Anadolu kültürünü yansıtan el sanatlarından kilim, kültürel ve ekonomik değişim ile teknolojiye yenik düştü. Aşkların, hasretlerin, sevinçlerin, acıların motif motif dokunduğu kilimler yok artık. Onların yerini şimdilerde ticari amaçla üretilen, fabrikasyon kilimler almış. Sivas'ta kilim alım satımı yapan Cemalettin Yılmaz, kilimlere yansıyan kültürel değişimi, "Eskinin sevdalarını, hüzünlerini yansıtan motiflerde şimdi de çiçekler, kuşlar var ama bu motiflerin ruhu yok" diyerek özeliyor.

Yılmaz'ın verdiği bilgilere günümüzde piyasalarda dolaşan kilimlerin en yenisi 25, en eskisi 150 senelik. Eski kilimler kök boyadan yapılırmış. Bunları yapan kadınlar iplerini, boyasını tamamen kendileri üretirlermiş. Hayvanların yününü çıkrıklarla ipe dönüştüren eller, bikti köklerinden elde edilen boyalarla bu ipleri boyarlarmış. Cemalettin Yılmaz'ın deyişiyle "Çeyiz için bile dokuma yapan yok artık. Sivas'ta kilimcilik ölmüş." Geçen yıl yaklaşık 100 köy gezmişler. 3-4 köyde ancak tezgah bulabilmişler.

Renkler ele veriyor

"Dünyanın neresine giderseniz gidin, kilimden anlayan insan, elindeki kilimin hangi yöreye ait olduğunu bilir" diyen Yılmaz, eski kilimlerde motiflerin belli yörelerin kimliğini yansıtığını anlatıyor şu sözlerle: "Şarkışla kiliminin zemini kırmızıdır. 150 yıl önce neyse şimdi de aynı. Şarkışla kilimini, Uşak kilimi diye satamazsın, motiflerinden renklerinden bellidir."

Anadolu kilimlerinde insanların iç halini en iyi aktaran özelliklerden biri de kilimin renkleri... Uşak kilimi rengarenktir. Anadolu kilimlerinin renkleri karamsarlığı yansıtır. Kırmızı ve siyah renk ağırlıklı kilimlerde kırmızı kanı, savaşı, kan davalarını simgeliyor. Siyah da insanın ruh halini, karamsarlığını, acılarını, yoksulluğu, hasreti temsil ediyor. 100 yıl önceki kilimler, tamamen motif ağırlıklı iken 25-30 yıl önceki kilimlerde desenler azalıyor, çubuklu kilim adı verilen motifsiz kilimler ortaya çıkıyor.