İran'da son iki yılda yaşanan ve faili hâlâ 'meçhul' zincirleme cinayetlerle birlikte şiddet konusu son yılda sayıları bir hayli çoğalan gazetelerde ciddi bir şekilde tartışılmaya başlandı. Cinayetlerin ilk kurbanlarından Mecid Şerif, İslam üzerine eserler vermiş, Şeriati'ye yakın bir bir aydındı. Yine, büyük ihtimalle (sözde) dini kaygılarla öldürülmek istenen Hatemi hareketinin mimarı olarak bilinen Hacefyan ise, devrimden hemen sonra Amerikan elçiliğini basan devrimci gençlerden biri.

Kendilerini 'dini aydın' olarak adlandıran birçok aydın, bu cinayetler çözümlenmeden İran'da hedeflenen reformların yapılamayacağını dile getiriyorlar. Ayrım yapmadan aydınlara yönelen terörün İran'ı yalnız, dünyadan kopuk ve kaos içinde bir ülke olarak görmek isteyen özel bir dini çevreden kaynaklandığı kanaatine sahip olan aydınlar, terörün ilkel cihad anlayışıyla buluştuğu bir kavşağa da dikkat çekiyorlar.

Devrimin ilk yıllarında tek bir grup olarak görülen İranlı dini aydınlar doksanlı yıllardan itibaren iki gruba ayrılmış bulunuyor. Bu iki grup; dini, toplumu ıslah eden ve biçimlendiren bir araç gibi algılamakta ve dinin tek yorumunda ısrar etmektedir.

Bu gruptakiler için dini olarak gördükleri iktidarın korunması en önemli kaygıdır. İkinci grup ise daha çok kişisel bir tecrübeyle kavranabilecek olan dinin siyasal boyutunu kabul etmekle birlikte, bu siyasallığın devlet kanalıyla topluma zorla dayatılmasına itiraz etmekte ve tek bir din inancına sahip olunsa bile bu tek dine yönelik farklı, çeşitli okumaların olabileceğini düşünmektedir.

Bugün "sağcı" olarak nitelendirilen ilk grup halkın seçimine ve siyasal kurumların bugünkü yapısına şüpheyle bakarken "solcu" olarak nitelendirilen ikinci grup, demokrasiye ve halkın katılımına inanmaktadır.

Eski devrimciler şimdi reformist

Devrim'in yirmi yıl sonraki "solcu" 'reformistleri'nin ağırlıklı olarak yirmi yıl önce Amerikan elçiliğini işgal eden, kadınlara başörtüsü mecburiyetini getiren kişiler olması tesadüfi veya şaşırtıcı bir başkalaşım sayılabilir mi? Onlar her zaman şiddetli, devrimci ve keskin virajlarda yol aldılar. Yirmi yıldan daha kısa süre içinde bu devrimci gençlerin büyük kısmı hatalarını farkeden orta yaşlı dini entellektüeller olarak halkçı ve çoğulcu bir söylemi dillendirmeye başladılar. Yirmi yıl önce Amerikan elçiliğini işgal etmişlerdi bugün ise Amerika ile ilişkilerin yeniden kurulmasını tartışmaya açıyorlar. Dün üniversitelerde Defter-i Tahkim-i Vahdet gibi gruplar aracılığıyla farklı düşünceleri üniversitelerden dışlarken, bugün aynı grup kanalıyla üniversitelerden topluma her alanda çoğulculuğu ve çok sesliliği savunuyorlar.

Devrimin ilk yıllarında sol İslamcı entellektüeller geleneksel/muhafazakar kesimlerle, devrim sırasında olduğu gibi aynı saflarda yer alıyor ve kadın hakları alanında, derinlemesine bir tartışma başlatılmadığı için, o sırada onlarla benzeri görüşleri paylaşıyorlardı.

Bu nedenle kadın haklarının sınırlandırılması ve başörtüsü mecburiyeti gibi konularda da o yıllarda hemen hemen aynı belirlemeci ve baskıcı yaklaşımları da paylaştılar. Ancak savaş bittiği ve siyasal bir istikrarın hissedildiği doksanlı yıllarda dini aydınlar siyasal sistemi ve dinin ideolojikleştirilmesini eleştiriye açan tartışmaları başlattılar.

Tesettürün kanuni zorunlulukla dayatılması ve buna bağlı olarak kendilerinin de payı olduğu devrimin ilk yıllarında daha yaygın olarak görülen kötü tesettürlü sayılan kadınlara karşı zorbaca tutumların sonuçlarından dolayı, rahatsızlıklarını dile getirmeye başladılar.