Kritik ihaleler

 
Medya gruplarının daha önce uzak durdukları doğrudan medyayla ilgisi bulunmayan alanlara rağbet etmelerinin gazetecilik mesleğini yıpratan olumsuz bir etkisi olduğu kuşkusuz.

'Özelleştirme' adıyla şimdiye kadar yapılanlar, hacim olarak, diş kovuğunu doldurmadı; kamuya ait mal ve hizmetlerin özel sektöre devredilmesi yolunda en yüklü ihaleler şu günlerde yapılıyor. Siz bu satırları okurken, Petrol Ofisi'nin (POAŞ) yüzde 51 hissesinin özelleştirilme ihalesi yapılıyor olacak; Ulaştırma Bakanlığı da iki cep telefonu (GSM) imtiyaz ihalesinin on gün içerisinde gerçekleşeceğini duyurdu. Süreç tamamlandığında devletin kasasına bir kaç milyar dolar girmesi bekleniyor; buna karşılık kamuya ait tesisler ve imtiyazlar elden çıkmış olacak...

Bugünkü POAŞ ihalesi 1998 yılında yapılan 'şâibeli' ihalenin tekrarı; o ihalede en fazla değeri veren birinci ve ikinci firmalar yerine, sudan gerekçeler ileri sürülerek, üçüncü sıradaki konsorsiyum kazandırılmıştı. Ardından meydana gelen tartışmalar sonucu 1 milyar 160 milyon dolarlık ihale iptal edildi. İki yeni kuruluşa cep telefonu imtiyazı verilmesine dair GSM ihalesinde de, 1 milyar doların üzerinde bir gelir bekleniyor... Geçmişteki iki GSM ihalesinden sonraki gevşek tutum ve ödemelerin geciktirilmesi yüzünden devletin zararlara uğradığı iddialarının önü alınamıyor.

Türkiye, belli alanlarda dünyanın en câzip ülkeleri arasında yer alıyor. Beş yıl önce açılan ilk GSM ihalesine "Talep fazla olmaz" çekingenliğiyle ilgi göstermeyen büyük gruplar, kısa zamanda patlayan talep karşısında yanıldıklarını anladılar. Dün, Ankara'da düzenlediği basın toplantısında, Koç Grubu başkanı Rahmi Koç, "O sırada yanlış bir karar aldığımızı çok geçmeden fark ettik" itirafında bulundu. Koç, bu defa, ne pahasına olursa olsun ihaleyi alma kararında; SBC adlı Amerikan firmasını yanına alarak girecek GSM ihalesine...

Bugün ve önümüzdeki günlerde yapılacak iki dev ihaleye ülkemizin hemen bütün grupları ilgi gösteriyor. Bu, bir yandan ihaleleri çekişmeli hale getirse bile, bir yandan da konunun dikkatle ele alınmasını zorunlu kılıyor.

Her iki ihalede gözden kaçmayan nokta, hemen her istekli grubun yanına medya gücünü alma ihtiyacı duyması. Doğan Grubu, Sabah'ın Medya Holding'i, bir kaç tv kanalı olan Doğuş Holding her iki ihaleye de katılıyorlar... GSM ihalesine ilgi duyanlar arasında İhlas Holding de var. Elbette spekülasyon için vakit çok erken, ama piyasalarda üç ihalenin medya ile içli dışlı üç değişik grup arasında paylaşılacağı söyleniyor... POAŞ ihalesinde sözgelimi, garip bir ticari koalisyon oluşturmuş bir medya grubunun ipi göğüsleyeceği üzerine iddiaya girenler var...

Medya gruplarının daha önce uzak durdukları doğrudan medyayla ilgisi bulunmayan alanlara rağbet etmelerinin gazetecilik mesleğini yıpratan olumsuz bir etkisi olduğu kuşkusuz. Daha önce birbirlerine karşı saygılı davranan medya patronları, ilk kez, rakipleri aleyhinde yayın yaptıracak kadar konuya asılıyorlar. Yakın zamanlara kadar birbirleriyle samimi olan grupların arasına, bu dev ihalelerle birlikte, kara kedi girdiği de fark ediliyor. Sâbıkalı bir firmayı yanına alarak ihaleye katılan bir medya grubu, 'yeni ortağı' ile ilgili olarak geçmişte vermekten çekinmediği aleyhte haberleri bundan böyle suskunlukla atlatmayı da kabul ediyor demektir... Peki, basının 'kamuyu aydınlatma görevi' ne olacak?

Daha da garibi şu: Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) kanunu, medya patronlarının devlet ihalelerine girmesini yasaklıyor; oysa medya patronlarının POAŞ ve GSM ihalelerine katılma hazırlıkları kanunları yürütmekle görevli birimlerden hiç itiraz görmüyor... RTÜK kanununun 'ileride' değişecek olması mevcut kanunla getirilmiş sınırlamaların gözardı edilmesine gerekçe teşkil etmez. Türkiye, bırakın 'hukuk devleti' olmayı, henüz 'kanun devleti' olma noktasında bile sıkıntılar yaşıyor...

Dün, GSM ihalesine girme niyetini açıklayan Koç yönetimi, ihalenin açık ve şeffaf olması temennisini seslendirirken tereddüdünü dışa vurmuş oldu... "Kuşkumuz var" derken ne denmek istendi acaba? Herhalde izleyerek öğreneceğiz.