Bakalım İran becerebilecek mi?

 
Kadın olmak da her iki ülkede problemli. İran'da kadın olarak kamuda yer almak istiyorsanız başınızı örtmek zorundasınız, başka bir seçim şansınız yok. Türkiye'de kadın olarak kamuda yer almak isteyenler ise bir başka dayatmaya boyun eğmeliler.

İran ve Türkiye İslam dünyasında köklü devlet geleneğine sahip iki ülke. Denebilir ki daima bağımsız yaşamış bu iki ülkeden daha köklü bir devlet geleneğine sahip başka bir İslam ülkesi de yok. Her iki devletin geçmişte ve günümüzde iki ayrı kutupta yer almasına, bir başka ifadeyle geçmişte Türkler Sünni, İranlılar Şii Müslümanlığın, günümüzde ise Türkiye laik İran Şii-İmami din ve dünya görüşünün öncülüğünü yapmış olmasına rağmen, bu iki devlet arasında şaşırtıcı bir benzerlik var. Hele günümüzdeki benzerlik bir elmanın iki yarısı denecek boyutlarda. Ancak genetik mühendisliğinin son harikası olarak bu elmanın bir yarısı kırmızı ise diğer yarısı beyaz.

Laik Türkiye'nin kendine özgü bir laiklik anlayışı var, Şii-İmami İran'ın da yine kendine özgü bir din anlayışı ve bu dinin sosyal hayata hakim olmasını öngören bir modeli. Biz en yetkili ağızların ifadesiyle bu laiklik anlayışını sürdürebilmek için yargıyı siyasallaştırdık, brifinglerle, "silahsız kuvvetler"in medyatik baskısıyla yargıya taraflı hareket ettirmeyi başardık; İran'daki aydınların, "yenilikçi" politikacıların en fazla şikayet konusu da dinin halihazırdaki uygulamasını devam ettirebilmek için yargının siyasallaşması.

Biz medyayı kartelleştirdik, en kritik olaylarda, en hassas zamanlarda medya büyük kısmı itibariyle egemen güçlerin ihtilal radyolarına dönüşüyor; İran'da da medya büyük ölçüde devletin kontrolünde. Muhalif bir sese pek sıcak bakılmıyor. "Yenilikçilerin" en önemli hedeflerinde birisi basın hürriyetini sağlamak.

Kadın olmak da her iki ülkede problemli. İran'da kadın olarak kamuda yer almak istiyorsanız başınızı örtmek zorundasınız, başka bir seçim şansınız yok. Türkiye'de kadın olarak kamuda yer almak isteyenler ise bir başka dayatmaya boyun eğmeliler. Ancak sınırın bu tarafında dayatma başın açılması yönünde. Bizim dayatmamızın daha "çağdaş" olduğunda şüphe yok; ne de olsa başın açılmasını istiyor. Ancak biz işi daha da ileri götürdük, bırakın kapalı bayanların kamuda yer almasını, genç kızlarımızın başı örtülü olarak okumalarına dahi izin vermedik.

Biz İslam'ın fert ve toplum hayatına yönelik taleplerinin demokratik sistemle uyumlu bir beraberliğini ortaya koymayı denedik, beceremeyip ağzımıza gözümüze bulaştırdık. Bunda hem bu denemeyi yapanların hem de buna karşı çıkanların rolü var. Şimdi İran dinî esasların hakim olduğu bir sistemde farklı modellerin, uygulamaların, ferdi tercihlere saygı göstermenin mümkün olup olmadığını deniyor. Bakalım bizim beceremediğimizi onlar becerebilecek mi?

Bu noktada bizden daha şanslı oldukları söylenebilir. Bir defa hareketin lideri Hatemi daha ayakları yerde, daha aklı başında bir lider portresi çiziyor. Hayal dünyasında gezen maceracı bir liderle bağnaz bir statükocu kadronun bir ülkeyi ne duruma düşürebileceğinin yaşanmış örneğini mutlak akıl ve basiretle değerlendirecektir. Hareketin fikri alt yapısını hazırlamada İran'ın derinliği olan fikir ve siyaset adamlarına sahip olduğu da söylenebilir. Bakarsınız kendilerine özgü ferdi tercihlere, hukukun üstünlüğüne ve insan haklarına saygılı bir yeni yönetim modeli ortaya koyabilir, dayatmacı modeli terkedebilirler. Gelişmiş bir muhalefet geleneğinin bu hareketi başarıya ulaştırmadaki katkısı da yabana atılmamalı.

Ama yine de emin olunmaz; İranlılar bu hareketin akibeti konusunda da Türkiye örneğini izleyebilirler. Dünyada bu kadar birbirine zıt, fakat aynı zamanda bu kadar birbirine benzeyen başka iki ülke bulunmaz. Bu bakımdan İran örneği gerçekten yakından izlenmeye değer...