Etibank nasıl boşaltıldı?

Bugün Salı. Fazilet Partisi milletvekili Abdüllatif Şener ve arkadaşlarının hükûmet aleyhine verdikleri gensoru önergesi, görüşülecek. Tıpkı bankalarla ilgili genel görüşme talebi gibi, gensoru önergesi de, gündeme alınmayacak. Hükûmet bu işin fazla tartışılmasını istemiyor. Çünkü konuşuldukça Recep Önal gibi siyasetçilerin, Selçuk Demiralp gibi bürokratların sorumluluğu daha belirgin hale geliyor.

İlk rapor

Olayları kronolojik sırayla hatırlayalım.

Bankalar Yeminli Başmurakıbı Umman Taşkara ve Bankalar Yeminli Murakıbı Ümit Peçen'in hazırladığı Malî Bünye Raporu.

- İncelenen devre: 30 Eylül 1999'a kadar

- Raporun teslim edildiği tarih: 31.1.2000

- Muhtevası: Bankanın, vadesi 1 yıl içinde dolacak yabancı kaynaklarını karşılama oranını gösteren ve genel kabul görmüş ilkelere göre % 100 civarında olması gereken likidite rasyosu, % 56'dır. Bu rasyo, bankanın likidite açısından kritik bir durumda olduğunu gösteriyor.

3 Bankanın toplam zararı 97 trilyon 244 milyar liraya ulaşmıştır. Bu rakam, öz kaynakların 4 katıdır.

3 Bankanın faaliyetlerine devam etmesi, mevduat sahiplerinin hakları ve mali sistemin güven ve istikrarı açısından tehlike arz etmektedir.

3 Diğer taraftan, Etibank'ın yönetim ve denetimini doğrudan elinde bulunduran bankanın hâkim sermayedarı Medya Grubu'nun, banka kaynaklarını, bankanın emin bir şekilde çalışmasını tehlikeye düşürecek şekilde, doğrudan veya dolaylı olarak kendi lehine kullandığı anlaşılmıştır.

3 Bu itibarla banka hakkında, Bankalar Kanunu'nun 14'üncü maddesinin 3 ve 4'üncü fıkraları hükümlerinin uygulanması gerektiği kanaatine varılmıştır.

Murakıplar 31.1.2000 tarihli raporda, Bankalar Kanunu'nun 14'üncü maddesine göre, Etibank'ın Tasarruf Mevduat Fonu'na devrini talep ediyordu.

Ama hükûmet harekete geçmedi.

Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurumu'nun üyeleri henüz atanmamıştı. Dolayısıyla icraat ilgili bakanın sorumluluğunda yürütülüyordu.

İkinci rapor

Bankalar Yeminli Başmurakıbı Umman Taşkara ve Bankalar Yeminli Murakıbı Alper Karaçoban tarafından hazırlanan Malî Bünye Raporu:

- İncelenen devre: 31 Aralık 1999 sonuna kadar

- Raporun teslim edildiği tarih: 15.6.2000

- Muhtevası:

3 Banka mali yapısı üzerindeki zaafiyet artarak devam ediyor.

3 Likidite rasyoları, 30.9.1999 tarihine kıyasla, daha da düşüyor.

3 Bankada oluşan operasyonel zararı gizlemek amacıyla fiktif gelir yaratma politikası artarak devam ediyor.

3 Özkaynak ihtiyacı giderek çoğalıyor ve bu ihtiyacın Medya Grubu tarafından karşılanması imkânsız görünüyor.

İncelemelerimizde:

1) Hisse senedi piyasası gibi, spekülatif yönü ağır basan bu piyasada, özellikle 2000 yılı içinde, banka sermayesine hâkim gruba ait firmaların hisse senetlerine büyük yatırım yapıldığı, söz konusu tutarın 31.3.2000 tarihinde 28 trilyon, 8.6.2000 tarihinde 31 trilyona ulaştığı,

2)KKTC'de kurulu New York Bank Off-Shore adına toplanan 138.8 milyon doların, Medya Grubu'na verildiği,

3) Medya Grubu'nun, banka kaynaklarını, Etibank'ın emin bir şekilde çalışmasını tehlikeye düşürecek şekilde, doğrudan veya dolaylı olarak kendi lehine kullandığı, zararın 139 trilyon liraya çıktığı ve özkaynakların 4 katını aşarak yabancı kaynaklara sirayet ettiği, tespit edilmiştir.

Bu tespitler çerçevesinde, Bankalar Kanunu'nun 14'üncü maddesinin 3 ve 4'üncü fıkraları uygulanmalıdır. (Banka, Mevduat Sigorta Fonu'na devredilmelidir)

Bu iki murakıp raporuna rağmen, Bankalar Kanunu'nun 14'üncü maddesi uygulanmamış, Hazine Müsteşarlığı ile Etibank arasındaki yazışmalar ve görüşmeler sürüp gitmiştir.

Hatta Hazine Müsteşarı Selçuk Demiralp biraz daha beklenilmesini tavsiye eden bir notu Bakan Recep Önal'a göndermiştir.

Genel Müdürlüğün yazısı

21.8.2000 tarihinde, Hazine Müsteşarlığı Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü, ikinci rapora dayanarak bakanlık makamına gönderdiği yazıda, Etibank'ın, açık pozisyonunun 537 milyon dolara ulaştığını, toplam ticari kredilerinden % 67'sinin donuklaşmış olduğunu ve bu tutarın % 80'inin Medya Grubu'na verilen kredilerden oluştuğunu, bankada hâkim olan sermayedar gruba, 31.3.2000 tarihi itibariyle 122 trilyon lira kredi kullandırıldığını, bankanın hisse senedi yatırımlarının hızla artarak 31 trilyona, zararın ise 139 trilyona eriştiğini belirtmiştir.

Murakıpların, bankanın Mevduat Sigorta Fonu'na devrini talep ettikleri de gene Recep Önal'a bildirilmiştir. Bakanlık makamına gönderilen yazıya Müsteşar Selçuk Demiralp şu notu düşmüştür:

"Söz konusu murakıp raporu 31.12.1999 tarihli mali durumu irdelediğinden, Banka Yeminli Murakıpları Kurumu (BAYKU) Başkanlığı ile toplantı yapılarak 30.6.2000 sonuçlarının da dikkate alınarak görüş oluşturulması gerekir."

3'üncü rapor

Bankalar Yeminli Başmurakıbı Yalçın Karagöz ve Bankalar Yeminli Murakıbı Fahrettin Soylu tarafından hazırlanan Malî Bünye Raporu:

- İncelenen devre: 30 Eylül 2000'e kadar

- Raporun teslim edildiği tarih: 9 Ekim 2000

Bu üçüncü rapor, artık Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurumu oluşturduğu için, Devlet Bakanı Recep Önal'a değil, Zekeriya Temizel'e gönderilmişti.

Zekeriya Temizel vakit geçirmeden gerekeni yaptı; murakıpların tavsiye ettiği gibi Bankalar Kanunu'nun 14'üncü maddesini işleterek Etibank'ı 27 Ekim 2000'de Mevduat Sigorta Fonu'na devretti.

Üçüncü rapor, önceki gelişmeleri de ele alarak bankanın içinde bulunduğu son durumu şu şekilde özetliyordu:

3 Etibank, KKTC'de faaliyet gösteren Dinamic Bank ve New York Bank Off-shore'da depo yapmak ve bu bankaların mevduat toplamlarına aracılık etmek suretiyle Medya Grubu ve grup ile ilişkili firmalara kredi kullandırmaya devam ediyor. New York Bank Off-Shore'da depo yapmak suretiyle, Medya Grubu şirketlerine 27 trilyon 720 milyar TL kullandırılmıştır.

3 Bankanın sahip olduğu iştirakler ve bağlı ortaklarının tamamı, banka sermayesine hâkim gruba aittir. Banka, Medya Holding'e ait olan firmaları iştirak edinerek, Medya Holding'in Etibank'ın özelleştirme taksidini ödemesini sağlamıştır. Diğer bir deyişle, nominal bedelin çok üzerinde gerçekleşen bu iştirak alımları, hâkim sermayedar gruba kaynak aktarma niteliğindedir.

3 Medya Grubu'na veya grupla iş ilişkisi içerisinde olan firmalara kaynak aktarmak amacıyla, reklam gideri altında 1999 yılında ve 2000 yılının ilk 8 ayında toplam 9 trilyon 795 milyar liralık reklam harcaması yapılmıştır. Bu miktar, bankaca düzenlenen 30.6.2000 tarihli bilançoda 5 trilyon olarak gösterilen dönem zararının iki katına yakındır. (Reklam ödemeleri Satel Sabah, Medya Basın, ATV prodüksiyon, Sabah Yayıncılık ve Cenajans'a yapılmıştır)

3 Medya İpek Holding'in ve Etibank'ın hisselerinin devrine karşılık, Mevduat Sigorta Fonu'na yatırılması gereken 77 milyar gibi cüz'i bir para, Dinç Bilgin veya şirketleri yerine, Etibank tarafından karşılanmıştır. Bir itibar ve güven müessesesi olan bankanın sermayedarının, yükümlülüğünden kaynaklanan 77 milyar TL gibi son derece düşük bir tutarı, bankaya ödetmiş olması, Medya Grubu'nun bankacılığa bakış açısını ve zihniyetini yansıtması nedeniyle, mânidar bulunmuştur.

3 Bankanın toplam açık pozisyonu 641 milyon dolara çıkmıştır. Dolar ve mark kurunu düşük tutarak bankanın gizlediği kambiyo zararının 13 trilyon 948 milyar lira olduğu anlaşılmıştır.

3 Bankanın zararı büyük miktarda artmıştır. Zarar, 30.9.1999 tarihinde 97 trilyon 224 milyar TL, 31.12.1999 tarihinde 139 trilyon 693 milyar TL iken, 30.6.2000 tarihinde 313 trilyon 540 milyar TL'ye çıkmıştır.

1 yıldır harekete geçmeyerek banka zararının 97 trilyon liradan 313 trilyon liraya çıkmasına yol açan ilgili bakan ve bürokratlar, millete hesap vermek zorunda değil mi?

Zekeriya Temizel ve Nuh Mete Yüksel'i bir an önce harekete geçmeğe çağırıyoruz.