İran'da sandıklar açıldıkça değisim yanlılarının oylari artıyor. Görünen o ki Cumhurbaskanı Hatemi'nin planladığı reformları gerçekleştirmek için muhtaç olduğu meclis desteğine bu seçimler sonucunda ulaşacak. İran artik donulmesi imkansiz bir değişim rotasına girmiş durumda. Devrimden yirmi yıl sonra İran adım adım bir demokrasiye dönüşüyor. ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright seçimlere yüksek katılımın bu ülkede demokrasinin giderek güçlendiğini gösterdiğini söylerken haklıydı. Ancak Albright'ın, "Bu bizim için sevindirici bir gelişme" derken ne kadar samimi olduğuna dair kuşkular var. Independent yazari Robert Fisk bu kuşkularını açıkça dile getirenlerden: "Amerika Hatemi'nin kazanmasını istediğini söylüyor, ancak ben bunun doğru olduğundan emin degilim, zira Amerika Ortadoğu'da diktatörlükleri seviyor ve bir istisna dışında bölgede gerçek demokrasiden korkuyor." (Independent, 19 Subat 2000).

Fransa'nin eski Turkiye büyükelçisi ve Le Monde Diplomatique'in tecrübeli Ortadoğu yorumcusu Eric Rouleau'yla Utah Universitesi'nde sohbet etme imkanı buldum. Iran seçimlerinden bir gün önce olması nedeniyle sohbetimiz İran, İslam ve demokrasi çerçevesinde gecti. Kendisine, Batı'nın neden dünyanın başka bölgelerinde demokratikleşmeyi sesli bir şekilde savunurken, konu Ortadoğu'ya geldiğinde sustuğunu ve bunun bir çeliski olup olmadığını sordum. Rouleau'ya gore, Amerika ve diğer Batılılar Çin ve başka Asya ülkelerinde demokrasi taleplerini seslendiriyorlar, ama bunları politikalarına yansıtmıyorlar, aksine Çin'le ve diğerleriyle ilişkilerini geliştiriyorlar. Kısacası, Batılıların Ortadığu'da demokrasiyi desteklememeleri bir çeliski değil, çünkü baska yerlerde de demokrasiyi aktif olarak desteklemiyorlar. Açıkça, başta Amerika olmak üzere Batı ülkelerinin diş politikalarına çıkarlar hakim ve bu çıkarların Ortadoğu'da demokratikleşmeyle nasıl bağdaşabileceği onemli bir sorun.

İşte bu düzlemde Hatemi'nin ismi konulmasa bile demokratik kurumları yerleştirme çabası zorunlu olarak Batılı çıkarları temsil etmiyor. Rouleau da ABD'nin seçimden kimin galip çıkacağıyla değil, hangi grubun ABD ile ilişkileri normalleştireceğiyle ilgilendiğini söyledi. İlişkilerin normalleştirilmesi ise İran'ın daha fazla demokratikleşmesinden geçiyor.

Ancak problem İran demokrasinin başka Ortadoğu ülkelerine örnek olması. Bu anlamda, İran'da ve bölgenin genelinde demokratikleşmenin ABD için hangi politik sonuçlar doğuracağını şimdiden kestirmek zor.† Bu nedenle ABD İran'daki seçimleri gizli bir utangaçlıkla izledi. Bir yanda dünyadan izole etmeye çalıştığı demokratikleşen İran, diğer yanda Suudi Arabistan ya da Mısır'la bütünleşmiş bir ABD Ortadoğu politikasi. Bütün bunların yanı sıra Batılılar için asıl, Eric Rouleau'nun vurguladığı gibi, Islam coğrafyasında demokratikleşme ve kadın hakları gibi değerlere en başta İslami hareketlerin sahip cikmasi.

İran'ın olgun bir demokrasiye dönüşmesi bu ülkeye uluslararası planda saygınlık kazandıracak ve değişim rüzgarlarını değişmemekte direnen bolgedeki diğer ülkelere doğru estirebilecektir. İran'ın bölgede demokratikleşmenin öncülüğünü yapması halinde bu ülkenin dünya kamuoyu nezdindeki imaji değişecek. Demokratikleşen, dünyaya acılan ve ABD ile ilişkilerini düzelten bir İran'ın Turkiye için ne anlam taşıyacağı ise onemli bir soru.