Arabesk müzik, bir zevksizliğin sonucudur

Arabesk müzik üzerine yapılan araştırmaların sonucu aşağı-yukarı şöyle: Köyden kente doğru yaşanan iç göç, bazı değerlerin kırılmasına yol açtı... varoşlarda yığılan kırsal kesim mensupları yeni bir müzik biçimi ortaya çıkardı. İşte bu müzik, arabesktir."

Arabesk gibi bir zevksizliğin suçunu, büyük şehirlere göç edip geçim derdine düşen insanlarımıza yüklemenin bir anlamı yok. Bu olumsuz gelişmenin suçlusu halk değil. Bu ülkede müzik devrimlerini halk yapmadı, kendisine ait müziklerin kendi radyolarında yayınlanmasını halk yasaklamadı. Kendi müziğinin iyi-kötü öğretildiği mekânları yine bu halk kapatmadı. Bu bakımdan, müzikteki kötü gidişin ve arabesk müzik gibi bir sonuca ulaşmanın sebebini de halkta aramanın doğru olmadığını düşünüyorum.

Kırsal kesimden kente göç, yeni bir olgu değil. İstanbul'a göçün, Osmanlı için de ciddi bir sorun oluşturduğunu biliyoruz. Ancak, ellili yıllardan itibaren özellikle İstanbul'a göçün ciddi bir yükselme gösterdiği de biliniyor. Tarihin hiçbir döneminde göç, bir toplumun hayatında önemli kültürel kırılmalara yol açmadı, bence tam tersine kültürün zenginleşmesine zemin hazırladı.

Kişisel olarak, arabesk müziğin doğuş sebeplerinin sosyolojinin sığ sularında dolaşılarak ortaya konulamayacağını düşünüyorum. Bildiğim kadarıyla sosyoloji, genel bir toplumsal sorunu anlamak ve izah etmek için yararlanılabilecek araçlardan sadece biri olabilir. Arabeskin köyden kente göç ile ilişkilendirilmesi ve bunun bir sebep olarak kabul edilmesini, sosyolojik bakış açısının önümüze koyduğu yetersiz bir bilgi olduğunu düşünüyorum. Ben, -yanlış bir adlandırmayla- arabesk denilen bu müzik türünün bilhassa hızlanan iç göçün bir sonucu olduğuna inanmayanlardanım. Hem tek başına sosyolojinin verilerine güvenmediğim için, hem de meselenin bir göç meselesi değil, cumhuriyet dönemi ile birlikte Osmanlı medeniyetinden uzaklaşma ile başgösteren kültürel kaosla ilgili bir mesele olduğuna inandığım için. Evet, işin içinde yine bir göç var galiba. Ama bu göç köyden kente göç değil de, yüzyıllardır sahip olduğumuz bir medeniyeti terkederek başka bir medeniyete göç. Medeniyetten medeniyete göç, bizde bir zevk ve estetik kırılmasına yol açtı. Arabesk, bu kırılmanın ortaya çıkardığı bir müzik biçimi olabilir ancak.

Eflatun'un; "Müziğini değiştirirseniz, sitenin duvarları yıkılır" sözünü hep tekrar ederim. Bu söz, cumhuriyetin müzik politikalarıyla daha bir anlam kazanıyor bence. Müziğin değişmesi, aslında insanın, hayatın, toplumun değiştiğini göstermesi bakımından önemli. Ses aralıkları, melodik kıvrımlar, kullanılan ritmler... bir müzik eserini meydana getiren bütün bu ayrıntılarda, bir toplumun hikâyesi, upuzun geçmişi gizlidir. Dikkatlice dinlenildiğinde uzun toplumsal geçmişin hüzünlü, sevinçli bütün seslerini duyabilmek, müthiş bir yaşam zenginliğiyle karşılaşmak mümkündür. Türkiye'nin yakın geçmişinde, özellikle cumhuriyetin kurulduğu dönemlerde cumhuriyet devrimleriyle birlikte değiştirilmesi ve cumhuriyet ideolojisine uydurulması lüzumlu görülen en önemli şey, müzik olmuştur.

Arabeskin ortaya çıkış sebeplerinin köyden kente göç ile değil, cumhuriyet ile başlayan zevk ve estetik kırılmasında aranması gerektiğini, çünkü cumhuriyetle birlikte Türkiye'de "derin" bir zevksizliğin de başgösterdiğini düşünüyorum.