Cumhuriyetin demokrat çocuğu

Düzenli ordunun girişimiyle yürütülen İstiklâl Harbimiz Anadolu ve Rumeli eşraf ve mütegalibesinin desteğiyle başarıya ulaşmış bir hareket miydi? Yoksa asıl destek tebaa olmaktan başka dayanak bilmeyen mülksüzleştirilmiş halk tabakalarından mı sağlanmıştı? Lozan'dan sonraki düzenlemeler yorgun ve yıpranmış Türkiye'nin Hilâfeti ve Saltanatı devreden çıkarmış bir Osmanlı despotizmini yansıtacak bir yapıya kavuşmasını isteyenlerin eseri miydi? Yoksa yeni ve dinç bir devlet kurmaya doğru gözü pek başlangıcın sekiz yüz elli yıl sonra bir kez daha ikrarına mı şahit olunuyordu? Vakıalar yukarıdaki bütün sorulara gönlümüzün çektiği gibi cevap vermemize yetecek kadar çok, günümüz Türkiye'sinde yapacağımız başlangıca canımızın istediği basamağı temin edecek ölçüde çeşitlidir.

Mesele genç cumhuriyete kimin ağırlığını koyduğunu anlama niyetiyle sınıf çözümlemelerinde ne derecede isabet kaydedeceğimiz değildir. Mesele Cumhuriyet ilân edildiği sırada kimlerin suçluluk telâşı içinde kendilerine bazı konumlar seçtikleri ve öte yandan çiğ yemediği için karnı ağrımayan kimlerin bazı konumlarda gocunmadan, gocundurmadan bulunduklarıdır. Günümüz Türkiye'si bünyesinde Cumhuriyet ilân edilse de, edilmese de toplumdaki muteber konumları değişmeyecek olan zümreleri barındırmaktadır. Egemen çevreler bu zümrelerden ibaret değildir. Onların arasında öyle fertler, kısmen öyle aileler vardır ki Cumhuriyet ilân edilmemiş olsaydı dünya nimetleri üzerine düşen ışığı görmelerine engel olan perdeyi aralamalarına ve hele aşmalarına imkân yoktu. 27 yıllık tek parti yönetimindeki buyurgan eğilim hakimiyetlerini cumhuriyet öncesinden taşıyıp gelenlere mahsustur. Cumhuriyetle birlikte, cumhuriyet sayesinde yer edinenler zaten uyanlardan, uyum gösterenlerden, uyarlananlardan ibaretti.

Demokratik uygulamaya adım atan Türkiye sınıf ve tabakaların tavrı bakımından tıpkı cumhuriyet kurulurkenki karmaşıklığı yaşadı. Yüksek gelir grupları göz önüne alındığında muhafazakâr zümrelerin değişime direnen bir taraf teşkil ettikleri, diğer tarafta ise liberal bir atılımı başlatanların yer aldıkları söylenemez. Halk çoğunluğu tek parti yönetimine karşı çıkmıştır. Karşı çıkanlara öncülük edenler kısmen imtiyazlarını cumhuriyet öncesinden yeni rejime devredenlerdi; ama daha çok cumhuriyetle birlikte parlamış olanlar yeni bir dönüşümü ve karar mevkiine genç Türkiye'nin imkânlarıyla yetişmiş olanların getirilmesini gerekli ve yerinde buluyordu.

Yirmişer yıl sosyalist ve İslâmcı taleplerin yükseldiği son kırk yıl boyunca yürütülmek istenen siyaset ile onu yürütecek sınıf ve tabakalar arasındaki ilişki olduğundan daha karmaşık hale geldi ve getirildi. Giderek bu karmaşıklığa bir de etnik boyut eklendi. Dolayısıyla yakın gelecekte Türkiye'nin sınırlarıyla oynanmaksızın bir şekil alması söz konusu olduğunda hangi toplum tabakasının desteğine başvurulacağı seksen yıl öncesinde olduğu kadar meşkuk. Geçen bunca zaman cumhuriyetin demokrat çocuğunun doğmasına elvermedi. Doğan bir çocuk ortalıkta oraya buraya koşturuyor; ama cumhuriyet onu bir türlü üstüne kaydetmiyor. Hâlâ Birinci Dünya Savaşı'nın mağlubu olmanın çaresizliğini, şaşkınlığını giderilebilmiş değiliz. Herkes birbirine "Kimin oğlu bu? Kimin hesabına çalışıyor?" soruları aracılığıyla yanaşıyor.