Yazarlar Kayıt dışı istihdam

Kayıt dışı istihdam

Ahmet Ulusoy
Ahmet Ulusoy Gazete Yazarı

Bir ülkenin öncelikli ekonomik sorunu işsizliktir. İşsizlik aynı zamanda bir takım sosyal sorunların (yoksulluk, şiddet, ahlaki bozulma v.s.) da temel belirleyenidir. O nedenle iktisat politikası önceliği belirlenirken birinci sıraya işsizlik sorunu konulmalıdır.

MAKALEYİ SESLİ DİNLEMEK
İÇİN TIKLAYIN
Ahmet Ulusoy : Kayıt dışı istihdam
Haber Merkezi 11 Eylül 2019, Çarşamba Yeni Şafak
Kayıt dışı istihdam yazısının sesli anlatımı ve tüm Ahmet Ulusoy yazılarının sesli anlatımı Yenisafak.com Yazarlar Sesli Makale Köşesinde!


Burada bir şeyin altını çizmemiz lazım: büyüme bazı istisnalar dışında (teknolojik gelişmeler nedeniyle ekonomik büyümeye rağmen istihdam artışı kısıtlı kalabilmektedir) işsizliği azaltıcı etki yapar. Enflasyon ve anti enflasyonist politikalar ise işsizliği artıran temel etkenlerden biridir. Son dönemlerde enflasyonu aşağı çekmek için uygulanan daraltıcı para ve maliye politikaları büyümenin negatif olmasına, işsizliğin artışına neden olan temel gelişmedir.

İşin bir başka yönü işsizlikle kayıt dışı istihdam arasında pozitif bir ilişki olmasıdır.

Yani, Türkiye’de işsizlikkayıt dışı istihdam gibi çalışanın geleceğini, güvencesini, emeğini gasp etme anlamına gelen bir olguyu beslemektedir.

**

Kayıt dışı istihdam; genel olarak istihdam edilen kişilerin gerekli kurum ve kuruluşlara bildirilmemesi ya da eksik bildirilmesidir. Bir anlamda kayıt dışı ekonominin istihdama yansıyan yüzüdür.

1990 yılında yüzde 55, 2000 yılında yüzde 50’lerde olan kayıt dışı istihdam, alınan tedbirlerle (özellikle işyeri denetimlerinin etkisiyle) 2015 yılında yüzde 33,5’lere kadar gerilemiş, son dönemde artan işsizlikle beraber bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,2 puan artarak Haziran 2019 itibariyle yüzde 35,2’lere yükselmiştir.

Açık olarak, “Türkiye’de kayıt dışı istihdam yüksek düzeylerde ve bir yapısal istihdam sorunudur”, denilebilir (TÜİK verileri 10 milyonun üzerinde kayıt dışı çalışanın olduğunu göstermektedir).

Kayıt dışı istihdamın en yaygın olduğu sektör tarım sektörüdür. Tarım sektörü haricinde kayıt dışı istihdam ise yüzde 23,2 seviyelerindedir. Sosyal Güvenlik Kurumunun hedefi bu rakamı kısa vadede yüzde 15’lere çekebilmek.

**

Kayıt dışı istihdamın hem mikro düzeyde, yani çalışanlara, hem de makro düzeyde bizzat devletin gelirlerine karşı neden olduğu kayıplar söz konusu.

Kayıt dışı istihdam çalışanların sosyal güvenceden, tazminat ve işsizlik sigortasından yoksun kalmalarına neden olduğu gibi, düşük gelir elde etmelerini de baskılamaktadır.

Diğer yandan kayıt dışı istihdam nedeniyle devletin vergi kaybına uğradığı ve Sosyal Güvenlik Kurumunun yeterince prim tahsil edemediği görülmektedir.

Yapılan kaba hesaplamalara göre kayıt dışı istihdam kayıt altına alındığında SGKaçıklarının kapanabileceği (SGK başkanı kayıt dışı istihdamdaki 1 puanlık azalmanın 2 milyar liralık ilave gelir anlamına geleceğini belirtmiş) bir gelir söz konusu olabilecektir. Bu durumda Merkezi Yönetim bütçesinden Sosyal Güvenlik Kurumu’na transfer yapmaya gerek kalmayacak, yani SGK’nın bütçe üzerindeki yükü de asgariye inecektir.

**

Kayıt dışı istihdamın en önemli nedenlerinden birisi çalışanlar üzerindeki vergi ve prim ödemelerinin yüksekliğidir.

Şirketlerin yüksek işgücü maliyetlerinden dolayı rekabette zorlanmaları onları kayıt dışı istihdama yönlendirmektedir. Özellikle küçük ölçekli işletmelerde kayıt dışı istihdamın çok daha yaygın olduğunu görmekteyiz.

Şehirleşme, yani kırsaldan şehirlere göç etme, yasal mevzuat, ekonomik krizler, işyerlerinin yeterince denetlenememesi, yüksek işsizlik oranları, eğitimsiz işgücü, kaçak işçiler, yabancıların ülkeye göç etmeleri gibi etkenler de kayıt dışı işsizliği artırmaktadır.

**

Tabii ki işyeri denetimi en önemli kayıt dışı istihdama azaltacak en önemli önlemlerden biridir. Ama polisiye tedbirler tek başına kayıt dışı istihdamı azaltmaya yetmemektedir.

Kayıt dışı istihdamı azaltmak için kapsamlı bir bilgilendirme ve bilinçlendirme politikası uygulanmalıdır.

Yine, ücret dışı işgücü maliyetleri makul seviyelere indirilmelidir.

İşletmelerin optimal ölçek büyüklüğüne ulaşmaları ve bu sayede rekabet güçlerini artırmaları teşvik edilmelidir.

**

Sonuç olarak, Sosyal Güvenlik Kurumunun mali durumunu iyileştirecek (prim ödemeleri) çok önemli bir potansiyel olan kayıt dışı istihdamın kayıt altına alınması, aynı zamanda devletin vergi gelirlerini de arttıracaktır. Kayıt dışı çalışanların sosyal güvence altına alınması, daha yüksek gelir elde etmesi ve emekliliğinin garanti edilmesi gibi birtakım insani hakların sağlanmasına da katkı yapacaktır.

Burada söylememiz gereken çok önemli bir konu da devletin istihdam politikası ile kayıt dışını önlemeye yönelik politikaların aynı anda ve uyum içerisinde (bütüncül anlayışla) ele alınması gerektiğidir.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.