Cari işlemler açığı korkuttu

İthalata bağlı olarak cari işlemler açığında yılın ilk üç ayında yaşanan şok artışı ekonomi çevrelerini korkuttu.

Şu ana kadar programa toz kondurmayanlar ne yapacaklarını şaşırdılar. Program açıklandığında öngöremeyenler mahcubiyet içersisinde bugün Hükümet'e akıl vermeye çalışıyorlar.

Cari işlemler açığı ekonomide yaşanan kronik problemlerin temel iki etkeninden birisidir. Dış alemle olan ticari ilişkilerimizde aleyhimize açık meydana gelir. Bu açığın da esas nedeni dış ticaret dengesizliğidir. Yani ithalatımızla ihracatımız arasındaki ithalat lehine olan büyük farktır.

Ekonomik sıkıntılarımızın diğer belirleyicisi Devlet'in iç finansman açığıdır. Kısacası bütçe açığı.

Ekonomi de bir bilimdir

Cari işlemler açığının bu noktaya gelmesine şaşıranları anlamakta zorlanıyorum. Diğer bilim dallarında olduğu gibi belirli işlem ve eylemler belirli sonuçları doğurur.

Para arzını artırırsanız enflasyon yükselir. Para arzı artırıldıktan sonra enflasyonun yükseldiğini görmek için ayın sonunu beklemeye gerek yok. Para arzı rakamlarına bakarak sonuca gerçeğe yakın bir tahminde bulunabilirsiniz.

Hükümet yılbaşında enflasyonla mücadele için yeni bir program başlattı. Geçmişteki enflasyonun gelecekteki enflasyon oranını etkilememesi için makro ekonomik büyüklükler, hedef enflasyon baz alınarak belirlendi.

Ancak, hedef enflasyon gerçekçi değildi. Sonra Merkez Bankası, hedef enflasyonu esas alarak 2000 yılındaki kur artış politikasını belirledi.

2000 yılında döviz sepeti fiyatının % 20 artacağını açıkladı. Döviz cazip bir yatırım aracı olmaktan çıktı. Faiz oranları % 30'lar seviyesine düştüğü için vatandaş parasını bankaya yatırmaktan vazgeçti. TL mevduatta azalma meydana geldi.

Dövizle paralel olarak altın da cazip bir yatırım aracı olma özelliğini kaybetti.

Geride sadece borsa kaldı. Açığa çıkan paranın borsaya yönelmesiyle endeks 20000 seviyesine tırmandı. Bugünlerde Borsa'ya da taze para girişi durdu. Endeksin eğilimi aşağıya doğru. Ayrıca, Borsa boşta kalan paranın tamamını çekemedi.

Evet, yukarıdaki veriler doğrultusunda ekonomide ne gibi gelişmeler yaşanabileceğini tahmin etmek zor değil.

Patlayan cari işlemler açığı

Para, harcamaya yönelecek. Özellikle otomobil ve gayri menkul satışlarında hissedilir artışlar yaşanacak. Sonra dalga dalga tüketim her alana yayılacak. Tüketimin finansmanı özel sektörün dışarıdan sağladığı kredilerden karşılanacak.

Döviz cinsinden borçlanmak avantajlı olacağı için bankalar kısa vadeli yabancı kaynak temin edecekler. Uzun vadeli gayrimenkul alımı için tüketici kredisi verecekler. Genel olarak ferdi tüketim kredilerinde sıçramalar yaşanacak. Hazine, borçlanma miktarını azalttığı için bankalar fonlarını bireysel tüketiciye plase etmeye başlayacaklar.

TL son 3 yıldan beri aşırı değerlendiği için artan talep ithalata yansıyacak. Nitekim ilk üç ayda yabancı otomobil ithalatı bir önceki yılın iki katını aşmış durumda.

2000 yılında TL'nin aşırı değerlenmesi devam etti. Dövizdeki artış enflasyon artış oranının çok altında kaldı. Değerlenen TL ithalatı iyice kamçıladı. İhracatı azalttı. Sonunda cari işlemler açığı çığ gibi büyüdü. Dış borç ihtiyacı arttı.

Sürpriz bunun neresinde? Eğer Hükümet yanlışta ısrar ederse siz o zaman seyredin gürültüyü.