'Kıbrıs dâvâsı'nın simge ismi Rauf Denktaş'ın Annan Planı'na olumlu cevap vereceğinin anlaşılmasıyla Kıbrıs'ta son dönemece girildi; Türkiye ile geleceğe dönük beklentileri arasına kalın bir çizgi çizilme ihtimali azaldı, 'kalıcı barış' getirecek çözüm kapıda.

Avrupa Birliği (AB) genişleme sürecinin ilk halkasında Kıbrıs da var. AB, Kıbrıs'ı, bölünmüş haliyle de üyeliğe almakta kararlı. Kronikleşmiş bir sorun olmasına rağmen, son bir umutla, Türk tarafı da 'ortaklık anlaşması' içine çekilmek isteniyor. Birleşmiş Milletler (BM) genel sekreteri, kendi adını vermekle itibarını tehdit altına soktuğu 'plan' ile, tarafların görüşlerini olabildiğince gözönünde tutan bir 'çözümü' gündeme taşıdı.

Her çözüm planının Kıbrıslı Türklerin iki hayati ihtiyacını karşılaması gerekiyor: Güvenlik ve onur... 'Annan Planı', Türkiye'nin 'garantör' sıfatını sürdürdüğü gibi, sayısını indirse bile Türk askerinin adadaki varlığını da kabul ediyor. Rum tarafının asla yanaşmayacağı düşünülen 'siyasi eşitlik' de sağlanıyor planda; 'ortak devlet' iki egemenlik üzerine oturuyor ve dönüşümlü devlet başkanlığı öngörülüyor. Hem 'güvenlik' hem de 'onur' ihtiyacı karşılanıyor olanda. 'Çözüm', en iyi ihtimalle Kıbrıs'tan sonra müzakerelere başlayacağı için, Türkiye'nin AB üyeliği şansını da artırıyor; veto kararı için 'ortak devlet'te yer alan Türklerin onayı da gerekli çünkü...

Bir askeri müdahale sonucu oluşmuş dengelerin yerini alacak kalıcı bir çözümde, nüfusu daha az olan tarafın isteyebileceği her siyasi unsur 'Annan Planı' içerisinde yerini buluyor. Rauf Denktaş'ın uzun boylu tereddüdünü anlamakta zorlandığımız kapsamlı bir plan bu.

Türk tarafının tereddüdü ayrıntılardan kaynaklanıyor. Çıplak gözle bakıldığında, 157 sayfalık metinde, bazılarının 'tuzak' diye andığı unsurlar bulunuyor; ancak bu unsurların tamamı müzakerelere açık. Plana ek olarak verilen ve birinin mutlaka tercih edilmesi beklenen iki harita da Türk tarafına sevimli gelmiyor. Toprak tâvizi, alınırken vermek de öngörülmüş olsa bile, her zaman sevimsizdir. Buna karşılık, müzakerelere başlamayı kabul ettiklerini derhal açıklayan Yunanistan ve Kıbrıs'ın Rum kesimi, bunu, içine sindirerek yapmış değil. Yunan ve Rum basını, günlerdir, "Tuzağa düştük" başlıklarıyla çıkıyor.

Rumların rahatsız olması doğal. Adayı kendi mülkleri gören Rumlar, plana "Evet" demekle, bir ortakları bulunduğunu kabul etmiş oluyorlar. İlk üç yıl Denktaş'ın 'ortak devlet başkanı' olması da onlara batıyor. Ne kadar zorlasalar bile, güneyden kuzeye kitlesel göçün zor olduğunu, müzakerelerin 'tazminat' konusunu büyük ihtimalle 'toptan ödeme' yöntemiyle halledeceğini de biliyorlar.

Türkiye'nin ihtiyatlı ve temkinli davranmasının tarihi sebepleri var; ancak bugünün ortamında o sebeplerin büyük bir bölümü geçerli değil. Sadece o tarih yaşandığı için değil, dünya öylesi bir ortama dönmeye müsait olmadığı için de 1974 öncesi şartlar adada tekrarlanamaz. Kıbrıs'ta ulaşılacak çözüm Türkiye'nin AB üyeliğinin önünü açacaksa, Yunanistan, Türkiye ve Kıbrıs'lı AB, 'ihtilâfsız' bir coğrafyanın da garantisi olacaktır.

Bugünün ortamında, "Kıbrıs AB üyeliğinin ön şartı değil" türü yaklaşımların inanılırlığı yok. Hiçbir resmi belgede böyle bir ilinti kurulmuyor; ancak, Kofi Annan'ın Kopenhag Zirvesi öncesi devreye girmesi, plana konulan mühletlerin AB takvimine uygunluğu, aslında bulunmayan ilintinin 'fiilî' olarak varlığının işareti. Şunu da kaydedelim: BM planı genel hatlarıyla o kadar Türk tezlerine yakın ki, ilinti yüzünden zorda kalınmasa bile, Türkiye ile Kıbrıs Türk yönetimi, bu plan üzerinde müzakereyi kabul etmeliydi.

Rauf Denktaş'ın, etrafından duyduğu itirazlara aldırmayarak, müzakerelere başlama niyetini açıklaması, 'çözüm' konusunda kararlı BM'nin 'tâdilât teklifi' isteğine cevap vermek üzere kolları sıvaması tarihî bir adım. Onun bu 'olumlu' çizgisinde, Ankara'daki yeni iktidarın, uluslararası ihtilâfların ortadan kaldırılmasını "En iyi çözüm çözümsüzlüktür" görüşüne yeğleyeceğini ilân etmesinin de katkısı büyük. Yeni bir dönem başladı.

Kıbrıs çözüm sürecine tam girdiğinde gelecekten daha umutlu olabiliriz.

FEHMİ KORU

Künye

Temsilcilikler

ReklamTarifesi

AboneFormu

MesajFormu