Yazarlar Semmelweis Refleksi ve ekonomideki yansıması

Semmelweis Refleksi ve ekonomideki yansıması

Levent Yılmaz
Levent Yılmaz İnternet Yazarı

Ignaz Semmelweis 1818-1865 tarihleri arasında yaşamış Alman asıllı Macar bir kadın doğum uzmanı. Lakabı “Annelerin kurtarıcısı”. Onun hekimlik yaptığı yıllarda henüz bakterilerin varlığı keşfedilmemişti. Ameliyatlar çıplak elle ve hijyenin olmadığı ortamlarda yapılıyordu. Hatta tıp, yaralardaki enfeksiyonları iyileşme belirtisi olarak kabul ediyordu. Semmelweis böyle bir ortamda kadın doğum doktoru olarak çalışıyordu ve onun çalıştığı dönemde kadınların doğum sonrasındaki ölüm oranları çok yüksekti.

MAKALEYİ SESLİ DİNLEMEK
İÇİN TIKLAYIN
Levent Yılmaz : Semmelweis Refleksi ve ekonomideki yansıması
Haber Merkezi 13 Nisan 2019, Cumartesi Yeni Şafak
Semmelweis Refleksi ve ekonomideki yansıması yazısının sesli anlatımı ve tüm Levent Yılmaz yazılarının sesli anlatımı Yenisafak.com Yazarlar Sesli Makale Köşesinde!


Semmelweis yanlış giden bir şeyler olduğunun farkındaydı. Her ne kadar bu ölüm oranlarını bilimsel olarak izah edemese de yaptığı gözlemlerle yeterli hijyen olmamasının bu ölümlere neden olabileceğini düşünüyordu. O, kadınların doğum sonrasında lohusa humması nedeni ile ölümlerine neden olan enfeksiyonun bulaşıcı olabileceğinden şüpheleniyordu. Bu şüphesini kuvvetlendiren bir gözlemi vardı. Otopsiden çıkıp doğuma katılan doktorların müdahale ettiği annelerin ölüm oranı ebelerin yardımcı olduğu veya evde gerçekleşen doğumlardakine oranla çok yüksekti. Semmelweis öneri olarak otopsiden çıkan kıdemli doktorlar ile anatomi dersinde kadavra inceledikten sonra doğuma giren stajyer doktorların doğuma girmeden önce ellerini veba salgınını önlemek amacıyla kullanılan klorlu suyla yıkamalarını önerdi. Sonuç oldukça etkileyiciydi. Zira önceleri yüzde 40’lara yakın olan doğum sonrası enfeksiyon oranı yüzde 1’lere düşmüştü.

Hiçbir başarı cezasız kalmaz. Semmelweis’ın da başına tam olarak bu geldi. Semmelweis meslektaşlarından övgü beklerken, hastaneden kovuldu. Çünkü diğer doktorlar, kendilerinin üzerinde küçük canlıların dolaştığını iddia eden birisinin ancak deli olabileceğini düşünüyorlardı. O dönemin en prestijli mesleğine sahip olan doktorlar kendilerinin yüzünden doğum yapan kadınların ölüyor olabileceğini asla kabul etmiyorlar ve kendilerinin “pis insanlar” olmadığını savunuyorlardı. Oysa Semmelweis doktora pis demiyor sadece ellerini dezenfekte etmeleri gerektiğini söylüyordu.

Semmelweis teorisinde ısrar edince, meslektaşlarının şikayetleri yüzünden akıl hastanesine kapatıldı. Orada uğradığı şiddet yüzünden parmağında oluşan bir enfeksiyon neticesinde hayatını kaybetti. Onun ölümünden kısa bir süre sonra Louis Pasteur bakterileri keşfetti. Dönemin ünlü cerrahlarından birisi olan Joseph Lister da bu konuda yaptığı çalışmalarla Semmelweis’ın yönteminin doğru olduğunu kanıtladı.

SEMMELWEIS REFLEKSİ NEDİR?

Semmelweis Refleksi tıp dünyasında yaşanan bu olay üzerinden literatüre girmiş bir kavram. Özetle; ortaya atılan yeni fikrin, üzerinde hiçbir çalışma, araştırma ve analiz yapılmadan doğrudan reddedilmesi durumu olarak biliniyor. Tarihte pek çok örneği de var. Mesela çağının en gelişmiş teleskobunu yapan Galileo Galilei, Klise’nin ifadelerinin tersine “Dünya güneşin etrafında dönüyor” dediği için Roma’da engizisyon mahkemesinde yargılanmıştı.

EKONOMİDEKİ KABULLENMELER

İktisat bir sosyal bilim. Temeli insan davranışlarına dayanıyor. Ancak son dönemde aşırı derecede matematikleştirilmiş bir hal aldı. Elbette burada geçmiş verilerin analize tabi tutularak bazı ekonometrik modeller oluşturulmasını eleştirmiyorum. Benim eleştirim, temeli insan davranışları olan bir bilimde insan davranışlarının değişebileceğinin göz ardı ediliyor olması. Gelişmiş bir ülke ile gelişmekte olan bir ülkedeki bireylerin hepsinin aynı şekilde hareket ettiğinin kabul edilmesi. Büyümenin her zaman enflasyon yarattığının düşünülmesi, faiz oranlarındaki yükselmenin her zaman ve her koşulda enflasyonu düşürüp tasarrufları artıracağının ezberletilmesi. Bugünlerde iktisada “Modern Para Teorisi” ile bakan bilim insanlarına karşı geliştirilen refleks de neredeyse Semmelweis’a karşı oluşturulan reflekse benziyor. Sürekli kriz yaratan ve eşitsizliklere neden olan sistemi savunan yerleşik iktisadı savunan akademisyenler bir kez olsun ellerini yıkamayı denemek yerine ellerinin pis olamayacağını savunuyor. Sonuçta ise dünya, birbirini besleyen ve tekrarlanan ekonomik krizlerle baş başa kalıyor.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.