Rus Savunma Bakanlığı kaynakları, Taliban'ın muhtemel bir saldırısına karşı Moskova'nın Tacikistan'a 50 bin kişilik askeri birlik göndermeyi planladığını ve birliğin konuşlandırılmasının 2001 ilkbaharında tamamlanacağını açıkladı. Rus Postfactum ajansının yayınladığı habere göre, Moskova'nın bu kararının arkasında Taliban'ın Tacikistan'a ve Özbekistan'a baskın yaptığı iddiası var.

Rusya'nın aslında Özbekistan'ı Moskova ile daha yakın işbirliğine zorlamak amacıyla yapıldığı belirtiliyor. Özellikle Tacikistan'a birlik konuşlandırılma amacının Tacikistan'la birlikte Özbekistan'a da saldırı ihtimali ile birlikte açıklanması, daha bağımsız bir çizgi izleyen Özbekistan'ı korkutarak, Rusya'ya yakınlaştırma çabalarıyla örtüşüyor. Moskova bir yandan bölgede askerlerinin sayısı artırarak, hem Özbekistan'a gözdağı verecek, bir yandan da Taliban'a karşı savaşan Kuzey İttifakı'na destek sağlamış olacak.

Orta Asya'da geri dönmek

Resmi olmayan Postfactum ajansı abartılarıyla meşhur. Ortaya çıkan plan biraz şüpheli. Rusya görünüşte asker sayısını azaltıyor ve orduya ayırılan sınırlı bütçeyle 50 bin askerin transferi gerçekçi görünmüyor. 50 bin fazladan asker göndermektense, Moskova'nın 204 nolu birliğinden 30 bin askeri zaten Orta Asya'da varolan birliklerine katması daha mantıklı görünüyor. Geçen yaz yapılan toplantıda Tacikistan Devlet Başkanı İmamail Rahmanov ile Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Vyacheslav Trubnikov, Afgan-Tacik sınırının güçlendirilmesi üzerine görüşmüşler ve Tacikistan'ın kuzeyine Rus gücü konuşlandırılması konusunda anlaşmışlardı.

Taliban'ın operasyonları Moskova'yı endişelendirirken, bu sayede Orta Asya'daki özellikle de Özbekistan'daki kontrolünü artırması için de imkan tanıyor. Rusya'nın BDT ülkeleri ile işbirliği politikası ekonomik gelişme için en iyi yollardan biri. Çoğunlukla bu işbirliği doğal kaynakların dağıtımı ile bağlantılı oluyor. Ukrayna ve Özbekistan, sözkonusu işbirliğine pek eğilimli değil. Rusya ise, doğrudan müdahaleden ziyade, baskı ve kuşatma taktikleri ile bu ülkeleri işbirliğine zorluyor.

Muhaliflere Rus desteği

Moskova, Orta Asya'daki nüfuzunu artırmak için Afganistan'daki Taliban karşıtı Kuzey İttifakı'na silah sağlamayı düşünüyor. Rusya'nın Tacikistan'daki asker sayısını da artırması Taliban'a karşı Özbekistan'ı daha açık hedef haline getirecektir. Taliban da, Fergana Vadisi'ndeki Müslümanlara para ve destek sağlamayı denedi. Özbekistan'ın saldırıya açık olduğunun ilk örneği, Müslüman muhaliflerin geçen yaz Özbekistan ve Kırgızistan'a saldırmaları ile ortaya çıktı.

Orta Asya ülkelerini güvenlik konusunda birliğe çağıran Kerimov, Moskova'dan bağımsız güçlü bir Özbekistan'ın liderliği hayalini taşıyor. Şu ana kadar Rusya, Özbekistan üzerinde istediği baskıyı kuramadı. Hatta Taşkent, BDT'nin askeri bölümünden ayrılma yönündeki isteğini açıkça belli etti.

Kerimov'un kozu Çin

Özbekistan'ın bağımsız hareketlerinden endişelen Moskova, Taşkent'in Müslüman muhaliflere yönelik korkusunu kullanmayı planlıyor. Hatta Moskova dönem dönem çeşitli yayınlar aracılığıyla, Taliban'ın Özbek muhaliflerle birlikte hareket ettiği ve Kerimov'u iki hafta içerisinde düşüreceği şeklinde propogandalara girişti. Özbekistan muhaliflere yönelik korkusuna rağmen sorunlarını kendi başına çözmeyi tercih ediyor.

Çin ile Özbekistan kısa süre önce ortak askeri operasyonlar konusunda anlaşma imzaladı. Rusya'nın Özbekistan'ı yakın işbirliğine zorlamasına karşın Kerimov'un farklı alternatifleri bulunuyor. BDT'nin askeri kanadından çekilmek isteyen Taşkent, Türkmenistan'la ilişkilerini güçlendirip Rusya'yı doğalgaz ve petrolden yoksun bırakabilir. Rusya'nın Özbekistan ve Kerimov'a yönelik baskılarının Moskova'nın istediği şekilde gelişmesi pek mümkün görünmüyor.