Yazarlar Harita çizmek

Harita çizmek

Taha Kılınç
Taha Kılınç Gazete Yazarı

Üniversitede okuyan bir grup arkadaştan bir mesaj geldi, geçen hafta. “Biz İslâm dünyası hakkında okumalar yapmak ve kendimizi yetiştirmek istiyoruz. Özellikle İslâm ülkeleriyle ilgili araştırmalara odaklanacağız. Bu yılımızı buna ayırdık. On beş günde bir buluşup müzakerelerde bulunacağız. Bilahare tarihi yerleri gezme planlarımız da var” diyorlar ve soruyorlardı: “Nerden başlayalım? Bize nasıl bir çalışma usulü tavsiye edersiniz?”

MAKALEYİ SESLİ DİNLEMEK
İÇİN TIKLAYIN
Mehmet Şeker : Darbenin ekonomik ayağı
Haber Merkezi 03 Ağustos 2018, Cuma Yeni Şafak
Darbenin ekonomik ayağı yazısının sesli anlatımı ve tüm Mehmet Şeker yazılarının sesli anlatımı Yenisafak.com Yazarlar Sesli Makale Köşesinde!


Belki okuma listeleri önerilebilirdi, makale ismi söylenebilirdi, film vs. tavsiye etmek de mümkündü. Ama ben, muhatabımı biraz da şaşırtmak pahasına, şu teklifte bulundum: “Oturun, harita çalışın. İslâm dünyasını ve bütün coğrafyamızı, ülke ülke, şehir şehir çalışın. Herhangi bir yerin haritasını ezbere çizebilecek seviyeye gelene kadar, haritayla meşgul olun. Bu iş birkaç ay sürecek bile olsa, tamamen başarmadan diğer şeylere başlamayın.” Benden bambaşka şeyler duymayı beklediği cevabından anlaşılan elçi arkadaşa, şu ilaveyi de yaptım sonra: “Harita bilgisi çok hayati. Üzerinde konuşacağımız ve fikir yürüteceğimiz coğrafyayı fiziken tanımak, yola çıkmanın da ilk adımı. Buna yoğunlaşın, sonra diğer adımlar gelir. Uygulayın, pişman olmayacaksınız.”

«««

Harita bilgisi ve coğrafyayı zihinde fiziken canlandırabilmek, modern çağ insanının hızla kaybettiği bir meziyet. Teknolojinin getirdiği GPS türünden kolaylıklar sayesinde, artık kimse yönünü bulma noktasında kendi yeteneklerini ve beynini kullanmaya zahmet etmiyor. Yan mahalledeki eczanenin yerini internetten bulup, geçtiğimiz yollara hiç bakmadan telefon ekranındaki işaretlere göre ilerliyoruz artık. Telefonumuzdaki uygulamaya bir şey olduğunda ise, çölün ortasında kaybolmuş gibi ne yapacağımızı şaşırıyoruz.

Haritayla ve coğrafyayla irtibat noktasında, eski insanların bizimle kıyaslanamayacak bir yetkinliği vardı. Kuzey, güney, doğu, batı neresi bilirlerdi. Kıbleyi tayin ederken güneşe bir kere göz atmaları yeterdi. Akşam olduğunda, gökyüzündeki yıldızları isimleriyle sayacak durumdaydılar. Modern dönem insanları olarak, bütün bunları hepten kaybettik biz. Coğrafya algımız, artık telefon ekranlarımızdaki “konum”lardan ibaret.

Bu kısırlık, söz konusu İslâm coğrafyası olduğunda daha da trajik bir hal alıyor. Zihnen yitiş, fikrî yitişi de beraberinde getiriyor bu defa. Somut olarak yerine oturtulmamış ülkeler hakkında yapılan yorumlar da, haliyle havada kalıyor ve yerli yerine oturmuyor.

«««

Ortadoğu veya İslâm dünyası hakkında bilgi sahibi olmanın ve yorum yapabilmenin başlangıç noktası, bölgeyi fiziksel açıdan tanımak. Temel meselelerimizle ilgili yazan, konuşan, fikir beyan eden insanlardan kaçı, iyi bir harita bilgisine sahip? Gazetecilerimiz, akademisyenlerimiz, düşünürlerimiz, hatta siyasetçilerimiz düşünüldüğünde, coğrafyamızla fiziksel irtibatımız ve somut aşinalığımız ne düzeyde?

Bir bölgeyi, ülkeyi veya şehri tanımak deyince, benim öncelikle gözettiğim iki temel ölçü var: 1) Haritasını ezbere çizebilmek, onu kendi bağlamında coğrafi konumuna oturtmak, 2) Orada bulunan herhangi bir tarihî eserin fotoğrafı dört eşit parçaya bölünüp önümüze konduğunda, onun neresi olduğunu çıkartabilmek. Bu iki noktada eksikler varsa, kendimi orayı “tanıyor” saymıyorum. Konuşanları, yazanları, fikir beyan edenleri izlerken de, bu ölçülere göre ciddiye alıyor veya almıyorum. Ortaya konan yorumlar ve fikirler, sahiplerinin coğrafyaya dair somut bilgi düzeylerini de ortaya seriyor çoğu kez.

***

Ortadoğu’daki mevcut devletlerin sınırlarını emperyalistlerin çizdiğini her zaman konuşuruz. Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılmasının ardından, eline cetveli alan ajanların, santim santim harita çizdikleri hepimizin malumu. Bugünkü birçok çatışma da zaten, masa başında çizilen sınırların doğurduğu problemlerden kaynaklanıyor. Bütün bunlar doğru.

Peki, bırakalım sınırlar çizilirken müdahale edebilmeyi, çizilmiş sınırları biliyor muyuz? Irak’ın haritasını ezbere çizebilir miyiz örneğin? Mısır’ın komşuları kimler? Arap Yarımadası hangi ülkelerden oluşuyor? Umman’ın sağında-solunda ne var? Sorular uzatılabilir. Yenilgilerle ve yanılgılarla dolu bir yüz yılın mirasının üstüne, hâlâ coğrafyamızın haritasından ve fiziksel manzarasından habersizsek, sessizce kenara çekilip dersimizi çalışmaya odaklanalım.

Bugünkü Irak, Kuveyt ve büyük ölçüde Suudi Arabistan’ın sınırlarını çizen ünlü İngiliz ajan Gertrude Bell (1868-1926), aynı zamanda uzman bir coğrafyacı ve haritacıydı. Türkiye de dâhil olmak üzere, Ortadoğu coğrafyasını adım adım gezmiş, fotoğraflamış, harita ve krokilerini çıkarmıştı. Bölgeyi fiziksel olarak hazmetmenin yanında, insan kaynağını ve demografik dengelerini de kayıt altına almıştı. Irak’taki bütün kabileler, tarihsel öyküleriyle birlikte, Bell’in zihnindeydi. Kabile şeyhleriyle kurduğu kişisel dostluklar, Irak’ın bir devlet olarak ortaya çıkma sürecinde, İngilizlerin elinde bir altın anahtara dönüşmüştü.

Haritacılık ve coğrafya alanında Piri Reis gibi bir yıldız ufkumuzda parlarken, şimdi başkalarının çizdiği haritalara mahkûm ve muhtaç olmamız, epey acıklı bir serüven.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.