Türkiye'yi Başbakan Bülent Ecevit'in temsil edeceği NATO Hükümet ve Devlet Başkanları Zirvesi Belçika'nın başkenti Brüksel'de bugün yapılacak. NATO ile Avrupa Güvenlik ve Savunma Kimliği (AGSK) arasındaki ilişkinin belirleneceği tarihi zirve, Türkiye açısından çok büyük önem taşıyor. Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki AGSK krizinin kaderi bu zirvede belirlenecek.

Arupa Birliği'nin kurmayı planladığı 60 bin kişilik Avrupa Ordusu'nun karar mekanizmasından AB üyesi olmadığı gerekçesiyle Türkiye'yi dışlaması Türkiye ile AB arasında büyük bir krize yol açıyor. Türkiye ise, bu gücün NATO imkanlarından yararlanmasını NATO'daki veto gücünü kullanarak engelliyor. Karşılıklı restleşme ise Avrupa Ordusu'nun kurulmasını geciktiriyor. Brüksel'de bugün yapılacak zirvede ABD Başkanı George Bush'un Türkiye'nin AGSK ısrarından vazgeçtiğini, NATO ile Türkiye'nin anlaştığını, Ankara'nın NATO'da Avrupa Ordusu'na yönelik vetosunu kaldıracağını açıklaması bekleniyor.

Türkiye geri adım attı mı?

Avrupa ve ABD, Türkiye'nin NATO'daki engelinin kalktığını açıklarken, Türkiye ısrarla böyle bir anlaşmanın olmadığını belirtiyor. Türkiye ile anlaşıldığı ilk olarak NATO ve AB Dışişleri bakanlarının 20-30 Mayıs'ta Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de yaptıkları toplantılar sırasında ortaya çıktı. Türkiye'nin geri adım atmasının iki çok önemli sonucu var: Biri, AB'nin en önemli projesi olan AGSK'dan dışlanan Türkiye'ye Avrupa kapısı kapanmış oluyor. İkincisi ise, Türkiye'nin Kıbrıs konusunda elindeki kozlar önemli ölçüde zayıflıyor. Ankara Kıbrıs'ta Yunanistan'la değil AB ile muhatab olmak zorunda kalacak.

Gizli pazarlıklar

Gazeteler yayınladıkları haber/analizlerde, Türkiye'nin Avrupa Gücü'nün karar mekanizmasında yer almayacağının kesinleştiğini, ancak Türkiye'nin stratejik alanları olan Ege Denizi, Kıbrıs, Hazar çevresi gibi bölgelerde Avrupa Ordusu'nun yapacağı operasyonlarda Ankara'ya bildirimde bulunulacağını, bu bölgelerde NATO imkanlarından kısmen yararlanılacağını, mesela AWACS uçakları gibi stratejik silahların kullanılamayacağını yazdılar. Aynı yayın organları, anlaşmanın Budapeşte toplantılarından önce İstanbul'da yapılan gizli pazarlıklarla sağlandığını, ancak bu pazarlıkları yürüten ABD ve İngiliz diplomatlarının Türkiye'ye gittiğinin en yakın arkadaşlarından bile gizli tutulduğunu iddia ettiler.

Gazetelere göre, ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı James Dobbins ve İngiltere Dışişleri Siyasi Direktörü John Parry, 27 Mayıs Pazar günü Türkiye'ye geldi.

ABD Türkiye'yi yalnız bıraktı

Aynı gazetelere göre ABD Türkiye'ye verdiği desteği kesti. Bunun karşılığında Türkiye'ye güvenlik garantisi verildi. Gazetelere göre ABD, Türkiye'nin vetosunun AB'yi NATO dışı arayışlara sevketmesinden ve böylece AB'nin ABD kontrolünden, yani NATO denetiminden çıkmasından endişe ettiği için Türkiye'yi yarı yolda bıraktı. The Financial Times, Berliner Zeitung, Süddeutche Zeitung ve Frankfurter Allgemeine gibi gazetelerin Budapeşte toplantıları sırasında yayınladıkları iddialara Türkiye'de herhangi, bir tepki gelmedi. İddialar, ABD Savunma Bakanı Donald Rumsfeld'in 4 Haziran'daki Ankara ziyareti sırasında Genelkurmay'dan yayınlanan bir açıklama ile yalanlandı.

Ankara savunmaya geçti

6 Mayıs'ta ise Anadolu Ajansı kanalıyla "AGSK'da büyük oyun" başlığı altında detaylı bir haber servise sunuldu. Haberde gizli anlaşma iddialarının AB ve ABD tarafından basına yansıtıldığı, Türkiye'nin ciddi bir dezenformasyon saldırısına muhatap olduğu belirtilerek Ankara'ya karşı yoğun bir baskı uygulandığı belirtiliyordu. Habere kaynaklık eden NATO'da ve Türkiye'deki adı bilinmeyen kaynaklarda, Kemal Derviş'le başlayan "dış müdahalelerin" baskısıyla Türkiye'nin taviz vermesinin mümkün olmadığı belirtiliyordu. Haberde, Türkiye'nin NATO'daki tavrını değiştirmediği vurgulandı.

Avrupa'ya savaş açıldı

Aynı kaynakların "büyük oyunlar oynadığını, basının bu amaçla kullanıldığını" ve "basın yoluyla tehdit arayışına girildiğini" söyledikleri ifade edildi. Haberde "Bazı AB'liler, üzerinde hiç ihtilaf olmayan, zaten anlaşılmış unsurları taviz veriyormuş gibi gösteriyor, gazetecilerini dolduruşa getiriyor" şeklinde ifadeler kullanıldı. Haberde Fransa işaret edilerek, Paris'in NATO'dan bağımsız bir oluşum hedeflediği belirtildi ve Türkiye'yi bir "bahane" olarak kullandığı ifade edildi.

Ecevit: taviz yok

Başbakan Ecevit ise, Brüksel gezisi öncesi, yaptığı değerlendirmede, bir geri adımın söz konusu olmadığını kaydetti. Ecevit, "Bizim tutumumuz son derece hakça bir tutum. Türkiye, Türk milleti, yüzyıllarca Avrupa`nın ortasında güvenliğe katkıda bulunmuştur. Onun için şimdi çok kritik bir bölgede yaşayan Türkiye'nin, Türk ulusunun kendisini de ilgilendiren konularda müttefiki olduğumuz bir ittifak içinde kararlar alınırken, Türkiye'nin dışlanması söz konusu olamaz" diye konuştu.