İstanbul'da temelleri atılan Büyük Ortadoğu Projesi, önceki gün Fas'ta masaya yatırıldı. Çoğu Ortadoğu ve Kuzey Afrika'dan 30 kadar ülke, haziran ayında sanayileşmiş ülkelerden oluşan G8 grubunun ilan ettiği "Genişletilmiş Orta- doğu ve Kuzey Afrika Girişimi" kapsamında Orta- doğu'da reform ve demokrasi çağrılarını görüşmek üzere Fas'ın başkenti Rabat'ta bir araya geldi. "Gelecek Forumu'' adı altında yapılan toplantı önceki akşam sona erdi.

Toplantının eşbaşkanlığını Fas ve ABD dışişleri bakanları Muhammed Binisa ile Colin Powell yaptı. Türkiye'yi Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Abdullah Gül adına Devlet Bakanı Beşir Atalay ve Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanı Ali Babacan'ın temsil ettiği toplantıda, Büyük Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgesinde işbirliği olanakları ve ortak gelecek konuları ele alındı. Toplantı sonunda yayınlanan ve Rabat'ta görüşmeleri özetleyen "başkanlık özeti''nde, müteakip toplantının Bahreyn'de yapılmasının kararlaştırıldığı belirtildi.

Türkiye'ninse 2005 yılında Demokrasi Yardım Diyalogu'nun öncelikli olarak belirlediği konulardan birine ilişkin evsahipliği yapmayı öngördüğü açıklandı. Rabat'taki toplantıdan sonra görüşmeleri özetleyen bir "Başkanlık Özeti'' yayınlandığı ve bir sonraki toplantının 2005 Kasımayında Bahreyn'de yapılmasının kararlaştırıldığı bildirildi.

Toplantı portesto edildi

Toplantı sürecince çeşitli protesto gösterileri yapan binlerce Arap eylemci, Büyük Ortadoğu Projesi'nin ABD'nin emperyal çıkarlarına hizmet etmekten öte bir amacının bulunmadığını dile getirdi. Rabat'taki toplantıyı ve Ortadoğu Projesi'ni "şeytan gündemi" olarak tanımlayan protestocular, Fas parlamentosu önünde büyük bir gösteri düzenledi. "Amerikan emperyalizmine hayır" yazılı pankart taşıyan göstericilerin temsilcisi, "Arap krallarının dostu olan ABD, demokrasinin müjdecisi olamaz" diye konuştu. Geçen ay da, Rabat'ta toplanan 35 bin kişi, ABD'nin Irak, Afganistan ve Ortadoğu'daki politika ve müdahelelerini protesto etmişti.

Rice'dan BOP savunması

Toplantının açılış konuşmasını yapan Amerikan Dışişleri Bakanı Colin Powell, proje hakkında şüpheleri bulunan Arap kamuoyunun zihnindeki endişelerin giderilmesi gerektiğine vurgu yaptı. Powell, Ortadoğu'daki değişimin ancak içerden gelebileceğini dış müdahalelere karşı insanların tepkili olmasının normal olduğunu belirtti. Toplantıda bir konuşma yapan Colin Powell'ın halefi Condoleezza Rice ise ekonomik ve demokratik değişimlerin el ele gitmesi gerektiğini ifade etti. Rice ve Powell'ın konuşmalarından çıkan sonuç, Ortadoğu Projesi'nin sadece demokratikleşmeden ibaret olmadığı oldu. Bu konuya özelikle vurgu yapan Rice ve Powell, Arap kamuoyunun Büyük Ortadoğu ve Kuzey Afrika Projesi'ni siyasi olarak algıladığını, bu projenin demokratikleşme yanında köklü ekonomik ve sosyal reformları da içerdiğini belirttiler.

Demokrasi Yardım Diyaloğu

Öte yandan, Ortadoğu'daki demokratikleşme projesine en büyük muhalefet yine Suudi Arabistan ve Mısır'dan geldi. İki ülke bu eleştirel tavırlarını Rabat'taki toplantıda da sürdürdü. Toplantıya katılan İslam ülkeleri temsilcileri ise değişimin dışardan değil içerden gelmesi üzerinde durdu daha çok.

ABD'nin Ortadoğu'da öngördüğü demokratik, sosyal ve ekonomik dönüşümü sağlamak için Türkiye, İtalya ve Yemen'in öncülüğünde Demokrasi Yardım Diyaloğu adlı girişime işlerlik kazandırılması kararlaştırıldı. Girişim, demokratik reformlar konusundaki deneyimlerin paylaşılması için hükümet temsilcileriyle sivil toplum kuruluşlarını biraraya getirmeyi amaçlıyor.

Rabat'taki konferansın açılış oturumunda bir konuşma yapan Devlet Bakanı Beşir Atalay, Geniş Ortadoğu ve Kuzey Afrika (GODKA) girişimi çerçevesindeki inisiyatiflerden biri olan Demokrasi Yardım Diyaloğu (DYD) konusunda Türkiye'nin görüşlerini açıkladı. Konuşmasında gerek demokratik reform sürecine, gerekse DYD'nin oynayabileceği role değinen Atalay, ''Türkiye, 2005 yılında ülkemizde DYD'nin öncelikli olarak belirlediği konulardan birinde bir konferans düzenlemeyi öngörmektedir'' dedi. Atalay, "Arap-İsrail sorununun çözümü ve Irak'taki durumun normalleşmesi için sarfedilecek daha yoğun ve samimi çalışmaların bölgedeki reform gayretlerini çok olumlu şekilde etkileyeceği''ne de işaret etti. Atalay, "Başta Filistin ve Irak olmak üzere önümüzdeki günlerde yapılacak seçimler, bölge demokrasisinin ilerlemesi bakımından önemli bir fırsat teşkil edecektir'' diye konuştu.