Ankara'da sempozyum, Rize, Trabzon, Van, Ağrı ve civarında konferanslar ve sohbetlerim vardı, bu sebeple İstanbul'dan uzak kaldım, medyayı da yeterince takip edemedim. Diyanet'in tertiplediği ve benim de son yazılarımla değerlendirmekte olduğum toplantı epeyce ses getirmiş, televizyonlarda tartışılmış, herkes kendine göre yorumlar ve değerlendirmeler yapmış. Bu arada bazıları da "Benim, bizim dediğimiz oldu, benim söylediklerime geldiler..." kabilinden yakışıksız gösteriler yapıyorlarmış. Kimin, kimlerin dediğinin olduğunu, daha doğrusu bu bildiri esas alındığında, bazı güncel meselelerde yeni iddialarla gündeme gelen kimselerin söylediklerinin kabul görüp görmediğini anlamak için şahsi iddialara bakmak yerine, yayımlanan bildirgeye bakmak en doğrusu olsa gerektir. Ben de bildirgeden geniş aktarmalar yaparak değerlendirmelerime devam ediyorum:

"Dînî hükümlerin zaman ve mekan bağlamında değişmesi temel itikad ve ahlak esaslarında ve ibadetlere ilişkin dini metinlerin açık hükümlerinde söz konusu olmayıp genelde ibadetlerin ifasının ictihada açık ayrıntı ve şartlarında ve formel hukuki hükümlerde gündeme gelmekte ve gerek izlenen yönteme ve gerekse çağın bu alandaki mevcut telakki ve uygulamasının etkisine bağlı olarak farklı eğilimler ortaya çıkmaktadır."

Bu paragrafa göre dînî itikad (inanç) ve ahlak esasları ile açık ifadeli dînî metinlerle ortaya konmuş bulunan ibadetlerde değişme olmaz. Değişme ancak şu iki alanda gündeme gelmektedir (metin 'değişme olur' değil, 'gündeme gelmekte' diyor):

a) İbadetleri yerine getirmek için gerekli bulunan ayrıntı ve şartların ictihada açık olanlarında,

b) Formel hukuki hükümlerde.

Bu iki konuda değişme olur diyenler de farklı yöntemler uyguladıkları ve çağın uygulamaları ile anlayışları karşısında farklı tavırlar takındıkları için farklı sonuçlara varmaktadırlar.

Bana göre de yoruma ve ictihada açık olan (yani sübutu ve delaleti kat'î olan âyet ve hadislerle sabit olmayan) bütün dînî konularda ictihad ve yorum yapılabilir. İctihadı yapacak olanlar, "ahlak ve ilim yönlerinden buna ehil olan Müslüman âlimler"dir. Değişim, dine dışarıdan bakan veya müdahale edenleri memnun etmek için değil, Müslümanlar'ın buna ihtiyaçları bulunduğu, ihtiyaç sebebiyle talep edildiği için olur. İctihad İslâmî bir yöntem olduğu için de bununla meydana gelen değişim dini zedelemez, aksine onun doğru anlaşılıp uygulanmasının devamını sağlar.

"Dînî hükümlerde amaç-araç (mekasıd-vesail) ayrımı, bunlarla gözetilen maslahatlar, kamu yararı düşüncesi, ictihad yöntemleri, hükümlerin konuluş gerekçesinin bilinip bilinemeyeceğine ilişkin ölçütler, tarihsel ve metinsel bağlam gibi hususların dikkatle incelenmesi, günümüzde dînî hükümlerin ne ölçüde ve ne yönde değişebileceği tartışmasına ciddi boyutta katkılar sağlayacaktır."

Burada geçen öçütlerin tamamı ictihad çerçevesine dahildir; müctehid alim bunları gözönüne alarak, bu ölçütlerden yararlanarak ictihad eder. Dinin amacı bellidir; din beş değeri korumak ister: Hayat, akıl, mal, nesil ve din. Bunları korumak için zorunlu olan vesileler (araçlar, tedbirler, emirler ve yasaklar...) de dinin ana kaynaklarında açıklanmıştır. Dînî hükümlerden gözetilen maslahatın (faydanın) belirlenmesi konusunda yine akıl, ihtiyaç, âyetler ve hadisler devrededir. Domuz, zina, faiz, alkollu içkiler gibi dinin yasakladığı nesneler, bütün dünyanın insanları "bunlar faydalıdır" deseler bile helal olmaz. Namaz, oruç, hac, zekat gibi dinin emirleri, bütün insanlar "bunlar zararlıdır" deseler bile zararlı olmaz, değiştirilemez. Müslümanlar'ın başına hastalık, ağır baskı, ekonomik kriz, savunma mecburiyeti gibi haller gelirse ve bu yüzden mecbur kalırlarsa dinin değişmez hükümleri bir süre askıya alınır ve yasaklar -ihtiyaç ölçüsünde- serbest hale gelir; buna da zaruret hali denir.
(Değerlendirmeye devam edeceğiz).

HAYRETTİN KARAMAN

Künye

Temsilcilikler

ReklamTarifesi

AboneFormu

MesajFormu