Reform edebiyatı ve yeni tefsire doğru

Çoğu çevreler, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın başlattığı yeni açılım denemesini iyi kavrayamadıkları için, nasıl bir tutum takınacakları noktasında hayli şaşkınlık yaşıyorlar. Dikkat edilirse kafalarda binbir soru dolaşıyor: Acaba din konusunda, yeni bir devlet projesiyle yüz yüze miyiz? Gene bunun altından Türkçe ibadet mi çıkacak? Yoksa gerçek dinimiz olan İslâm'a ilişkin telâkkiler, yumuşatıla yumuşatıla, yavan bir anlayışa doğru sürüklenmek mi isteniyoruz?

Reform safsatası

Hele hele Sabah Gazetesi'nin, Başkan'ın görüşlerini sık sık manşete taşıması, buna ilâve olarak gazetenin orta sayfasını bütünüyle Başkan'ın açıklamalarına tahsis etmesi de ayrı bir mesele!.. Bir de üstüne üstlük, Diyanet'in yeni açılım denemesinin, "İslâm'da Reform" sloganıyla sunulması yok mu? İşte bardağı taşıran asıl bu kavram oluyor ve İslâmî çevrelerin çoğu derhal teyakkuza geçiyor.

Diyanet İşleri Başkanı'nın açıklamalarından, reformist bir telâkkiye nasıl ulaşıldığını doğrusu anlamak zor. Sabah Gazetesi'nin "reform, reformist" gibi nitelemelerinden mi hareket edeceğiz? Yoksa Başkanlığın doğrudan yaptığı açıklamaları mı esas alacağız? Daha önce yazmıştım, bizim cenahtaki bazı gazetelerin Diyanet alanını doğrudan takip eden birer muhabiri bile bulunmuyor. Dolayısıyla onların kaynağı, ya liberal basının yorumlanmış haberleri; ya da haber kaynağı ile ilişkisizlikleri dolayısıyla şöyle veya böyle ajanslar!..

Bir defa asıl sakatlık burada: Diyanet bir adım ötede, çeşitli toplantılarda ortada iken; haberin doğruluğunu teyit veya yeni bir açıklama almayı denemek yerine, Sabah'ın reformist iddiasını kaziyye olarak kabul ile nereye varılabilir, düşünmek gerekmez mi?

Hem ayrıca Diyanet kanalından yapılan sayısız açıklamalarda, din konusunda asla reformcu bir tutum takınılmadığı beyân edildiği halde?

Öyleyse, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın giriştiği yeni açılım denemesini, kamuoyundaki aşırı tasvip ve yüceltmelerin, ve bir o kadar da önyargılı redçi tutumların dışında, sağduyu ile değerlendirmek durumundayız. Zira Diyanet'in kendisinin de kabul etmediği gibi, açıklanan görüşlerin ne reform taraftarlığıyla, ne de dinin özü ile oynama gayretkeşliğiyle en ufak bir ilgisi bulunmaktadır.

Yepyeni bir tefsir çalışması

Başkan'ın söylediği hususların kısaca özeti şudur:

Dini hurafelerden ayırmak için bir gayret!.. Müftülükler, bölgesel hurafeleri derleyip toparlayacaklar. Uydurma hadislerin ayıklanması için de ayrı bir çalışma!.. Zaten bu tür çalışmalar ve hadis kritikleri çok kişi tarafından yapılmadı mı? Bir heyet tarafından, bir yenisi daha yapılsa ne çıkar bundan?

Geride iki çalışma daha var.

Birincisi, yeni bir Kur'an tefsiri!.. Elmalılı'dan sonra!.. Gerçi arada bazı tefsir ve mealler yok değil. Bunun farkı bireysel değil, bir heyet tarafından hazırlanması. İşte o kadar. Hemen haber verelim ki, bu çalışma yeni başlatılacak birşey de değil. Belki çoğu bölümleri hazırlanmış durumda. Ben şahsen, heyette bulunanlardan bazılarını tanıyorum. Son derece güvenilir âlim hoca ve öğretim üyelerinden oluşmuş bir heyet!..

Buradan da anlaşılıyor ki, kuşku bazı kalpleri çürütüyor. Araştırıp karıştırmak zahmetine katlanmayanların kalp çürüklüğü daha da artıyor. Ne yapalım, sadece kendilerine yazık ederler. Elmalılı'nın tefsir vazifesini Atatürk veya Rifat Börekçi verdi de, kötü mü oldu? Bence bu kuşkular bütünüyle yersizdir. Eser ortaya çıksın bari ondan sonra konuşulsun.

Yalnız burada bir farka işaret etmek gerekiyor:

Bu tefsir yapılırken, ilim heyeti, Kur'anı cüz cüz aralarında bölüştürerek mi çalışacaklar? Benim anladığım kadarıyla pek de öyle değil. Belki ilk defa karşılaşacağımız cinsten tematik ya da konularına göre bir iş bölümünü esas alıyor hocalar. Peki, güzel değil mi bu iş bölümü?

Haydi size bir fark daha!.. Kadınla veya arz u semâvat'la veya yaratılışla ilgili ayet gruplarını tefsir edecek hoca, bir ilâhiyatçı olmakla beraber kendisiyle sınırlı kalmayacak. İlgi alanın bilimsel bilgisini hâiz kişi veya gruplarla Kur'anî bilgi ve ayetleri yüzyüze getirecek. Akif'in tabiriyle buradan ulaşılacak asrın idrakine!.. İşte bu idrakle Kur'an'ın tefsirine yaklaşılacak. Allah aşkına, ihtiyacını duyduğumuz böyle bir suplekse bizi kim ulaştırırsa ulaştırsın. Bundan niçin rahatsız olalım? Öyleyse asgarîden eser ortaya çıksın, ondan sonra konuşalım. Hem diyaneti teşvik ve tenkid edelim: Niçin yavaş çalışıyorsunuz, takviminiz nedir, bu proje ne zaman sonuçlanacak diye!..

(Not: Diyanet Vakfı'nın sorumluluğundaki İslâm Ansiklopedisi için de aynı yaklaşım geçerli. Bu eserin de biraz sürat kazanması, son krizlerden etkilenmemesi, hatta son krizi gözönüne alarak, daha aktif bir tutum içine girilmesi ne kadar isabetli olur değil mi?)

Heyet kim, kavramlar neler?

Diyanet İşleri Başkanı'nın açıklamalarından öğrendiğimize göre, Başkanlığın bir çalışması daha olacakmış: Kavramlar Çalışması!..

İşte bize göre de en nazik çalışma bu. Burada da uzaktan konuşmak yerine, iyi bir habercilik gerekiyor. Kim yapacak, kimler çalışacak, kavramlar çalışması ne zaman sona erecek? Yani sormak, soruşturmak, izlemek ve fikri takip!.. Önce iyi bir gazetecilik yapmak, kamuoyunu haberle beslemek ve aydınlatmak!.. Bundan sonra bilimsel/İslâmî çevrelerin görüşlerini yansıtmak!.. Bunlar yapılmadan eleştiriye girişmek, gazetecilik adına işlenmiş büyük bir cinayet olur.

Devam edeceğiz.