşretmekle kalmıyor, eserin çeviri ve şerhini de şaşırtıcı bir yetkinlikle yapıyor. Dolayısıyla bu çalışmalar Batılıların Mesnevi ve Mevlâna'yla tanışmalarını hızlandırmıştır. Daha sonrasında Mesnevi'yi çeşitli ilgi ve meraklarla okuyan Batı insanı ondan kendi anlayışına uygun verimler elde etme yoluna gitmiştir.

ZAMAN VE ÇAĞLA SINIRLI DEĞİL

Mesnevî'nin yazıldığı zamandan günümüze aktüalitesini korumasını neye bağlayabiliriz?
Mesnevi'nin en önemli imtiyazı, insanı can damarından yakalamasıdır. Aslında Mesnevi, büyük ölçüde Kur'an'ı eksen alarak ilerleyen bir eser. Her yerde ayetlere göndermeler, ayet tefsirleri, hadis izahları, Hz. Peygamber'in hayatının örnekliği gibi hususlar dikkat çekici bir sadelikte dikkatlere sunuluyor. Mevlâna iyi bir insan ve toplum gözlemcisi, engin bilgisiyle söze olan hakimiyetini birleştiriyor eserinde. Bugün bile cazip bir eser olması onun zaman ve çağla sınırlı olmayan bir bakışla, insan duygusuna hitap etmesinden, insanın zaman içerisinde değişmeyen yapısını iyi tahlil etmesinden ileri geliyor olmalı diye düşünüyorum.

Neredeyse süpermarketlerde bile “Mesnevi'den Seçmeler” başlığı altında satılan kitaplar var. Bu “pazar” hakkında ne düşünüyorsunuz?
Rağbet gören bir şahsiyeti veya eseri pazarlanacak bir mala dönüştürmek için pusuda bekleyenler her zaman olmuştur. Mevlâna'nın eserleri ve fikirleri yüzlerce yıldır insanların aklını, zihnini ve ruhunu beslemiştir. Dolayısıyla Mevlâna'nın fikirleri ve eserleri büyük bir ilgiye konu olmuş, Mevlâna fikriyatının çevresinde bulunanların itibar kazandığı görüldüğünde çevrede toplanan muhterislerde de artış olmuştur. Sanırım, eski dönemlerde de bu rağbeti bayağı hedefler ve menfaatler için kullanmaya çalışanlar olmuştur. Meselâ bu fikirleri anlatmak ve şerh etmek üzerinden maddî olmasa da manevi konumlarını yükseltme arayışında olan insanlarla insanlık hep karşılaşmış olmalı. Dolayısıyla bugün de bu durumun farklı görünümleriyle karşı karşıyayız. Romancılıkla uzaktan yakından ilgisi olmadığı halde roman yazmaya kalkanlar, hatta adından başka hiçbir şeyi roman olmayan bu eserleriyle büyük yazarlar zümresine dâhil olmayı arzuluyorlar. Bu durum bazılarını da yayıncılık sektörüne iştahlandırıyor. Her yerde “Mesnevi'den Seçmeler” adı altında, pek bir işçilik ürünü olmayan kitaplar karşımıza çıkıyor bir de. Kapitalist çağda böyle görünümlere ve yaklaşımlara şaşırmıyor insan. Tabii şunu da eklemek gerek, Mevlâna çevresinde yapılanların tamamını bu sınıfta değerlendirmekten de kaçınmak gerek. Bazı çalışmalar var ki, samimi olarak Mevlâna'nın eser ve fikirlerini anlamaya, insanımıza aktarmaya niyetlenmiş olarak başlamıştır.



• • •
Mesnevî-i Manevî
Mevlana Celaleddin-i Rumî
Haz.: Hicabi Kırlangıç-Derya Örs
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Yayınları
2015


ÖNERİLEN VİDEOLAR
Afrin’e süpürme harekâtı
ABD'nin PYD-YPG ile Suriye'de oluşturmaya çalıştığı terör koridorunun en önemli merkezlerinden Afrin, Türkiye'nin operasyon menzilinde. Türkiye, Fırat Kalkanı ardından kritik bir müdahaleye daha hazırlanıyor. Türkiye'nin operasyona hazırlandığı Afrin'in önemi nedir ve operasyonun nasıl gerçekleşecek?


Öğrenme güçlüğü çekti milyar dolarlar kazandı
67 yıllık hayatına birçok başarıyı sığdıran Richard Branson'a disleksi 5.1 milyar dolar kazandırdı. Branson'ın hayatını Dönüm Noktası'nda ele aldık...


Bu makine şeritleri kendi kendine boyuyor
Şerit boyama makinesi üreten Stim firmasının Kontur 700 isimli modeli herhangi bir sürücüye ihtiyaç duymadan şeritleri boyuyor.
Bunu Gördünüz Mü? Böyle duran top organizasyonu görülmedi
Dünyanın en saçma duran top organizasyonu, Dortmund'lu yıldızın oğlunu ağlatması ve daha fazlası... Tuğçe'nin sunumuyla 'Bunu Gördünüz Mü?'


Katar Şeyhi esir alındı!
Haziran ayından bu yana Katar'a karşı büyük bir ambargo başlayan Arap ülkelerinin arasında bulunan Birleşik Arap Emirlikleri, Katar'daki kraliyet ailesinden Şeyh Abdullah El-Sani'yi esir aldı. El-Sani yayınladığı videoda, başına bir iş gelirse sorumlusunun Abudabi Veliahtı olduğunu söyledi.
ABD’li uzman: Dünyanın yeni katilleri biziz
ABD'li medya uzmanı ve aktivist Jerry Day, Amerika'nın özellikle Ortadoğu ülkelerine yaptığı müdahalesine ve bu müdahalelerin hiçbir yasal gerekçeye dayanmadığına dikkat çekerek, ''ABD, uluslararası tüm anlaşmaları ihlal etti, Müslüman ülkeleri bombaladı, insanları öldürdü. Bu yüzden gittikçe yalnızlaştı. Bir gün sonumuz, İkinci Dünya savaşı sonrası Almanlar gibi olacak. Dünyanın yeni katilleri biziz'' şeklinde konuştu.
Filistinli çocuktan en samimi ‘İsrail’ boykotu
Kudüs'te yaşayan Filistinli küçük bir çocuk, markette alışveriş yaparken babasının şaşırtmacasına rağmen İsrail üretimi ürünleri almıyor. İsrail ürünlerini boykot eden sevimli çocuk, “Hayır o İsrail malı” diyerek diğer ürünü alıyor.
'Sakallı olduğu için' saldırıya uğradı!
Kolombiyalı bir adamın 'sakallı olduğu için' hakaret ve saldırıya uğraması, ABD'de yükselen İslamofobiyi gözler önüne serdi.

Kritik yıl 2019 öncesi milli adım
Cumhurbaşkanlığı sistemi Türk siyasetini yeniden şekillendiriyor. Bunun ilk işareti de AK Parti ile MHP arasındaki 'Milli İttifak' görüşmeleri oldu.
Yaralı Yüz: Franck Ribery
2 yaşında geçirdiği ve hayatı boyunca yüzünde izini taşıyacağı kaza, 23 yaşında Müslüman oluşu... Bilinmeyen yönleriyle Fransız yıldız Ribery'nin hayatındaki dönüm noktaları...


Filistinli Emel artık özgür...
İsrail'in hapse attığı 17 yaşındaki Filistinli Emel'in 1,5 yıllık hapis cezasının ardından özgürlüğe ve ailesine kavuştuğu o anlar…
"Karşınızda ne Osmanlı'nın hasta adamı ne Cumhuriyetin çömez devleti var!"
43. Muhtarlar Toplantısı'nda Cumhurbaşkanı Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nden tüm dünyaya mesaj verdi.
Muhalifler 20 Esed askerini esir aldı
Türkiye, İran ve Rusya'nın girişimiyle ilan edilen 'çatışmasızlık' bölgelerinden İdlib'de yoğun çatışmalar yaşanıyor. Muhalifler, çatışmalar sırasında Esed rejimi saflarındaki 20 Şii milisi esir aldı.
İsrail zulmünün kurbanı: 15 yaşındaki Muhammed
İsrail askerlerinin başından yaraladığı Filistinli Muhammed Tamimi, yaşadıklarını anlattı. 6 saat ameliyatta kalan Tamimi, 6 ay boyu okula gidemeyecek. Muhammed Tamimi, Filistin direnişinin sembollerinden Ahed'in kuzeni...


İzinsiz aldıkları ekmeklerin parasını bırakıp helallik istediler
Bilecik'te, bir bakkalın dolabından izinsiz ekmek alan öğrencilerin daha sonra para bırakıp yazdıkları notla helallik istemeleri, iş yeri sahibine duygulu anlar yaşattı.
Bunu Gördünüz Mü? Rüzgara karşı paslaşan çılgın genç
Kayserispor'un hocası Sumudica, rüzgarla paslaşan çılgın genç ve çok daha fazlası Tuğçe'nin sunumuyla Bunu Gördünüz Mü?'de...
Oğlunun katilini affeden anne herkesi ağlattı
Suliman Abdu'l Mutakallim isimli genç, sadece 60 dolar için öldürüldü. ABD'de yaşanan olay sonrası Suliman'ın annesi, katili affettiğini açıkladı. Yüreği yanan bir annenin duygulandıran konuşmasında söyledikleri, mahkemedekileri de ağlattı…
Venezuela zor durumda
Ekonomik krizden dolayı halkın temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığı Venezuela'da yağma olayları başladı.
Dünyaca ünlü isimlerden İsrail'e boykot!
2004 yılında başlatılan İsrail'e karşı kültür boykotuna dünyaca ünlü birçok isim destek verdi. İsrail'in Filistin işgali ünlü sanatçılar tarafından bu hareketle boykot ediliyor.
Erdoğan’ın Türkiye tarifi: Türkiye demek…
Cumhurbaşkanı Erdoğan, grup toplantısında dinleyenleri coşkulandıran ve duygulandıran bir Türkiye tarifi yaptı. Erdoğan'ın konuşması alkışlarla karşılık buldu.


Neymar 4 gol attığı maçta ıslıklandı
Spor

Neymar 4 gol attığı maçta ıslıklandı

Fransa temsilcisi PSG, Neymar'ın yıldızlaştığı maçta Dijon'u 8-0 yendi. Maçın 83. dakikasında kazanılan penaltıyı Cavani'ye bırakmayan Brezilyalı oyuncuya Fransız taraftarlar tepki gösterdi.
Trabzon’da pistten çıkan uçağı kurtarma çalışmaları canlı yayın
Gündem

Trabzon’da pistten çıkan uçağı kurtarma çalışmaları canlı yayın

Trabzon Havalimanı’nın saat 04.00 itibariyle uçuşlara kapatılmasının ardından pistten çıkan uçağın bulunduğu yerden kaldırılma çalışmaları günün ilk saatleri itibariyle sürüyor. Anadolu Ajansı kurtarma çalışmalarını canlı yayında aktarıyor.
3 saatte Afrin
Dünya

3 saatte Afrin

Operasyon öncesi Afrin’de çözülme var. İlçedeki PKK elebaşlarından Veyzi Hicazi, Azez’e kaçıp muhaliflere teslim oldu. "PKK’nın medya şovlarına kimse aldanmasın", diyen Hicazi, “Türk ordusu harekatın başlamasından birkaç saat sonra Afrin’de olur” dedi.
Beşiktaş'ta Boyko krizi Vida'yı engelledi
Spor

Beşiktaş'ta Boyko krizi Vida'yı engelledi

Beşiktaş'ta Boyko'nun Club Brugge'la anlaşamamasının perde arkası ortaya çıktı. Ukraynalı kalecisinin Belçika kulübünden Beşiktaş'ta alacağı maç başı ücretlerini istediği bu yüzden de transferin gerçekleşmediği öğrenildi. Öte yandan Boyko'nun siyah beyazlılara geri dönüşü sebebiyle yeni transfer Vida'nın lisansı çıkartılamadı.
Emre Belözoğlu’nun tekmelikleri ortaya çıktı
Spor

Emre Belözoğlu’nun tekmelikleri ortaya çıktı

Başakşehir'in kaptanı Emre Belözoğlu, Giresunspor'la oynanan kupa maçında ikinci yarıda oyuna dahil oldu. Tecrübeli futbolcunun sahaya girerken çekilen bir fotoğrafı tartışma çıkardı. Bunun sebebi ise Emre Belözoğlu'nun Başakşehirli diğer futbolcular gibi Başakşehir tekmeliğiyle değil de Fenerbahçe tekmeliğiyle sahaya çıkmasıydı. Ancak gerçek kısa bir süre sonra ortaya çıktı.