Gelin, 24 saat arayla ajanslara düşen şu iki habere yakından bakalım.

Reuters'in servise koyduğu Bombay mahreçli ilk haber, Hindistan'da yaşanan bir acı gelişmeyi duyuruyor: "Protestocu yedi Müslüman'ın hayatını kaybettiği Hindistan kentinde gerilim yüksek." Habere göre, Bombay'dan 250 km uzaktaki Malegaon kentinde, Afganistan'a askerî saldırılar sonrasında, ABD ve İngiliz mallarına boykot ilân edilmiş; polis kampanyayı yürüten grubun üzerine ateş açmış ve yedi Müslüman hayatını kaybetmiş... 14 kişinin de yaralandığı kanlı olay Cuma günü olmuş...

AP tarafından servise konulan diğer haber ise Behawalpur/Pakistan mehreçli; o da kanlı bir olayı duyuruyor: Yüzleri maskeli bir grup, Pazar günü, âyin için kilisede toplanan Hıristiyan cemaatin üzerine rastgele ateş açmış; bu olayda hayatını kaybeden kişi sayısı 16... Ölenlerden biri de kilisenin rahibi.

Bu iki olay Afganistan'da geçmiyor; ölenler ilân edilmiş bir savaşın alışmamız beklenen 'kurbanları' değiller... Hindistan'la Pakistan'ın iki uzak köşesinde meydana gelen bu iki olayın yine de Afganistan'la ilişkisi var. Her iki ülke, kısa aralarla, dikkatli olunmazsa dünyanın başka coğrafyalarında da başgösterebilecek farklı bir çatışmanın ilk örneklerine sahne olmuş bulunuyorlar: 'Uygarlıklar çatışması'...

11 Eylül uğursuz saldırılarının yeniden yaygınlık kazandırdığı tezi artık ezbere biliyoruz. 'Yaşayan şarkıyatçıların en etkilisi' sayılan Prof. Bernard Lewis'in 1990 Eylül'ünde The Atlantic Monthly dergisinde yayımlanan "The Roots of Muslim Rage" (Müslüman öfkesinin kökleri) başlıklı makalesinde ilk kez geçen 'uygarlıklar çatışması' kavramını, Harvard'lı siyaset bilimci Prof. Samuel Huntington, etkili Foreign Affairs dergisindeki (Summer 1993) makalesiyle literatüre soktu.

Huntington'a göre, uygarlıklar çatışması iki düzeyde görülür. Mikro-düzeyde, uygarlıkların fay hatlarına ekli gruplar, hem üstünde yaşadıkları toprakları hem de birbirlerini kontrol amacıyla, -çoğu kez şiddetli- çatışmalara girerler. Makro-düzeyde ise, değişik uygarlıklara mensup ülkeler, askerî ve ekonomik güç için rekabet eder, uluslararası kurumların ve üçüncü tarafların kontrolü konusunda mücadeleye girer, kendi siyasî ve dinî değerlerini diğerinin aleyhine yükseltme çabası gösterirler. İlk yaygınlık kazandığında bir tür 'kıyamet senaryosu' muamelesi görmüş olan tez, 11 Eylül'ün gündeme getirdiği çatışma ortamında yeniden hatırlandı. Hindistan ve Pakistan'dan gelen 'mahalli çatışma' haberleri, ABD yönetiminin sıkça tekrarladığı, "Olayın bir uygarlık savaşına doğru yönlenmesine izin vermeyeceğiz" iddiasının boşa çıkabileceğine işaret ediyor.

11 Eylül saldırılarından sonra oluşan havanın tezini doğruladığı iddiasında Huntington ve şu yakınlarda kendisiyle bir mülâkat yapan, NPQ ve Global Viewpoint editörü Nathan Gardels'e, 'uygarlıklar çatışması' senaryosunun hayata nasıl geçeceğini şöyle özetliyor: "Üsame bin Laden Batı uygarlığına -özellikle de ABD'ye- savaş ilân etti. Bin Laden'in ilgisini çekmeye çalıştığı Müslüman cemaat onun arkasına takılırsa, durum 'uygarlıklar çatışması' haline dönüşür."

ABD'nin 11 Eylül'ün hesabını sormak amacıyla başlattığı 'teröre karşı mücadele', ihtilâfın başında edilen 'Haçlı Seferi' ve 'Ebedi gerçek' türü isimlendirmeler yüzünden, zihinlerde soru çengelleri bırakçıştı; Afganistan'a yollanan bombaların Üsame bin Laden'i bulmakta zorlanmaları, buna karşılık sivil hedefleri dövüp çocuk-kadın ayırt etmeden mâsum insanların üzerine alev kusmaları o talihsiz başlangıcı yeniden akla getiriyor. Pakistan ve Hindistan gibi savaş alanına çok yakın, 'uygarlıklar çatışması'na kıvılcım teşkil edecek ihtilâfları içerisinde barındıran 'fay hattı' ülkeleri bu yüzden karışıyor. 24 saat arayla ajanslara düşen iki haber, Huntington'un 'mikro-düzeyde çatışma' tanımına bayağı uygun.

Dünya, kontrolsüz bir savaşla, koşar adım, 'uygarlıklar çatışması' istikametine evriliyor. Dikkatli olunmazsa, Huntington ve benzeri 'kıyamet senaryosu' yazanlar haklı çıkacaklar.

Belki de, sonunda, idam sehpasına giden Temel gibi, "Bu bana ders olsun" diyeceğiz, ama ne çare?

FEHMİ KORU

Künye

Temsilcilikler

ReklamTarifesi

AboneFormu

MesajFormu