Saltanat, Demokrasi, İslam

Dini ve ondan kaynaklanan talepleri birey ile sınırlama teşebbüsü, hem dinin hem de insanın tabiatına ters düştüğü için hiçbir zaman başarılı olamayacaktır. Herhangi bir dinin bütün dünyada, inanılan ve yaşanılan tek din olması ihtimali de yok gibidir. Eski zamanlarda belli bir toplumda, ülkede ve bölgede tek bir dinin hakim olduğu, halkın tamamı bu dini benimsemiş olmasa da onun değerlerinin ve hükümlerinin/kurallarının uygulandığı vakidir. Günümüz dünyasında, bazı ulus devletlerde bir tek dinin veya ideolojinin değerlerini ve kurallarını, ona inansın inanmasın bütün topluma uygulama teşebbüsleri vardır, ancak bu teşebbüsler içte ve dışta tepki ile karşılanmakta, sosyal uzlaşma/sözleşme yerine devlet gücüne ve baskıya dayanan bu uygulamanın uzun süre devam etmediği/etmeyeceği görülmekte ve anlaşılmaktadır. Dünyada ve belli bir toplumda birden fazla inanış ve hayat tarzı bulunduğuna, mensuplarının da değişmek istemediğine göre ortada iki ihtimal vardır: Ya bir grup gücü eline geçirerek diğerlerinin din ve düşünce özgürlüklerini kısıtlayacaktır, yahut da bütün taraflar, inançlarını mümkün olacak en geniş ölçüde yaşayabilecekleri bir model üzerinde anlaşacaklardır.

İslamcılar hep şöyle söyleyegeldiler: "Başka dinler ve ideolojiler dayatmacıdır, İslam öyle değildir; onun hakim olduğu bir toplumda farklı düşünce ve inançlara da hayat hakkı vardır; şu halde farklıların, hak ve özgürlüklerden yararlanarak bir arada yaşayabilecekleri en güzel model İslamî modeldir."

İslam'ın, farklı inanç ve düşüncelere hayat hakkı tanıdığı bir gerçektir, ancak çağdaş talepler ve anlayışlar açısından bakıldığında ortada iki problem vardır. 1. İslam, hem değer hem de bir kısım hakların (ehliyete bağlı hakların) tanınması bakımından inanan ile inanmayanı eşit tutmaz. 2. Zorla dine sokmak veya dini yaşatmak için olmasa da umumi ahlakı, kamu düzenini ve dini korumak için Müslümanlar'a daha çok, gayr-i müslümlere daha az olmak üzere hak ve özgürlük kısıtlamaları getirir. Bu uygulama ve kısıtlamalara ise birçok insanın razı olmayacağı, olmadığı açık bir vakıadır.

Müslümanlar bütün toplumda (ülkede), meşhur deyişle "İslamî düzenin hakim olmasında" ısrar ederlerse bu hedefe ya demokrasi ile ulaşacaklardır, yahut da güce, baskıya başvuracaklardır. Demokratik yoldan toplumun benimseyeceği herhangi bir düzene kimsenin itirazı olmamalıdır. Bu yoldan İslamî düzene ulaşılması halinde "İslamî düzen demokrasi ile örtüşmüş" olacaktır. Böyle bir düzende, azınlıkta kalan bireylerin bazı hak ve özgürlükleri kısıtlanacağı için böyle bir demokrasi, "çağdaş demokrasi anlayışına göre" kusurlu olacaktır. Şahsi inanç ve tesbitime göre bu mânada kusurlu olmayan bir demokrasiye rastlamak da mümkün değildir. Zora ve güce başvurarak İslamî düzene ulaşma teşebbüsleri, fıkıh kitaplarındaki terimi kullanmak gerekirse "fitne"ye sebep olmaktadır; burada fitnenin mânası, "iç savaş, anarşi, hukukun çiğnenmesi, pirince giderken bulgurdan da olmak" demektir.

Hz. Peygamber (s.a) hilafetin (ideal İslâmî düzenin) otuz yıl süreceğini, bundan sonra insanları mutlu etmeyen, onlara zulmeden hükümdarlık ve saltanat düzeninin geleceğini bildirmiş, böyle de olmuştur. İslam'a göre "meşru" olmayan saltanat gelince bunu, güce (devrime, isyana) başvurarak ortadan kaldırma teşebbüsleri olmuş ise de orta yol (Sünnî) İslam geleneği, fitne gerekçesi ile isyanı engellemiş ve saltanatı "Kur'an'ı uygulaması, din kurallarını çiğnememesi şartıyla" meşrulaştırmıştır. Demek ki, İslam'a göre uygun bulunmayan bir siyasi model içinde de İslam'ı uygulamak -en azından teorik olarak- mümkün ve caiz görülmüştür. Bugün (mevcut şartlarda) Müslümanlar'ın razı olmaları gereken model, diğer inanç sahipleri gibi kendilerinin de hiçbir baskı ve kısıtlamaya tâbi tutulmadan dinlerini yaşayabilecekleri bir modeldir. "Demokratik hukuk devleti"nin işte böyle bir model olduğu ileri sürülmektedir, deneyip görmek gerekir. Böyle bir modelde bireyin ve cemaatin dinini, ahlakını koruması önünde bazı güçlükler vardır; bu güçlüklere karşı cemaat dayanışması, mutlaka alınması gereken bir ilaç gibidir. Cemaat dayanışması içe dönük olarak koruma, dışa dönük olarak da "iyiyi, güzeli, doğruyu sergileyerek" tebliğ vazifesini üstlenmiş olacaktır.