Yaman bir soru

Aklın ve duyuların ötesini yokladığı için, metafizik, tarih boyunca üstün zekâların ilgisine mazhar olmuştur. Felsefe, aslında, erişemediğinin peşinde koşan insanın metafizik kaygılarıdır. Sonuçta inkârda karar kılsa bile, her filozof, fikir serüvenine, evrenin yaradılış sırrını çözmek ve Yaradan'ı aramak üzere çıkar. Sıradanlığı, beyliği, önüne hazır olarak konulanı elinin tersiyle iten her yiğit fikir adamının zorunlu durağıdır metafizik...

Bizde, geçen yüzyılın pozitivist öncülerinin etkisi bugün bile sürdüğü için olacak, 'öteyi arama duygusu' neredeyse bütünüyle yokoldu. Mutasyona uğradığı için önceki özelliklerini yitirmiş birer yaratık gibiyiz hepimiz. İş, liselerden felsefe derslerini kaldırmaya kadar vardırıldı. Filozofu olmayan bir ulus olur mu? 'Filozof' sıfatını küçümseyen, küçültücü anlamda kullanan neredeyse tek ulus biziz. Bilgi hamalı olmayı, bilineni güzel sözcüklerle ifadeyi bir matah sanıyor ve 'bilinmeyen' istikametinde zihinsel yolculuğa çıkmaktan korkuyoruz. Korkunun temelinde şu endişe yatıyor: Ya zihinsel çabalarımız, bizi, sonunda, toplumsal ve bireysel hayat düzenimizi 'olmadığı' üzerine kurduğumuz o Yüce Varlığa çıkarırsa?

Bugünün (dünün de) dünyasında, 'tanrıtanımaz' aydınlar, öyle bir duruşa, metafizik bir hesaplaşma sonucu varmışlardır; bizde bu konulara -bir kaç istisna dışında- kafa yoran bile yok... Sağ ile solu, sözde dinsiz ile sözde dindarı birbirinden ayırmanın zor olduğu bir ülke Türkiye. Dinsizlik de babadan oğula intikal ediyor, dindarlık da; kendi fikir serüveni, çektiği bireysel çileler sonucu duruşunu belirlemiş, yani 'aydın' sıfatını gerçekten hak eden birini tanıyor musunuz?

Topluma yabancı, taklitçi aydınlar böyle de, kendilerine inanç izafe edilen, ağızlarını açtıklarında dinden söz eden, gece-gündüz İslâm eksenli tartışmalara taraf olanlarımız sanki çok mu farklı? Kitaplarda yazanları biliyor, kimi tozlu raflardakilerin sayfalarında mevcut 'en aykırı' görüşleri bile nakledecek kadar bilgin; ancak konuşurken ağzından çıkanı kulağının duyduğu, aklı ile gönlü arasında bir köprü bulunduğu çok kuşkulu... O da, sırf akıl, sırf nakil ve sırf karşısındakini mat etme hırsıyla dolu... Hikmetli bir söz duymayalı epey oluyor...

Dinin özü inanç ise (ki öyledir), inanç asil bir tefekkür alanı olan metafizikle ilişkilidir. Dünyanın başına belâ olan 'kesin inanç' ile dünyaya yepyeni ufuklar açan 'süzme inanç' arasında gece ile gündüz kadar fark vardır ve bunu sağlayan da birinde kabuk olanın diğerinde özümsenmesi ve 'varlık alanı' sorunu haline dönüşmüş olmasıdır. Gerçek inanç sahibi, hiçbir 'gaye' uğruna bir başkasını incitmeyi göze alamazken, 'kabuk inanç' zâhire, dışa vurana önem verir ve bu yüzden kolayca aşırılıklara sapar. Bir inançlı hıristiyan ile inançlı bir müslüman arasında metafizik akrabalık bulunabilir de, aynı dinin biri kabuk diğeri süzme inançlısı arasında pek az benzerlik vardır...

Türkiye fikirsiz, tefekkürsüz, mütefekkirsiz bir ülke olmanın sıkıntısını hemen her alanda çekiyor. Günübirlik yaşayan, metafizik kaygısı bulunmayan, 'öte' düşüncesini sorgulamamış bir zihin, çok acınacak bir durumdadır. Bir bayram gününde bu gerçek daha da acıtıyor...

Her sıkıntının bir ferahlığı, her sorunun bir çözümü vardır; bizde sıkıntılar birbirini takip ediyor, sorunlar giderek içinden çıkılmaz bir hal alıyor. Siyasetten ekonomiye, eğitimden medyaya neredeyse her alan mutsuzluk üretiyor insanlarımız için... Bu durum ile gönül dünyasının kilitli oluşu, aklın metafizik ufuklardan habersizliği arasında doğrudan bir ilişki kurulabilir mi acaba?

Ne yaman sorudur bu!