Yazarlar Negatif faizin zekatla buluşması (1)

Negatif faizin zekâtla buluşması (1)

Ahmet Ulusoy
Ahmet Ulusoy Gazete Yazarı

Küresel kriz sonrası dünya, başta Avrupa ve Japonya olmak üzere, uzun süreli düşük büyüme-düşük enflasyon (durgunluk-deflasyon) tuzağına yakalandı.
AB'de küresel krizden sonraki 8 yılın büyüme ortalaması neredeyse sıfır (yüzde 0.1).
Aynı dönemde ABD büyümesi yıllık ortalama yüzde 1.5.
Euro bölgesi 17 yılın en yüksek durgunluğu, kredi sıkıntısı ve işsizliği ile mücadele ediyor.
Japonya ise daha uzun süredir durgunlukla boğuşuyor ve son 24 yılın ortalama büyüme hızı yıllık yüzde 0.8.
*
Durgunluktan kurtulmak için aşırı parasal genişleme (ABD Merkez Bankası-FED, Avrupa Merkez Bankası-ECB ve Japon Merkez Bankası-BoJ) uygulamaları göze çarpıyor.
Merkez bankaları tahvil alarak piyasaya para sürdüler. Fakat bu paraları alanlar harcayacaklarına, kredi olarak vereceklerine üzerlerine oturdular.
Kriz sonrası süreçte merkez bankalarının uyguladığı geleneksel para politikalarının dışına çıkıldığı (faiz oranlarının sıfır seviyelere indirilmesi, sözle yönlendirme gibi) ve bu politikalara son olarak negatif faizin eklendiğini görmekteyiz.
*
Negatif faizticari bankaların merkez bankalarına park edeceği paralara faiz alması bir yana faiz ödemesi anlamına geliyor.
Örneğin şu an T.C. Merkez Bankası'nda parasını serbest mevduat olarak tutan ticari bankalara yüzde 7.25 oranında faiz ödenmektedir. Negatif faiz bu ödemenin olmaması, aksine Merkez Bankası'nın bedel almasıdır.
Negatif faizi bir anlamda vergi ya da saklama parası olarak da nitelendirebiliriz.
Başka bir ifade ile negatif faiz 'yatırımcıların parasının güvenliği için ödediği bedeldir' de denebilir.
*
Merkez bankalarının negatif faiz uygulama amacı nedir?
Amaç dolaşımdaki para miktarını artırıp enflasyon yaratmak, ekonomik büyüme sağlamak ve işsizliği azaltmaktır.
Bankalar ellerindeki fonları merkez bankalarında atıl tutmasın, yatırımcılara ve tüketicilere kredi olarak versin, iç talep canlansın, tüketim ve yatırımlar artsın.
Çin odaklı olumsuz gelişmeler, Avrupa'nın genişletici para politikalarına rağmen bir türlü toparlanamaması, düşük talep, zayıf küresel büyüme hızları, enflasyon olmayışı (varlığı bir dert yokluğu yara!), büyüme hızları beklentilerindeki umutsuzluk negatif faiz uygulamalarının en önemli gerekçeleri.
*
Negatif faiz tercihinin bir başka nedeni de kur ayarlamaları.
Negatif faiz uygulayan ülkelerin teorik olarak ulusal paralarının değerinin düşeceği, dış ticarette fiyat avantajı ve dolayısıyla rekabet şansı yakalayarak dış ticaret dengesini iyileştireceği beklentisi de negatif faiz uygulamasını teşvik etmektedir.
*
İç talebin yerlerde süründüğü, düşük enflasyon (deflasyon-durgunluk) sorunu yaşayan Danimarka, İsviçre, İsveç ve AB ülkeleri Merkez Bankası negatif faiz uygulamasına geçmiştir.
2016 Ocak ayından itibaren Japonya negatif faiz uygulayan ülkeler kervanına katılmıştır.
Negatif faiz uygulaması öylesine yaygınlaşmış ki, bugün dünya ekonomisinin ¾'ü negatif faiz bölgesinde yer almaktadır.
*
Negatif faiz sadece merkez bankasında tutulan banka mevduatları için değil, bono ve tahvillerde de kullanılıyor.
İkinci el finans piyasalarındaki negatif faizli tahvillerin miktarı 11.7 trilyon dolara ulaştığı söyleniyor.
Finans piyasalarında negatif faizli tahvillerin bu derece yüksek boyutlara ulaşması yeni bir küresel kriz riski olarak değerlendiriliyor.
*
FED'in de Türkiye'deki piyasalar dahil bütün piyasaları etkileyen faiz artırımı beklentilerini artık rafa kaldırması ve negatif faize yelken açması bekleniyor.
Bu durumda dolarda değer artışı beklentisi bir hayalden öte bir şey değil.
*
Politika yapıcılar ve piyasa aktörleri negatif faiz politikasının etkilerini merakla bekliyorlar. İşe yararsa yeni bir dönemin başlangıcı olacağı açık.
Negatif faiz uygulaması da sonuç vermezse para politikası (bu konuda epey kanıtta var aslında) uygulayıcısı olan merkez bankalarının ekonomiyi harekete geçirme gücü (etkinliği) sonlanmış (elinde cephane kalmamış) olacaktır.
Yani iş yine başa (maliye politikasına) düşmüş olacak.
Negatif faizin zekatla buluştuğu noktaya ise gelecek yazıda değinelim.

Abone Ol Google News

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.