Yazarlar Vergi sisteminin karmaşıklığı

Vergi sisteminin karmaşıklığı

Ahmet Ulusoy
Ahmet Ulusoy Gazete Yazarı

Vergi sistemleri zaman içerisinde ekonomik, sosyal ve hukuksal alanda ortaya çıkan gelişmeler nedeniyle giderek daha karmaşık hale gelmişlerdir.

Bu karmaşıklık sadece mükellefleri değil, toplumun bütün kesimlerini de etkilemektedir. İlk gelir vergisi kanunu yürürlüğe girdiğinde çok az sayıdaki mükellef grubunu hedef almış olması ve çok düşük vergi oranlarını içermesinden dolayı herhangi bir karmaşıklık tartışması söz konusu değildi.

MAKALEYİ SESLİ DİNLEMEK
İÇİN TIKLAYIN
Ahmet Ulusoy : Vergi sisteminin karmaşıklığı
Haber Merkezi 01 Haziran 2018, Cuma Yeni Şafak
Vergi sisteminin karmaşıklığı yazısının sesli anlatımı ve tüm Ahmet Ulusoy yazılarının sesli anlatımı Yenisafak.com Yazarlar Sesli Makale Köşesinde!


Ancak takip eden dönemlerde vergilemeden beklenen amaçların çeşitlenmesiyle birlikte karmaşıklık, vergi mükellefleri ve çeşitli toplum kesimleri tarafından sürekli bir şekilde şikâyet konusu haline gelmiş; vergi kanunlarının ve rehberlerin hacimleri sürekli bir şekilde genişlemiştir.

Örneğin; ülkemizde 20 civarında vergi kanunu ve 180’in üzerinde vergi ile ilgili kanun bulunmaktadır. Sadece 193 sayılı gelir vergisi kanunu 1960 yılında 12800 kelime iken bugün 65000 kelimeye ulaşmıştır.

Vergi karmaşası başka ülkeler için de söz konusudur. Kanada kişisel gelir vergisi kanunu 1917 de sadece 11 sayfa iken, 2014 yılında 3200 sayfaya; İngiltere’de Tolley’s Tax Handbooks’un sadece doğrudan vergilere ilişkin rehberi 2015 yılında 15.686 sayfaya ulaşmıştır. Avustralya gelir vergisi kanunu 1936 yılında 126 sayfa iken 2008 yılında 5743 sayfaya ulaşmıştır. örnekler artırılabilir.

**

Vergi sistemleri neden karmaşık hale gelmektedir?

Literatüre bakıldığında; kamu politikaları, vergisel teşvikler, mükelleflerin vergiler konusundaki tepkileri, muafiyet ve istisnalar, transfer fiyatlandırması, vergi yapısı, asimetrik bilgi, vergi kapasitesi ve vergi idaresinin uygulamaları gibi bir çok unsur karmaşıklık gerekçesi gösterilmektedir.

Mükelleflerin büyük çoğunluğu vergi kanunlarının anlaşılır, adil ve kolay uygulanabilir olmalarını isterler.

Ancak gerçek hayat hiç de öyle değildir.

Vergi sistemleri oldukça karmaşık ve anlaşılması güç bir yapıdadırlar.

Bu durum; “Neden vergi kanunları çok karmaşık ve anlaşılmaz?” ya da “karmaşıklığın sebebi nedir?” gibi soruları akla getirmektedir.

Söz konusu soruların cevabı elbette kolay değil. Bununla beraber, vergi kanunlarının sosyal, ekonomik, politik ve kültürel hayat gibi sürekli değişen ve gelişen unsurlar ile doğrudan ilişkili olması vergi sisteminin de giderek karmaşıklaşmasına neden olduğu söylenebilir.

**

Vergi sistemindeki karmaşıklık mükelleflerin vergi uyum maliyetlerini artırarak hükümetler, politikacılar, vergi uygulayıcıları ve vergi idareleri açısından önemli bir sorun haline gelmiştir.

Uyum maliyetleri içerisinde bilgiyi edinme maliyetleri, kayıtların saklanması, vergi muhasebesi sistemimin oluşturulması ve idame edilmesi ile vergi beyannamelerini doldurulmasına ilişkin maliyetler de yer almaktadır.

**

Vergi sisteminin basitleştirilmesi ihtiyacı vergi reformlarına ilişkin politik tartışmaların önemli kısmını oluşturmaktadır. Bu tartışmalar, vergi sisteminin basitleştirilmesinin tam olarak anlaşıl(a)mamasından ve kavramın tanımlan(a)mamasından kaynaklanmaktadır.

Yapılan araştırmalara göre, bir vergi sisteminin daha basit olarak nitelendirilebilmesi için: tahmin edilebilir, ölçülü, tutarlı, vergiye uyum, kolay yönetebilen bir vergi idaresi, vergisel kurallarla uyumlu dizayn edilmiş, açık ve anlaşılabilir bir anlatıma sahip olunması gibi özellikleri taşımalıdır.

Basitleştirilmiş bir vergi sisteminin ise; düşük uyum ve tahsilât maliyetleri, şeffaflık ve hesap verilebilirliğin sağlanması, yasama denetiminin etkinliğinin artması, daha az sayıda hata ve ekonomide daha az bozulma gibi bir takım avantajlar sağlayacağı açıktır.

**

Basit bir vergi sistemi tasarlamak için ele alınması gereken en önemli unsurlardan birisi kullanıcı dostu ve basit bir vergi mevzuatı hazırlamaktır.

Vergi sistemindeki basitleştirmeyi kalıcı kılmak için vergi kanunlarını kullanımı kolay ve basit halde tutmak yanında her vergi reformunda bu yaklaşımı benimsemek de gerekmektedir.

Basit, açık ve anlaşılabilir bir vergi kanunu; kısa cümleler, açık ve anlaşılır yönlendirme işaretleri, modern tasarım ve anlaşılır başlıklar içermelidir.

**

Sonuç olarak, vergi sisteminin basitleştirilmesi sadece bir politika önceliği değil, aynı zamanda toplumun tüm kesimleri tarafından benimsenmesi ve takip edilmesi gereken bir olgudur.

Not: konuyla ilgili kapsamlı bilgi için Tamer BUDAK, Simon JAMES & Serkan BENK, “Vergi Sisteminin Basitleştirilmesi: Kavramsal Bir Değerlendirme”, Maliye Araştırmaları – 1, Ekin Yayınevi, 2017 kaynağına bakılabilir.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.