Olanın anlamı

Refahyol döneminin hâlâ künhüne tam vâkıf olunamayan esrarengiz olaylarından biri, 'Başbakanlık Kriz Merkezi' ile ilgili yönetmeliğin nasıl çıktığı konusudur. Refah Partili bakanlarından hiçbiri, 28 Şubat'ı mümkün kılan yönetmeliğe imza attığını hatırlamıyordu; ama bütün Bakanlar Kurulu üyelerinin imzalarıyla yasallık kazanan yönetmelik 9 Ocak 1997 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştı.

Ecevit Hükümetinin çıkardığı, ancak başbakan ve bir çok bakanın 'imzaladığını hatırlamadığı', devlet memurlarının sorgusuz-sualsiz meslekten atılabilmelerini mümkün kılan Kanun Hükmünde Kararname (KHK), bu yönüyle, Başbakanlık Kriz Merkezi yönetmeliğini andırıyor. Arada bir benzerlik daha var: Merkez, kendi ilân edeceği 'kriz' durumunda devlet yönetimini eline almayı öngörüyordu; yeni KHK de, devletin yargıcı, savcısı, valisi, kaymakamı ve polisini tedirgin edip iktidarsız birer şamar oğlanına döndürecek etkiye sahip.

Altında imzaları bulunan kriz yönetmeliğini siyasilerin sonradan sahiplenmemesi, yeni düzenlemenin kendi varlıklarını tehdit ettiği gerçeğinden duyulan mahcubiyetle ilgili elbette. Ancak sonradan, imzaların metne ilişik olmayan bir kâğıda atıldığı öğrenildi; bakanlar ilk imzayı atana güvenip imzalarını basmışlardı. KHK'yi üstlenmemek ise, metni görmeden imzalamaktan çok amacın siyasi kimlikle bağdaşmamasından... RP'yi iktidardan eden ve kapatılmasıyla sonuçlanan 28 Şubat süreci 'Başbakanlık Kriz Merkezi Yönetmeliği'nin yürürlüğe girmesiyle başlamıştı; eğer Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer hukukîliğini sorgulamaz da onaylarsa, eldeki KHK, ANAP ve MHP için benzer bir âkıbetin başlangıcı olabilir.

Cumhurbaşkanı Sezer'e son zamanlarda fazlaca sorumluluk düşüyor. Kemal Gürüz'ün yönlendirdiği YÖK'ün yanlışta ısrar yoluyla Çankaya'ya kafa tutmasının ardında yeni cumhurbaşkanının tahammül sınırlarını ölçme niyeti yatıyor. Devlet memurlarını birer 'ideolojik alan' haline dönüştürmeyi amaçlayan KHK de, Ahmet Sezer'i, sanki 'hukukîlik' ile 'rejime bağlılık' arasında tercihte bulunmaya zorluyor...

Kanun yerine kullanılmak için çıkartılan kararnameler (KHK), hükümetlerin Meclis'ten aldıkları yetki yasalarına dayanır. KHK konusu, 'hukukun üstünlüğü' ve parlamenter sistemin özellikleri yönünden hukukçular arasında tartışmalıdır. Yasamanın (Meclis) yetkilerinin yürütmeye (hükümet) bırakılamayacağını savunan, bu sebeple, KHK uygulamasına bütünüyle karşı çıkan hukukçular olduğu gibi, bazı sınırlı konularda KHK'yi onaylayanlar da vardır. 1982 Anayasası 91. maddesiyle KHK çıkarmayı uygun görmüş, ancak "Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevlerini" KHK ile düzenleme dışı bırakmıştır. Türkiye'deki işleyen anayasal sisteme göre, temel hak ve özgürlükleri ilgilendiren konularda KHK kararname çıkartılamaz.

Memurlarla ilgili düzenlemelerin anayasada sınırları çizilen "KHK ile düzenlenemeyecek" alana düştüğünde kesin görüş birliği var. Anayasa Mahkemesi, 6 Ocak 1987 ve 16 Eylül 1993 tarihlerinde aldığı iki ayrı kararla, dönemin hükümetlerinin çıkardığı kamu görevlileriyle ilgili iki KHK'yi, bu sebeple iptal etti. İçişleri bakanlığı tarafından hazırlanıp Cumhurbaşkanı Sezer'in önüne kadar gelen yeni düzenlemenin de, kamu görevlilerinin özgürlüklerini sınırladığı için, anayasaya aykırı olduğuna hiç kuşku yok. Bakanlar Kurulu, benzerleri daha önce defalarca Anayasa Mahkemesi'nden dönmüş bir düzenlemeyi yeniden ısıtarak, anayasal çerçeveyi zorlamış oluyor.

Yeni düzenleme iyi niyet yoksunu. Kararnamenin dayandığı 29 Haziran 2000 tarihli yetki yasası anayasal çerçevenin sınırları içerisinde kaleme alınmış; yani hazırlanan kararname temelsiz... Yasa, Meclis'in tatilde bulunduğu yaz aylarında Türkiye'nin dış ekonomik ilişkilerinde meydana gelecek gelişmeleri karşılamak üzere, ekonomik alanda düzenleme yapma yetkisini, geçici olarak hükümete bırakıyor. Böyle sınırlı bir yetkiyle, Anayasa Mahkemesi'nden defalarca dönmüş kişilik haklarıyla ilgili bir düzenlemeyi gündeme getirmek iyi niyetle hiç bağdaşmıyor.

İlk ele aldığımda, konuyu, Avrupa Birliği ile ilişkilerin sorumluluğunu üstlenerek temel hak ve özgürlükler konusunda umut verici açıklamalar yapan ANAP lideri Mesut Yılmaz'ın sınavı olarak gördüğümü belirtmiştim. Bazı bakanlardan mahcubiyet ifadesi duyulduğu halde, Mesut Yılmaz'dan sadra şifa bir ses çıkmıyor..

Mesut Bey, gözümüz hâlâ üzerinde...