Başkanlık ve mes'ûliyet
Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Nuri Yılmaz'ın yayımladığı Kur'an Meâli'ndeki hataları zikretmeden önce, esas itibariyle bu çeviriyi ilmî bir eleştiriye lâyık bulmadığımızı bilhassa belirtmek isteriz. Çünkü sayın Mehmet Nuri Yılmaz'ın ciddiye alınabilecek derecede ne Türkçesi, ne Arapçası, ne de Tefsir ve Tercüme İlmi'ne vukûfiyeti vardır; binaenaleyh "bir yıl" gibi kısa bir zaman içerisinde hazırlanmış bu çeviriyi bir tedkik ve tenkidin konusu yapmamızın en önemli nedeni, sadece sayın Yılmaz'ın işgal ettiği "makam" ve taşıdığı "ünvan"dır. Bir zamanlar merhûm Rifat Börekçi'lerin, Şerefeddin Yaltkaya'ların, Ahmed Hamdi Akseki'lerin, Ömer Nasuhi Bilmen'lerin işgal ettikleri bu makam bugün bu derekelere düşürülmemeliydi ve bu makamı işgal eden zât, Allah'ın Kitabı hakkında böylesine boyunu aşan işlere kalkışmamalıydı. Nitekim sayın Başkan'ın bu lüzûmsuz ve cür'etkâr teşebbüsü, gerek Diyanet, gerekse İlahiyat camiasına mensup birçok kıymetli ilim adamı tarafından esefle izlenmekte ve fakat mesele Allah'a havale edilip bu husûsta sükût ihtiyar edilmektedir.
Merhûm Elmalılı Hamdi Yazır tarafından hazırlanan Hak Dini Kur'an Dili gibi muhalled bir eserin altında imzası bulunan bir kurumun Başkanı'nın, Diyanet ve İlahiyat camiasının başını öne eğdirecek bir çeviriyle kamuoyunun önüne çıkmasının, hiç kuşku yok ki eleştiriyi gerekli hâle getiren bir husûsiyeti vardır.
'İlimbilmezliğin' bedeli
"Şüphesiz benim bildiğimi siz bilemezsiniz." (Bakara: 30)
"Muhakkak ki ben sizin bilemeyeceklerinizi bilirim" şeklinde Türkçe'ye çevrilebilecek olan ibarenin grameri mütercim tarafından hiç anlaşılmamış ve bu nedenle ayet tamamen yanlış çevrilmiştir.
"Hendeğe atılanlar öldürüldü." (Buruc: 4)
"Öldürüldü" şeklinde çevirilen fiil (kutile), kahrolsun anlamına gelmekte, Ashab-ı Uhdud ile de "hendeğe atılan müminler" değil, bilakis "müminleri hendeğe atanlar" kastedilmektedir.
"Çok olmakla övünme yarışı kafanızı o kadar meşgul etti ki nihayet kabirleri ziyaret edip onları bile saymaya kalkıştınız." (Tekasür: 1-2)
Cümlenin ilk kısmı tamamen yanlış tercüme edilmiştir. İkinci kısma gelince, "...ölüleri saymaya kalkışmak" ifadesinin Kur'an'da hiçbir karşılığı bulunmamaktadır. "Kabirleri ziyaret etmek" ise Arapça'da ölmekten kinayedir ve "Mezara girene/ölene kadar..." anlamına gelir.
"Allah'ın size geçiminiz için verdiği mallarınızı beyinsizlere vermeyin. O mallarla onları besleyin, giydirin ve onlara güzel söz söyleyin!" (Nisa: 5)
"Beyinsizler" diye Türkçe'ye çevrilen kelime (süfeha), esasen kendi başlarına menfaatlerini takdir edemeyecek durumda olan, yani yasal olarak vesayet altında tutulması icab eden yetimler (çocuklar) mânâsındadır ve bu siyak içerisinde hakaret (!) anlamı taşımamaktadır.
"Elbiseni temiz tut, kötü şeyleri terket." (Müddessir: 4-5)
"Nefsini arındır ve şirkten kaçın!" anlamına gelen bu ayetlerdeki siyab ve rucz kelimelerinin birer deyim oldukları hiç farkedilmemiştir.
"Üzerlerine ebabil kuşlarını salıverdi." (Fil: 3)
"Tayran ebabil" bir kuş cinsine işaret etmez ve sürü sürü kuşlar (kuş sürüleri) anlamına gelir.
"Eğer siz benim yolumda savaşmak ve rızamı kazanmak için çıkmışsanız, onlara [müşriklere] gizli muhabbet besliyorsunuz demektir." (Mümtahine: 1)
Ayetin aslında burada söylenenin tersi kastedilmiştir: Mütercim, ilk cümlenin cevabının hazf edilmiş olduğunu anlayamamış, herhangibir tefsire bakıp işin doğrusunu öğrenmeyi de akıl edememiştir.
"İnkâr edenlere gelince, onları uyarsan da uyarmasan da birdir, onlar imana gelmezler." (Bakara: 6; krş. Münafikûn: 6)
Kâfirleri uyarıp uyarmamak nasıl bir olur? Mütercim bu ve diğer ayette ne söylenmek istendiğini anlamamıştır. Burada kastedilen uyarıp uyarmamanın onlarca bir olduğudur (sevâun aleyhim); yoksa uyaran açısından mesele hiç de böyle değildir.
"Allah rızası için ... mal veren" (Bakara: 177)
Doğrusu, "sevdiği halde/sevmesine rağmen... mal veren" olacaktır. Mütercim zamirin merciini takdir, harf-i cerin işlevini tayin edememiştir.
"Ey Nuh, eğer bu davaya son vermezsen mutlaka taşlanmışlardan olacaksın, dediler." (Şuara: 116; krş. Duhan: 20)
"Taşlanmışlardan olmak" şeklinde bozuk bir biçimde Türkçe'ye çevrilen ifadenin aslı, taşlanarak katledilmekten kinayedir ve "katledileceksin/öldürüleceksin" demektir.
Bir gazete yazısında Arapça'nın ve Tefsir İlmi'nin inceliklerine daha fazla dalmayı gerekli bulmadığımız için şimdilik bu misâlleri yeterli buluyoruz.
Sayın Başkan'ın çevirisinde yüzlerce tashih hatası bulunmaktadır ve bunun da eseri alelacele neşretmek isteğinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bu acelecilik, tashih hatalarının yanısıra pek tabii ki birçok anlam kaymalarına ve tekrarlara sebebiyet vermiştir.
Ciddiyetsizlik numûneleri
Sayın Başkan'ın çevirisinde yüzlerce tashih hatası bulunmaktadır ve bunun da eseri alelacele neşretmek isteğinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bu acelecilik, tashih hatalarının yanısıra pek tabii ki birçok anlam kaymalarına ve tekrarlara sebebiyet vermiştir. İşte birkaç misâl:
"Yoksa Allah'a karşı bir şey mi söylüyorsunuz?" (Bakara: 80)
Ayette geçen "bilmediğiniz" ifadesi atlanmıştır: "bilmediğiniz birşeyi mi..."
"Size vadedilen yakın mıdır, yoksa Rabbın onun için uzun bir süre mi koyacaktır?" (Cin: 25)
Doğrusu: "yoksa Rabbim..."
"Sonra göre göre bunu ikrar etmiştiniz; buna siz şahitsiniz." (Bakara: 84)
Ayetteki "göre göre" ile "siz şahitsiniz" ifadelerinden biri gereksizdir.
"Ey Muhammed, onun için sen bizi anmaktan yüz çevirip de sadece dünya hayatını isteyen kimseden sen de yüz çevir." (Necm: 29)
Sen'lerden biri gereksizdir.
"Kim samimi olarak yüzünü Allah'a tertemiz teslim ederse..." (Bakara: 112). Ayetteki "samimi olarak" ile "tertemiz" ifadelerinden biri gereksizdir.
İşgüzarlığın sonuçları
Sayın Yılmaz, bir kelimenin anlamını değiştirmenin ve/veya korumanın ne denli önemli ve tehlikeli bir müdahale anlamına geldiğini takdir edemediğinden olsa gerek ki Kur'anî tabirleri standartlaştırma yoluna gitmiş ve meselâ ez-Zikr, en-Nûr, el-Hadîs kelimelerinin yerine birçok defa (msl. Talak: 10, Hicr: 9, Kalem: 51; Teğabün: 8; Kehf: 6; Kalem: 44) ve lüzûmsuz yere Kur'an kelimesini koymuştur. Kezâ er-Ruh kelimesini Cebrail'le (msl. Mearic: 4); buna mukabil en-Nüfûs kelimesini ruh'la (msl. Tekvir: 7); rükû, secde-sücûd kelimelerini namaz'la (msl. Mürselât: 48); ümmî kelimesini okuryazarlığı olmamak'la (msl. Bakara: 78; Cuma: 2), küfür-kâfir kelimelerini ise inkâr'la (msl. Bakara: 28) tercüme etmeyi bir marifet bilmiş, Kur'an'ın kullandığı kelimelerin kendi siyakları içerisinde farklı vurgulara sahip olabileceklerini (el-vücûh ve'n-nezâir'e dâir incelikleri) bir türlü takdir edememiştir. Oysa Diyanet İşleri'nde vazife yapmakta olan hocaefendilerden hiç değilse birkaçına danışmak fetanetini gösterselerdi, sanırız onlar kendisini bu cür'etkâr müdahaleler konusunda uyarırlar ve belki de aralarından bir-iki hamiyet sahibi çıkıp kendisine bu işten vazgeçmesini salık verirlerdi.
Halkın ihtirasa değil, cehd u gayrete ihtiyacı var!
Allah'ın Kitabı'nı kendi dillerinde okumak ve anlamak hiç kuşkusuz ki bu milletin hakkıdır ve ciddi bir Kur'an çevirisi hâlâ bu ülkenin insanları için en önemli ihtiyaçtır. Lâkin kopyalama yöntemiyle ve alelacele hazırlanmış çevirilerle bu ihtiyacın karşılanması mümkün değildir. Nitekim Allah'tan ve ahiret günü'nden korkan ve Kur'an-ı Kerim gibi âlemlere rahmet olarak indirilmiş bulunan bir Kitab'ı tercüme etmenin güçlüğünü takdir edecek durumda olan kimselerin bu hakikati hiç tereddütsüz kabul edeceklerine inanıyoruz. Bu bakımdan Kur'an çevirileri, siyasî iradenin veya ticarî ihtirasın sun'î zorlamalarıyla değil, ilim ehlinin tabii gayretleriyle ortaya çıkmalıdır.
Diyanet İşleri Başkanı sayın Mehmet Nuri Yılmaz'ın bu yazıda tenkid konusu yaptığımız teşebbüsüne gelince, hiç kuşku yok ki milletin irfanı bu çeviriyi lâyık olduğu yere yerleştirecek ve tarih de bu konudaki kesin hükmünü verecektir. Huzur-u Mahşer'de ise başımıza ne geleceğini hiçbirimiz bilemeyiz.
