Zaman zaman içinde

Modern öncesi ile modern olanı ayıran, en önemli göstergelerden birisi zaman idraki. Modern öncesinin tarıma dayalı hayatında gündelik faaliyete rengini veren güneştir. Güneşin erken doğup geç batmasına, kendini az ya da çok göstermesine, yağmur ile düzenli ilişkisine göre hayat bereket kazanır. İnsanlar durmadan gökyüzüne bakarlar. Havaların ısınıp soğuması herkesi aynı anda ilgilendiren bir durumdur. Onun için her muhabbetin evveli ve ahiri her mektubun başı ve bitişi daima havalardan verilen haber iledir.

Henüz vakit nakit değildir. Vakit oğlu olunacak (İbn el vakt), oğlu olunduğu için de hürmetle yaklaşılacak birbirine eklenmiş anlar yumağıdır. Hristiyan aleminin zamanı kutsal ve kutsal dışı olarak ayırması İslam aleminde geçerli olmaz. Yapılmakta olan iş hizmet ahlakı içinde ve Allah'ın rızasını kazanmak üzere dosdoğru yapıldığında ibadet kadar makbuldür çünkü. Havas içinse aslolan ibadettir. Demirci demirini zikir ile döver, fırıncı ekmeğini zikir ile pişirir, tezgahın başında alemin rengini iplik iplik halıya resmeden kadın her ilmeğini zikir ile birbirine ekler.

Aydınlanma felsefesi ve sanayi inkılabı, insanı tabiattan koparıp onu tabiatın efendisi olarak yeniden kurguladığında tabiat ile arasındaki ilişkiyi bir daha asla eskisi gibi olmayacak bir hıyanet içinde parçalamıştır. Fabrikaların güneş görmez izbelerinde ilk önce insanlar güneş ile olan muaşakalarını kaybeder. "Gün doğmuş gün batmış ne çıkar", her şey vardiya usulü düzenlenmiş saatlerin hükmündedir. Güneşin getireceği haber böylece önemini kaybeder. Ayva yüklü dallar gelecek kışın çetin geçeceğinin habercisi olmuş kimin umrunda. İnsanlar yüzlerine bir buse gibi deyip geçen rüzgarlardan mahrum, makinelerin başında çilelerinin, yani saatlerinin dolmasını bekler.

Modern zamanlar ile birlikte yaşanılan anı; gelmiş geçmiş bütün zamanlara bağlayan ritmik zaman anlayışı dağılarak, geleceğin geçmişten daha ileri olduğunu kabul eden doğrusal bir zaman anlayışı hüküm sürmeye başlar. Doğrusal zaman anlayışı seküler zihniyetin en önemli taşıyıcısıdır. Çünkü insan kendini daha önce yaşamış olanlardan teknik olarak daha ileri, bilinç olarak daha yüksek bir düzeyde görür. Kendini daha öncekilerden daha üstün olarak görmesiyle birlikte, kendinden önce yaşamış insanları yanlış bilinçli insanlar olarak kategorize etmeye başlar. Bu mantığın sonucu bizzat kendisi de yüzyıl sonra gelecekler tarafından yanlış bilinçli olarak değerlendirilecektir; ne ki dünde bugünün renklerini arayarak dünü siyah beyaz resmetmeye kalkan bilincin sahibi, dönüp kendisine bu noktadan bakmayı hiç düşünmez.

Müslümanları modernliğin getirmiş olduğu seküler zaman anlayışından kurtaracak en önemli silah ibadetlerdir. Günde beş defa namaz için hazırlanan her mümin öncelikler sırasını uhrevi olandan yana kullanmış olmasıyla modern hayatın seküler zihniyetini bertaraf etmiş olur. İslamiyetin yeryüzünü şereflendirdiği günden bu yana Hz. Peygamber'in yolundan gitmiş insanların Allah'ın lütfuna mazhar olacağını bilmesi her müminin hayat garantisidir.

İslamın emretmiş olduğu ibadetler zamanda ve mekanda ritmik bir bütünlük kurar. Namazın güneş takvimine göre ayarlanmasıyla, bir meridyenden bir meridyene dört dakikalık aralarla dünya bir baştan bir başa ezan sesiyle yankılanır. Ben namazımı bitirdiğim anda dünyanın başka bir noktasında ezan yeni okunmaktadır. Namazı vaktinde kılmamak, kazaya bırakmak bu ritmik bütünlüğün bozulmasıdır.

Hac ve oruç ibadetinin zamanının ay takvimine göre belirlenmiş olmasından dolayı insanlar kendilerine farz olan yaştan itibaren otuz yıl içinde bütün mevsimleri dolaşarak tekrar ilk oruç tutmuş oldukları zamana dönerler. Böylelikle insanın içinde bulunduğu halden rengini alan psikolojik zaman ile, dünyanın içinde bulunduğu coğrafi zaman, ibadetin zamanında bütün nüansları yaşamış olur.

Bunca zaman muhabbeti, halimizi borçlu olduğumuz oruç'u tefekkür etmek kastıyladır. Bu vesileyle Ramazan-ı Şerifinizi tebrik eder vaktin bereketine gark olan kullardan olmanızı niyaz ederim.