?

Bölünerek çoğalan 'Türk solu'nda yeni bir parti doğuyor. CHP'de Deniz Baykal muhaliflerinden Mehmet Moğultay, Ercan Karakaş, Aydın Güven Gürkan ve Fikri Sağlar'ın öncülüğünde, Erdal İnönü'nün "manevi himayesi"nde kurulacak Sosyal Demokrat Parti (SDP), zincirin yeni halkası olacak.

TCF'den DP'ye

9 Eylül 1923'de kurulan Halk Fırkası'ndan ilk kopuş Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF) hareketiyle olmuştu. Rauf Orbay, Kazım Karabekir ve Ali Fuat Cebesoy önderliğindeki parti, Şeyh Sait isyanı ve İzmir suikastinin alevinde kavruldu. Takrir-i Sükûn Kanunu ile TCF'nin sonu getirildi.

1930'da, kontrollu ve izinli girişilen "liberal" Serbest Fırka hareketinin ömrü de birkaç ayı geçemedi. Atatürk'ün bizzat görevlendirdirdiği eski Başbakan Fethi Okyar ve "yanına verdiği" CHP'li mebuslardan oluşan SF kendisini feshetti.

CHP'den doğan ve iktidara gelmeyi başaran tek muhalif hareket Demokrat Parti (DP) oldu. Eski Başbakan Celal Bayar ve CHP'li miletvekili arkadaşları Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafınhdan 7 Ocak 1946'da kurulan DP, 1950 seçimini kazanıp 10 yıl ülkeyi yönetti. DP iktidarına 27 mayıs 1960 darbesi son verdi.

Ecevit'le ikinci bölünme

CHP'de, 1966 Kurultay'ında Genel Sekreter seçilen Bülent Ecevit önderliğindeki "ortanın solu" hareketine "sağ"dan muhalefet eden Turhan Feyzioğlu, Ferit Melen, Coşkun Kırca ve Emin Paksüt gibi isimler, 1967'de kopup Güven Partisi'ni kurdular. Beş yıl sonra Ecevit, Genel Başkan İsmet İnönü'yü olağanüstü kurultayda yenip partinin başına geçince, Kemal Satır'ın önderliğindeki "İsmet Paşa" yandaşları kopup Cumhuriyetçi Parti(CP)'yi kurdular. Daha sonra Güven Partisi'yle birleşip Cumhuriyetçi Güven Partisi (CGP) adını alan CGP, "seçmen nezdinde zayıf, devlet katında güçlü" bir görünüm sergiledi. Genel Başkan Turhan Feyzioğlu, 1980 darbesinden sonra "az daha" başbakan yapılıyordu. CGP'nin ömrü, askeri yönetimin partileri feshettiği 1981'de bitti.

İkinci İnönü dönemi

12 Eylül sonrası CHP kitlesinin büyük kısmı Ecevit'in değil İsmet Paşa'nın oğlu Erdal İnönü'nün kurduğu Sosyal Demokrasi Partisi'nin (SODEP) arkasına düştü. İnönü'nün özel kalem müdürü, başbakanlık eski müsteşarı Necdet Calp de aynı tabana dayanan Halkçı Parti'yi (HP) kurdu. SODEP ve HP 1985'de birleşerek, Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) adını aldı. SHP'den kopan "Kürt" muhalifler ise sırasıyla HEP, DEP ve HADEP'i kurdular.

Baykal'ın partisi oldu

Kurultay mücadelelerinde İnönü karşısında üç kez kaybeden Deniz Baykal, feshedilen partilerin açılmasına imkan veren yasa uyarınca "diriltilen" CHP'nin Genel Başkanlık koltuğuna oturmayı başardı. Baykal'ın CHP'si ve çekilen İnönü'nün yerine geçen Murat Karayalçın'ın SHP'si 1995'de çekişmeli ve buhranlı bir süreçten sonra CHP adı altında, Hikmet Çetin'in geçici genel başkanlığında birleştiler.

Ecevit kendi yolunu çizdi

CHP'nin üçüncü Genel Başkanı Bülent Ecevit, 12 Eylül sonrası eski partisiyle ilişkilerini kesti. Yasaklı döneminde eşi Rahşan Ecevit'e kurdurduğu Demokratik Sol Parti'nin başına geçti ve 1985-98 sürecinde partisini iktidar ortağı, kendisini de başbakan yapmayı başardı.

Bu arada, CHP'nin en büyük o potansiyeli olan alevi kökenli seçmenlere dayanan Birlik Partisi 1966'da ve Damokratik Barış Hareketi (Barış Partisi) 1995'de kuruldu ancak tabandan yeterli ilgi ve destek görmedi.