Sinema versiyonunu izlediğimiz bir edebiyat uyarlamasını bu kez tiyatro sahnesine taşıyorsunuz. Neyi anlatıyor mankurt?

Cengiz Aytmatov'un Gün Uzar Yüzyıl Olur adlı romanından yola çıktık. Amacımız sadece sinemada izlediğimiz Mankurt destanının anlatımı değil; o konudan yola çıkarak sistemin, düzenin ya da yanlış biçimlendirmenin insanları nasıl mankurtlaştırdığını ve toplumda acı çeken bireyler haline getirdiğini anlatmaya çalışıyoruz ki insanımız acı çekmesin. Bu acı insanın dilini, kültürünü, özgeçmişini hatta inançlarını kaybetmesiyle oluşturulan birşey. Mankurt hiçbir bilinci olmayan, beyni dumura uğramış yaratıktır. İnsan bu hale nasıl getiriliyor? Diyelim ki eğitim sistemi sadece tek bir doğru belirler ve o doğru üzerine gider insanlar; ülkesinin genel olaylarına geniş açıyla bakamazlar. Bakamamak bile bir anlamda mankurtluktur. Oyunumuzda bunu anlatmaya çalışıyoruz.

Oyun, mankurtlaştırmanın bugün de başka biçimlerde devam ettiğini söylüyor diyebilir miyiz?

Globalleşme çağında artık sermayenin güdümünde insanlarımız. Globalleşmenin getirdiği etkiyle güdümlü ülkelerin hegemonyasında bir toplum olalım isteniyor. Batılılaşmayı da bu şekilde tek taraflı aldığınız zaman bu anlama geliyor. Batılılaşmak ne demek? Tabi ki batılılaşalım, ekonomik anlamda bizde kalkınalım, batıdaki demokratik oluşumların içinde biz de yer alalım. Bizde de sendikalar çok gelişsin. Hak arama mücadelesi olsun ama kendi benliğimizi, öz kültürümüzü kaybetmeden olsun bunlar. Çünkü bizim de çok köklü, asırlar boyunca gelen bir tarihimiz ve kültürümüz var. Bu kültürümüze de sahip çıkmak zorundayız ancak biz bu kültürümüzü özümsedikten sonra batılıların arasında kaybolmayız.

Oyunda çok evrensel mesajlar içeren olaylardan biri de öğretmen Abutalib'in düşünce suçlusu olarak gözaltına alınması...

Aytmatov'un büyüklüğü zaten oradan kaynaklanıyor. İkinci Dünya Savaşı'nda tek ülkede sosyalizm şiarı adı altında Stalin sosyalizm diktatörlüğü kurdu. Balkanlar'da da Tito sosyalizmi kurdu. O da "Ben de kendi sosyalizmimi kurarım. Bağımsız bir politika güdeceğim" dedi. Stalin "Hayır, benim hegemonyam altına gireceksin" diye baskı yaptı. Komünist partilerin oluşturduğu komünitern de Tito'yu dışlamaya kalktı. Bu arada bizim zavallı öğretmenimiz Abutalip de İkinci Dünya Savaşı'nda Yugoslav partizanlar tarafından kurtarılıyor. Faşizme karşı mücadele ediyor. Ülkesine geliyor fakat Stalinin bu politikasından ötürü Yugoslav ajanı olarak suçlanıyor ve acı çektiriliyor; birçok yere sürülüyor. Sonunda Boranlı istasyonuna, Yedigey'in bulunduğu kasabaya geliyor. Orada da tek amacı yine yaşama sevinci duymak, çocuklarını ve Boranlı'daki diğer çocukları eğitmek. Bu arada da oranın kültürel değerlerini derlemeye başlıyor. Destanlarını dinliyor insanlardan ve kaleme döküyor. "Çocuklarım geçmişlerini unutmasın diye ben bunları kaleme dökmeliyim" diyor. Tek suçu bu. Politik bir kimliği yok ama düzen ona böyle bir politik kimlik giydirip sonunda ölüme mahkum ediyor.

Abutalip'i tutuklayan Tansıkbayev, oyunun bir anlamda kötü adamı... Ve suçsuz olduğunu bildiği birini ispiyonlayarak yükselme derdinde..

Sistemin bir mankurtu o. Yükselme tutkusu var. Mevki, madalyalar istiyor. Onore edilmek istiyor böyle bir tutukluyu yakaladığı için. Sistem ona demiş ki, 'Bak, bunları bunları yaparsan ben seni bu sistem içerisinde yükseltirim. Şeref madalyaları, rütbeler veririm." Bunu bir insana acı çektirerek yapabilmesi için mankurt gibi bir kafasının olması lazım. Hiçbir şey düşünmeyen sadece gırtlağını düşünen bir varlık konumunda olmalı ki, hayvansı güdüleri ağır basmalı ki başka birine acı verebilsin.

Oyunun finali seyirciye bırakılmış gibi gözüküyor...

O, insanın oyundan çıktıktan sonraki kararlılığına bağlı birşey. Eğer mankurtluğun her anlamda kötü birşey olduğunu kavrarsa Yedigey mutlaka bu mücadeleyi kazanmalıdır diye düşünür. Tam tersini düşünür ve kaderci bir şekilde, 'Bu düzen herkesi mankurtlaştırmış, bu düzene karşı gelinemez' denilirse Yedigey de kazanamayacak o zaman.