Türkiye'nin AB adaylığı çerçevesinde, AB müktesebatına uyum çalışmalarını düzenleyen ve bu çalışmaları bir takvime bağlayan Ulusal Program açıklandı. UP'nin "Giriş" bölümünde, Türkiye'nin Avrupa ailesiyle aynı değerler sisteminde buluştuğu ifade edilerek, Türkiye'nin demokratik gelişimi ve hukuk düzeninin dinamik bir evrim sürecine girdiği belirtildi.

Giriş bölümünde, şunlar kaydedildi: "Türkiye, 1984 yılından bu yana dışarıdan da yoğun bir şekilde desteklenmiş olan ayrılıkçı terörle mücadele etmektedir. Bu terör olgusu, Türkiye'nin demokrasi ve insan hakları iklimine, sosyal ve ekonomik gelişimine olumsuz etkilerde bulunmuştur. Bu tehdide rağmen Türkiye Cumhuriyeti, ulusal bütünlüğünü korumuş ve vatandaşlarının eşitlik temelinde birliğini sürdürmüştür."

UP'nin "Giriş" bölümünde, son dönemdeki ekonomik krize de yer verilerek, yeni ekonomik programla, Kopenhag ekonomik kriterlerine ulaşılacağı belirtiliyor.

Türk-Yunan ilişkileri

UP'de Türk-Yunan ilişkileri ve Kıbrıs konularında ise şu ifadelere yer verildi: "Türkiye, barışçı dış politikası çerçevesinde, komşularıyla ilişkilerinin geliştirilmesine özen gösterecek, bu bağlamda, Yunanistan ile sorunlarına diyalog yoluyla çözümler getirilmesi için girişim ve çabalarını sürdürecektir. Türkiye, Kıbrıs'ta tarafların egemen eşitliğine ve ada gerçeklerine dayalı karşılıklı olarak kabul edilebilir bir çözüm kapsamında, yeni bir ortaklık kurulması için BM Genel Sekreteri'nin iyi niyet misyonu çerçevesindeki çabalarına destek vermeye devam edecektir."

Asya ve İslam dünyasına köprü

UP'de ayrıca, demokratik ve laik Türkiye'nin AB üyeliğinin, Türk dünyası ve İslam aleminin evrensel değerler temelinde ilerlemelerinde, Balkanlar, Kafkaslar, Orta Asya ve Ortadoğu coğrafyalarında istikrar sağlayacak yeni bir mayalanma sürecinin başlamasında ve Avrupa ile Asya'nın yakınlaştırılmasında etkili olacağı da belirtiliyor.

İnsan hakları ve demokrasi

"Türkiye'nin AB müktesebatını özümseme iradesi tamdır" denilen programda, "Türkiye, başta insan hakları ve demokrasi alanları olmak üzere, AB müktesebatı niteliğindeki evrensel normlar ile AB ülkelerinin uygulamalarına daha fazla uyum sağlamak amacıyla, gerekli tüm uluslararası sözleşmelere taraf olacak ve bunların etkin şekilde uygulanmasını sağlayacak tedbirleri alacaktır" ifadesi de yer alıyor.

Siyasi kriterler

Programın Siyasi Kriterler bölümü, "Türk hükümeti, siyasi, idari ve yargı reformlarına ilişkin çalışmalarını 2001 yılında hızlandıracak ve önerilerini mümkün olan en kısa zamanda TBMM'ye sunacaktır" ifadesiyle başlıyor.

Amacın, "özgürlükçü, katılımcı, güvenceli, devlet organları arasında görev ve yetkileri dengeleyen, hukuk devleti ilkesini üstün kılan Anayasa ve yasa hükümlerinin, Türkiye'nin uluslararası taahhütleri ile AB standartları temelinde daha da geliştirilmesi" olduğunun belirtildiği program, şöyle devam ediyor: "Demokrasi ve insan hakları alanlarındaki reform sürecinde öncelikle Anayasa gözden geçirilecektir. Anayasa değişiklikleri, yasal düzenlemelerin de çerçevesini belirleyecektir."

Yılmaz Meclis'te okuyacak

Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Mesut Yılmaz, AB müktesebatının üstlenilmesine ilişkin ulusal program ile ilgili olarak perşembe günü Meclis'e bilgi verecek. Yılmaz'ın bilgi vermesinden sonra, İçtüzük uyarınca gruplara söz hakkı doğacak ve TBMM'de grubu bulunan partilerin sözcüleri, ulusal programa ilişkin görüşlerini açıklayacaklar.

Ulusal Program'ın ana başlıkları

Düşünce özgürlüğü

Anayasa ve yasalardaki düşünce özgürlüğü ile ilgili maddeler "toprak bütünlüğü, ulusal güvenliği, laik ve demokratik Cumhuriyeti, üniter devlet yapısını ve milli birliği koruma kriterleri temelinde" gözden geçirilecek. 312. madde gözden geçirilecek.

Sivil toplum örgütleri

Sivil toplumun geliştirilmesi: Dernek kurma özgürlüğü, barışçı toplantı hakkı geliştirilecek. Kısa vadede İş Güvencesi Tasarısı'nın yasalaştırılacak. orta vadede "memura sendikal haklar tanınması imkanları"değerlendirilecek.

İşkenceyle mücadele

Yeni bir Ceza Kanunu ve CMUK hazırlanacak. Polis ve Jandarma'nın çalışmalarını düzenleyen yönetmelikler gözden geçirilecek. İşkence yapanların hukuki sorumluluğun yasal hükme bağlanacak. Adli Tıp kanunu gözden geçirilecek.

Gözaltı standartları

Duruşma öncesi gözaltıyla ilgili uygulamaların uluslararası standartlara yakınlaştırılması amacıyla Anayasa, CMUK ve DGM Kanunu'nda gerekli değişikliklerin yapılması planlanıyor.

İhlallerin tazmini

İnsan hakları ihlallerinin sonuçlarının düzeltilmesi için orta vadede CMUK gözden geçirilecek. Terör ve Terörle Mücadele'den Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun Tasarısı' yasalaşacak.

Memurların eğitimi

Başta güvenlik görevlileri olmak üzere devlet memurları ve kamu görevlilerinin insan hakları alanında eğitilmeleri için polis okullarındaki öğretim süreleri 9 aydan 2 yıla çıkarılacak ve insan hakları eğitim projeleri hayata geçirilecek.

DGM'ler ve yargı

DGM Kanunu, idarenin işlemlerine yargı yolunu kapatan Anayasa hükümleri gözden geçirilecek. Anayasa'ya, "savunma yargının temel unsurlarından biridir" hükmü girecek. Ombudsman Kanunu ve yargıyla ilgili diğer tasarılar yasalaşacak.

Olağanüstü hal

Olağanüstü Hal uygulamasının 10 ilden 4 ile indirildiği hatırlatıldı ve uygulamanın tamamen kaldırılmasının, bölgenin ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimini öngören stratejinin bir parçası olduğu belirtildi.

Dil ve kültür

Programda dil konusunda ise, "resmi dilin Türkçe olduğu, fakat bunun vatandaşların özel yaşamlarında farklı bir dil veya lehçe kullanmalarını engellemediği" ifade edildi.

Bölgesel dengesizlik

Tüm vatandaşların ekonomik, sosyal ve kültürel imkanlarının artırılması ve bölgezel dengesizliklerin giderilmesi için alınan önlemlerin orta vadede tam olarak uygulamaya konulması öngörülüyor.

Din, dil, ırk ayrımı

'Kadın ve erkeklerin eşit olduğu' hükmüne Anayasa'da yer verilecek. Medeni Kanun tasarısı yasalaşacak. İnsan hakları, kadın ve çocuk hakları alanlarındaki uluslararası sözleşmeler imzalanacak. Gayrimüslimlerin dini vecibelerini yerine getirebilmeleri için gerekli tedbirler alınacak.

AB normlarına uyum

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ışığında kısa vadede Anayasa, orta vadede ise yasalarda gerekli değişikliklerin yapılması öngörülüyor.

BM sözleşmeleri

Daha önce imzalanan BM Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi ile BM Uluslararası Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi "olabilecek çekincelerle birlikte" Meclis'e sunulacak.

Cezaevleri

Kısa vadede, cezaevlerindeki kontroller daha etkin hale getirilecek. Cezaevi personeli eğitilecek. Terör suçlarından hükümlü bulunanlar açık görüş yapabilecek, iş yurdu çalışmalarına katılabilecek. 'İnfaz hakimliği' müessesesi kurulacak.

MGK gözden geçecek

Programda, "Anayasal bir kuruluş olan Milli Güvenlik Kurulu, ulusal güvenliği ilgilendiren alanlarda bir danışma organı niteliğindedir. Anayasa ve yasanın ilgili maddeleri, Kurul`un yapısı ve işlevini daha açık bir biçimde tanımlayacak şekilde orta vadede gözden geçirilecektir" denildi.

İdam cezası

Türk Ceza Hukuku'ndan ölüm cezasının kaldırılması konusu TBMM tarafından orta vadede ele alınacak.