Bütçe içinde sosyal güvenlik kuruluşlarına aktarılan kaynaklardaki artış oranlarının hızlı çıkışı, gözlerin yeniden buralara çevrilmesine yol açmıştır.

Gerçekten son yıllarda, sosyal güvenlik kuruluşları olan Emekli Sandığı, SSK ve Bağ-Kur'a bütçeden Hazine katkısı olarak aktarılan miktarlarda önemli yükselişler meydana gelmiştir. 1993 yılında konsolide bütçe harcamalarının sadece %2.2'si sosyal güvenlik kuruluşlarının açıklarının finansmanında kullanılırken, 1996 yılından itibaren bu oran katlanarak artmaya başlamış ve 2002 yılında %9.7'ye ulaşmıştır.

Nihayet 2003 yılının ilk 10 aylık döneminde bütçe harcamalarının %12.6'sı sosyal güvenlik harcamaları için kullanılmıştır.

Son 10 yıllık dönemde 2003 yılı hariç, üst noktasına 1999 yılında %9.8'lik oranla ulaşan sosyal güvenlik harcamaları, 2000 ve 2001 yıllarında azalma trendine girmiş, 2001 yılında %6.3'e kadar gerilemiştir. 2002 yılında ani sıçrama yapan oran, 2003 yılında yeni bir tavan yapmıştır.

2003 yılı sonuna kadar sosyal güvenlik kuruluşları için bütçeye başlangıçta 14.9 katrilyonluk ödenek konulmuştu. Bu ödenek daha sonra 16.1 katrilyon olarak revize edildi. İlk 10 aylık dönemde 14.1 katrilyonluk ödenek aktarıldığı dikkate alınırsa, yıl sonu tutarının 17 katrilyon lirayı aşacağı söylenebilir.

Hangi kuruma ne kadar?

Bütçeden sosyal güvenlik kuruluşlarına en büyük pay Emekli Sandığı'na aktarılmaktadır. Emekli Sandığı'nın aldığı pay, 2003 yılının 10 aylık dönemi için 5.6 katrilyon TL, SSK'nın aldığı pay 4.3 katrilyon TL ve Bağ-Kur'un aldığı pay ise 4 katrilyon TL'dir.

SSK ve Bağ-Kur için bütçeden yapılan aktarmalar kamuoyu tarafından yakın takip edilmekle birlikte, Emekli Sandığı için bütçeden yapılan aktarmalar pek fazla bilinmemektedir. Sosyal güvenlik kuruluşları arasında aslan payının Emekli Sandığı'na ait olduğu hususu genelde gözlerden kaçmaktadır.

İsterseniz önce Emekli Sandığı'na bütçeden neden aktarma yapıldığını ortaya koyalım. Bütçeden Emekli Sandığı'na yapılan katkı, memurların emekli kesenekleriyle ilgili değildir. Devlet tarafından ödenmesi gereken emekli kesenekleri, bütçenin personel harcamaları kalemi arasında yer almaktadır. Aktif memuriyet süresinde değişik isimler altında makam tazminatı alanların bu tazminatları belirli şartlar oluştuğunda emekli maaşlarına da yansımaktadır. Son yıllarda makam tazminatlarının kapsamı sürekli genişletilmiştir. Emekli maaşlarına da yansımaktadır. Son yıllarda makam tazminatlarının kapsamı sürekli genişletilmiştir. Emekli maaşlarına yansıyan tazminat tutarları Hazine tarafından doğrudan Emekli Sandığı'na ödenmektedir. Bütçeden Emekli Sandığı'na aktarılan rakamların önemli bir bölümü bu tazmitanlardan oluşmaktadır.

2001 krizinin etkisi

2001 yılı Şubat ayında yaşanan krizden sonra SSK ve Bağ-Kur'a bütçeden ödenen paralarda ciddi artışlar meydana gelmiştir. Krizden sonra daralan iş ve istihdam imkanları dolayısıyla SSK ve Bağ-Kur'a prim ödeyenlerin sayısındaki reel azalma, bu kuruluşların Hazine'ye olan bağımlılığını daha da artırmıştır. Hiç kuşkusuz bu iki kuruluşta temel sorun aktüarya hesabındaki dengesizliktir. 2001-Şubat krizi bu dengesizliği ağırlaştırmıştır.

Olaya bir başka açıdan bakıldığında, SSK ve Bağ-Kur'un açıklarının geçici olduğu söylenebilir. Ekonomideki gelişmeye paralel olarak prim ödeyenlerin tabanının genişlemesi ve emeklilik yaşının kademeli olarak yükselmesi, SSK ve Bağ-kur'un bütçeye olan bağımlılığını azaltabilecetir.

Tehlike Emekli Sandığı'nda

Ancak, aynı değerlendirme Emekli Sandığı için geçerli değildir. Emekli Sandığı'nın Hazine'den aldığı pay ekonomideki iyileşmelerden etkilenmez. Zira, Emekli Sandığı'ndaki açığın temel nedeni prim ödeyenlerin sayısındaki azalma değil, emeklilik maaşına yansıyan tazminatlar olduğu için bu açık muntazaman her yıl artmaya devam edecektir.

Hem toplam sosyal güvenlik harcamaları içinde oranının yüksekliği ve hem de ekonomik gelişmelerden etkilenmeyecek olması, bütçeden Emekli Sandığı'na aktarılan karşılıksız transferlerin önümüzdeki yıllarda sorun olmaya devam edeceğini göstermektedir.

Hükümet bu konuda kafa yormaya başlamalıdır.

NURETTİN CANİKLİ

Künye

Temsilcilikler

Abone Formu

Mesaj Formu