Yazarlar Nasıl bir sosyal refah rejimi?

Nasıl bir sosyal refah rejimi?

Erdal Tanas Karagöl
Erdal Tanas Karagöl İnternet Yazarı

Kovid-19 salgını dünyada mevcut refah rejimlerini yeniden gündeme getirdi. Çünkü sosyal refah rejimleri salgın dönemlerinde, ekonomik ve finansal kriz zamanlarında ve olağanüstü koşullarda sosyal koruma için başvurulacak önemli mekanizmalar olarak öne çıkmaktadır.

Sosyal refah rejimleri sosyal korumanın temelidir.

Sosyal refah rejimleri, sosyal sigortayı, sosyal hizmeti ve sosyal yardımları kapsamaktadır. Bu nedenle sosyal refah rejimi sosyal sigorta ile yaşam döngüsü risklerini içeren hastalık, işsizlik, yaşlılık gibi riskleri azaltan önemli bir araçtır.

Diğer yandan sosyal hizmetler, kendi ihtiyacını karşılamayan birçok dezavantajlı kesime önemli fayda sağlamaktadır. Ayrıca sosyal yardımların ise yoksulluğu azaltan ve yoksulluğu minimum seviyelere getiren önemli bir araç olduğu tartışma götürmez.

Bu nedenle, ülkeler sosyal korumayı sağlayan sosyal refah rejimlerini iyi dizayn edilmeliler.

PEKİ DÜNYADA MEVCUT REFAH REJİMLERİ NELERDİR?

Dünyada farklı sosyal refah rejimleri bulunmakta. Her sosyal refah rejimi ülkelerin toplumsal değerlerinden, ideolojilerden, entelektüel birikimden, finansal kaynakların durumundan ve daha birçok faktörden etkilenmiştir.

Mevcut durumda Esping-Andersen tarafından sınıflandırılan ve dolayısıyla uygulanan üç farklı sosyal refah rejimi var.

Dünyada uygulanmakta olan refah rejimlerinden birincisi liberal refah rejimidir. Bu sosyal refah rejimi Anglo-Sankson model olarak tanımlanmaktadır. Bu model piyasacıdır yani piyasa mantığına göre işlemektedir. Bu modelde yararlanıcıları belirlemek için gelir testi yapılmakta ve yararlanıcıların minimum seviyelerinde sosyal refah rejiminden yararlanması öngörülmektedir.

Yani devlet bu alanlarda fazla harcama yapmak istemiyor.

Bu modeli benimseyen ülkeler ise ABD, Kanada, İngiltere ve Avustralya’dır.

İkinci sosyal refah rejimi Bismarkçı ya da kıta Avrupa rejimi olarak tanımlanıyor. Sosyal refah imkanları vergilerden ziyade sosyal sigorta ilkesine dayanmakta. Bu modelin temel özellikleri ise şöyle: Sigortalılar yani çalışanlar bir işte çalışıyor, sistemin finansmanı gelire göre derecelendirilen katkı payları ile sağlanıyor ve ödenecek katkı payları ücretlere veya maaşlara dayalı olarak belirleniyor.

Bu model evrensel bir sağlık sigortası sağlamıyor.

Avusturya, Almanya, Fransa ve Belçika bu refah rejimine örnek sistemlere sahiptir.

Üçüncü sosyal refah rejimi ise sosyal demokrat veya İskandinav modeli olarak tanımlanmaktadır. İskandinav modeli, bir kamu sektörü ile karakterize edilir. Bu modelde ülkeler vatandaşlarına refah hizmetleri ve sosyal güvenlik koruması sağlar. Birçok sosyal yardımın ve hizmetin verilmesi konusunda cömert bir sistemdir.

Bu nedenle, bu sistemde refah rejimlerinin temelini oluşturan sosyal politikalar benzersiz etkilere sahiptir ve aynı zamanda farklı toplumsal sonuçlara etki eder. Özellikle insani gelişme endekslerinde bu sistemi uygulayan ülkelerin öne çıkmalarında bu sistemin önemli bir katkısı olduğunu ifade etmek gerekir.

Bu sistemi uygulayan ülkeler ise Danimarka, Norveç ve İsveç’tir.

TÜRKİYE’DE SOSYAL REFAH REJİMİ

Türkiye’deki sosyal refah rejimi tüm rejimlerden bir parça etkilenmiştir. Türkiye’deki sistem, sosyal yararlanıcıları belirlemek için gelir testi kullanan liberal bir sistemdir. Ancak, çalışanların sağladıkları katkı payları kıta Avrupa sistemine, dezavantajlı kesimlere sağlanan hizmetler ve özellikle de sağlık hizmetleri açısından İskandinav modeline benzemektedir.

Bu nedenle, Türkiye’yi herhangi bir sosyal refah rejiminde sınıflamak gerçekten zor.

Dolayısıyla, ihtiyaç sahibi kişilere verilen yardımların ve sağlanan sosyal hizmetlerin artık yoksulluğu azaltmanın yanında sosyal refah sistemi oluşturma açısından da önemli bir başlangıç olması gerekmektedir.

Abone Ol Google News

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.