İslâm, İslâm Düşüncesi, Çağdaş İslâm Düşüncesi şeklindeki adlandırmalar arasındaki ayrımı belirgin kılmaya matuf işaretlerin yeterince anlaşılmış olduğunu sanıyorum. Artık yapılması gereken, gövdeyi kımıldatmaktır; göz ucuyla bakmak yerine, işaret edilenin üzerine katlanmaktır; hicab duyarak, ızdırab duyarak zihnin hareket geçmesini sağlamaktır.

Evet, bütün ihtiyacımız bu! Çünkü aklın, zihnin harekete geçmesi gerekiyor. Her şeyden evvel akletmek, adam gibi düşünmek gerekiyor. Nitekim âlimlerimiz düşünme'yi (nazar) "aklın bilinenle bilinmeyen arasındaki hareketi" (en-Nazaru hüve hareket'ul-akl beyne'l-malum ve mechul) şeklinde tanımlarlar. Çünkü aklın -tıpkı bir sarkaç gibi- bilinen ile bilinmeyen arasında gidip gelmesidir adına 'düşünme' denilen eylem. Ancak unutmamak gerekir ki gerçekte aklı bilinmeyenden bilinene doğru değil, bilinenden bilinmeyene doğru hareket ettirmek gerekir. O halde biz de şimdi mutlak anlamıyla düşünme'yi yerine bırakıp bizatihi doğru düşünme'yi (nazar-ı sahih) tarif edelim. "Doğru düşünme aklın bilinenden bilinmeyene doğru hareketidir." (... min'el-malum ile'l-mechul)

Burada meçhulü (bilinmeyeni) tarif edemeyiz; meçhul hâlâ meçhul de ondan tarif edemeyiz. Malum'a (bilinene) gelince, malum ya mevcuttur (var) ya da madum (yok). O halde hâl-i hazırda düşünme'nin taalluk ettiği iki cihet var demektir: varlık ve yokluk!

Düşünme hem varlığa, hem de yokluğa taalluk eder; zira düşünme var'ın bilgisiyle yetinemez, yok'un bilgisini de ele geçirmek zorundadır. Acep, sadece varolanların dökümünü yapmakla yetinebilir, salt varolanın bilgisiyle maksadımıza ulaşmış sayabilir miyiz kendimizi?!? Varolanın niçin varolduğunu sorup yokolanın niçin yokolduğunu sormaktan, yokluğun bilgisini edinmekten, yoklukla hasbihalden kaçınabilir miyiz?!?

Aslâ! Düşünme yokluğa da elini atabilmeli, onu farketmeli, karanlıktan korkmamalı, ışığı karanlığın içine düşürecek cesareti kendisinde bulmalı. Işığa baktığında ışığın içinde saklanan karanlığı teşhis edebilmeli, zaman zaman karanlığın omzuna başını koyduğunda ise okşanan başı üzerinde karanlığın belki o soğuk ve fakat şefkatli ellerinin gezindiğini hissedebilmeli. Işkın ve ışıkın gönlünü aydınlatması için o gönlü ona açmalı, tecellisinin bütün ihtişamıyla görülebilmesi için aklın aynasını temizlemeli, arındırmalı, cilalamalı ki bu ayna ışk ile mücella hâle gelsin, dil, düşünce ve varlık olanca sadeliğiyle ve fakat bir bütün halinde orada görünüversin.

Çağdaş İslâm Düşüncesi'nin mümessilleri gerçekten düşünmek yerine başarılı olmayı sıradan uyarlama tekniklerine indirgeyince, yerini yeryüzünün batısında yola düşmüş olan düşünmeye terketti. Kendisine yeryüzünün batısındaki düşünmenin, yani aksiyomatik çerçevesi İslâm olmayan, İslâmî niteliği bulunmayan bir düşünmenin acentalığına, bayiliğine lâyık gördü. Düşünme'nin ürünlerini (metafiziği/nazariyâtı) oradan almaya ve bu metafiziğin ürünlerinin altına birkaç ayet ve hadîs iliştirmeye karar verdi. Düşünce'nin bu tür yamalarla, bu tür kombinasyonlarla 'düşünce' niteliği kazanabileceğini varsaydı. "Çağın gerekleri" diye andığı nesneleri kendisi üretmedi. Burası malum. Ancak bunlarla (çağdaş) alelacele süslenmenin, yarım-yamalak bir surette irtibata geçmenin kendisini 'çağdaş' kılacağını zannetti. Bu yanlıştı. Çünkü yapılan şey bu haliyle çağdaş değildi, sadece çağdaş gibiydi, çağdaş olana benzemekti, imitasyondu sadece. Çağdaş İslâm Düşüncesi'nin çağdaşlığı bu yüzden sahici olamadı; zira o, malumdan değil, meçhulden hareket etmeyi düşünme sandı.

'İslâm' sıfatına gelince, işbu İslâm tasavvurunun ne doğru dürüst çağla bir irtibatı vardı, ne de sahici bir düşünmeyle... İslâm, bir düşünme faaliyetinin temellerini belirleyen aksiyomatik bir çerçeve halinden çıkarılmış, bu ilkelere, sadece yeryüzünün batısında yola çıkmış bulunan düşünmenin çağdaş sonuçlarıyla zaman zaman ilişkilendirilen bir kiler, bir malzeme deposu hüviyeti kazandırılmıştı. İslâm, Çağdaş İslâm Düşüncesi'nin mümessillerinin elinde ancak diğerleriyle birlikte "bkz." kısaltmasıyla anılacak bir dipnot halini alıvermişti. Evet, sadece bir "bkz." [Tam da burada doktora tezlerinin sonunda Kur'an'ın da zikredildiğinin utançla hatırlanması gerekmez mi?]

Düşünme yeryüzünün merkezinde, yani bu topraklarda, yani İstanbul'da yeniden yola düşme niyetine sahip bulunduğunu göstermelidir. Aksiyomlarını (müteârifelerini) İslâm'dan, postülalarını (mevzualarını) İslâm Düşünce mirasından, hipotezlerini (faraziyelerini) kendi içinde harekete geçtiği çağdan alan bir düşünme (nazar) faaliyeti, adına gerçekten de 'düşünce' denebilecek mahsulleri ortaya koymak iradesini gösterebilmelidir.

Kendisini bu şekilde donatan sahici bir düşünmeden ancak dilin, düşüncenin ve varlığın hakkını verecek 'yönergeler' beklemeye yüzümüz olabilir. Yeryüzünün batısındaki talebelerimize kızmaya, eleştiri görüntüsü altında laf atmaya hakkımız yok, çünkü onlara hocalık etmekten vazgeçen biziz; onları kendi başlarına bırakan biziz, onlardan kendi başlarına doldurdukları tomarlardan kopya çeken de biziz.

Bu noktada geriye bir tek soru kalıyor: Bu düşünme kendisine lâyık hayalleri (meçhulâtı) nasıl ve nereden üretecek?!?

Bu hayaller, düşünmenin talipleri soru sormaya başladıkları, mevcut faraziyeleri yerle bir edip gerçekten düşünmeyi öğrendikleri zaman, kopan ip koptuğu yerden bağlandığı, düşen adam tam da düştüğü yerden kalktığı an zuhur etmeye başlayacak, şayet düşünme yola kendisine lâyık soruyla düşmeyi becerebilirse, talebelerine hayal nasıl kurulurmuş onu da öğretecek! Lâkin önce soru yola düşmeli, soru yola aşk ile düşmeli!

Ne diyeyim, yeter ki önce AŞK olsun!

DÜCANE CÜNDİOĞLU

Künye

Temsilcilikler

Abone Formu

Mesaj Formu