Yazarlar Esma-i hüsna / Allahın güzel isimlerini nasıl anlayacağız (2)

Esma-i hüsna / Allah’ın güzel isimlerini nasıl anlayacağız (2)

Faruk Beşer
Faruk Beşer Gazete Yazarı

Allah’ın isimleri ‘tevkîfi’dir demiştik. Bu kelime meselenin anahtar kuralıdır. Durdurulmuş, dondurulmuş, üzerinde oynanmaz, ekleme ve çıkarma yapılamaz demektir. Sahibi, bu isimleri ifade ettikleri manayı bildiği için kendisine isim yapmış ve bunların neler olduğunu bize O bildirmiştir. Beşer O’na bir isim vermeye kalkarsa bu ismin O’nu tam ifade edip etmediğini bilemeyeceği için hata yapar. O halde bir isme bu Allah’ın ismidir denebilmesi için onun mutlaka Kuranıkerim’de Allah için isim olarak zikredilmiş olması, ya da bunu Resulüllah’ın bildirmiş ve onun bildirdiği bize mütevatir yolla gelmiş olması gerekir. Çünkü onun bildirdiği de Allah’ın onayıyladır. Bazılarına göre Resulüllah’ın isimlendirmesinin sahih yolla gelmiş olması da yeterlidir.

Allah için söylenmesi caiz olmakla beraber isim olarak zikredilmeyen sözler O’na isim olarak verilemez. Mesela Allah’ı anlatmak için O mürîddir, mevcuddur denebilir. Allah şunu yapar, bunu yapar anlamında bir fiil ifade eden sıfatları da O’nun ismi olarak görülemez. Mesela ayette Allah için ‘faliku’l-habbi ve’n-neva’, ‘daneyi ve çekirdeği patlatıp bitiren O’dur’ denmiş olmasından hareketle bundan Allah’a müstakil bir isim çıkarıp O’na el-Falik/patlatıp bitiren denemez.

Allah’ın hem isimleriyle hem sıfatlarıyla yemin ve istiaze/sığınma edilebilir, mesela Rahman’a yemin olsun ki, Rahman’a sığınıyorum dendiği gibi, Allah’ım senin rızana sığınıyorum da denebilir. Ama dua sadece O’nun isimleriyle yapılır fiili sıfatlarıyla yapılmaz.

Bazı alimler Esma-i Hüsna konusunda şöyle bir inceliğe de dikkat çekerler: Tek yönlü kullanılması uygun görülmeyen, tıpkı ‘kaderin hayrını da şerrini de yaratan Allah’tır’ denmesi ama tek başına ‘Allah şerrin yaratıcısıdır’ denmesinin güzel olmaması gibi. Tek başına kullanıldığında Allah’a olumsuzluk nispet edermiş gibi anlaşılabilen bazı isimler ancak zıddıyla birlikte kullanılırsa bir isim gibi olur ve Allah için olumsuz bir mana ifade etmemiş olur: Mu’tî/Mani’ (veren ve kısan), Nâfi’/Dârr (zararın da kârın da yaratıcısı), Râfi’/Hâfid (yükselten ve alçaltan), Afüv/Müntekim (Affeden ve cezalandıran), Muhyi/Mümît (Can veren ve öldüren), Bâsit/Kâbid (Genişleten ve daraltan), Muizz/Müzill (Aziz kılan ve zelil eden), Mubdi’/Mu’îd (ilk yaratan ve bunu tekrar yapacak olan), Mukaddim/Muahhir (öne geçiren, geri bırakan), Evvel/Âhir (önceden var olan, sonra da var olacak olan), Zahir/Batın (Zahirde de bâtında da var olan), Hâdi/Mudıll (hidayeti de dalaleti de yaratan) gibi. Bunların olumlu yönleri ise tek başına kullanılabilir, mesela ya Hâdî denebilir.

‘Allah’ın ahlakıyla ahlaklanın’, yani O’nun sıfatlarını edinin anlamında bir hadis naklederler. Ancak bu sözün bir hadis olarak aslı yoktur. Bununla birlikte Gazali bunun varsayılması halinde anlamının şöyle olabileceğini söyler: Mesela Allah Rahîm ise, siz de merhametli olun demektir der.

Mutezile Allah’a sıfat nispet etmenin, sanki sıfat O’nun zatından ayrı bir şeymiş gibi bir ikilemi akla getireceği, bunun da Allah’ı her bakımdan tevhide / bir bilmeye aykırı olacağı düşüncesiyle uygun olmadığını söyler. Bu hassas bir düşünce olmakla beraber doğru değildir, çünkü o takdirde isim için de aynı şey söylenebilir. Oysa bizzat Allah kendisine isim nispet etmektedir. Kaldı ki, her bir isim, kendi içinde zaten o ismin ifade ettiği sıfatı da barındırır.

Allah kendi isimleri konusunda yanlış yapılmasını ilhad/sapma diye niteler. ‘En güzel isimler Allah’ındır, O’na bu isimlerle dua edin ve O’nun isimleri konusunda ilhad edenlerden/sapanlardan olmayın. Onlar yaptıklarının cezasını çekecekler (A’râf 180)’ buyurur. Demek ki, Allah’ın isimleri meselesini iyi öğrenmeyip bu konuda yanlış yapmak, sağlam bir iman açısından çok tehlikeli bir şeydir, bundan ancak sağlıklı bir bilgi ile kaçınmak mümkün olur.

Allah’ın isimleri konusundaki ilhad/sapma şöyle izah edilir: Allah’ın isimlerini O’ndan başkası için de kullanmak, putlara ilah demek, bir insana er-Rahman demek gibi. Ya da Allah’ı O’na yakışmayan bir isimle isimlendirmek, Allah Baba demek gibi. Yahut Allah’ı küçültücü bir şeyle isimlendirmek, ey böceğin tanrısı, demek gibi (Razi). Ya da bu sapma Allah’ın isimlerini inkâr etmekle olur. Müşriklerin, Rahman da neymiş demeleri gibi.

Abone Ol Google News

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.