Çernobil'de görevli bir mühendis 15 Aralık Cuma günü düğmeye basarak, dünya tarihinin en kötü nükleer felaketine sahne olan nükleer santrali tarihe gömecek. Ukrayna yönetimi böylece, Batılı ülkelerle yıllar süren görüşmelerin ardından Ukrayna Devlet Başkanı Leonid Kuçma'nın Haziran ayında, Çernobil'in 15 Aralık'ta bir daha çalıştırılmamak üzere kapatılacağı sözünü yerine getirecek. Çernobil'in başmühendisi Yuri Neretin, "Santralde geçerli kurallarımıza göre, reaktörü kapatma sürecimiz yaklaşık 2 saatimizi alacak. Reaktörü, nükleer reaksiyonun kesinlikle olmayacağı yarı-çözümsel duruma getireceğiz" dedi. Santralin tamamen devre dışı bırakılma safhasının, son yakıt çubuklarının da kaldırılacağı 2008'e kadar süreceği ve radyasyonun tamamen etkisiz hale gelmesinin daha uzun süre alacağı belirtildi.

Ne kadar güvenli?

Çernobil nükleer santralinde, Sovyetler döneminde 1960-1970'li yıllarda tasarlanarak inşa edilen RBMK-1000 olarak adlandırılan nükleer reaktörler çalıştırıldı. Çernobil yetkililerinin, felaketin ardından santrali modernize etmek için birçok çalışma yapılması nedeniyle 2011'e kadar 3 numaralı reaktörün güvenli biçimde çalıştırılabileceği yolundaki açıklamaları, Batılı uzmanlarca kabul görmüyor. Batılı uzmanlar RBMK reaktörlerinin, tasarlanma, kötü inşaat ve işletme güvenliğindeki genel kusurlardan etkilendiğini söylüyorlar. Nükleer Koruma ve Güvenlik Enstitüsü tarafından birkaç yıl önce yayımlanan raporda da "RBMK reaktör sistemlerinin çok ciddi güvenlik sorunları bulunduğu unutulmamalıdır" ifadesine yer verilmişti. Uzmanlar, Çernobil'de, Litvanya'da ve Rusya'da işletilen Sovyet yapımı RBMK tipi reaktörlerin acil durum güvenlik sistemlerinin güvenilir olmadığını belirtiyorlar.

Çernobil'in 4 numaralı reaktöründe 26 Nisan 1986'da, görevlilerin reaktörün kapasitesini test ederken güvenlik sistemini geçici olarak kesmelerinin ardından bir patlama meydana gelmişti. Bu patlamayı izleyen bir dizi güçlü patlama, reaktörü harap etmiş ve radyasyon yüklü bulutlar Ukrayna, Belarus, Rusya ve Avrupa'nın birçok yerini kaplamıştı. Patlamanın hemen ardından 30 itfaiyeci olay yerinde ölmüş, daha sonra radyasyonun yol açtığı rahatsızlıklar binlerce insanın hayatına mal olmuştu. Kanser vakaları ve diğer hastalıklar korkunç boyutlara ulaşmıştı. Santralin üçüncü reaktörü çalışırken, Çernobil'in 1991'de 2. reaktörü bir yangın sonrası devre dışı kalmış, 1 numaralı reaktör de uluslararası bir anlaşma çerçevesinde 1996'da durdurulmuştu.