ŞAMİL KUCUR / İSTANBUL
15 yaşından beri diyar diyar dolaşan ve "Karadır bu bahtım kara, Zahidem, Kar yağar kar üstüne, Leylâ, Kar mı yağmış yüce dağlar başına, Dane dane benleri var, Bir ayrılık bir yoksulluk" gibi türkü ve bozlakları ile gönüllerde taht kuran Anadolu Türkmenlerinin efsane sazı ve avazı Neşet Ertaş ile Feridun Obul'a ait Sultanahmet'teki Türk Müzik Aletleri Müzesi'nde görüştük. Kırşehir, Yozgat ve Keskin'in çeşitli köylerinde çocukluk ve ilk gençlik yıllarını geçiren Ertaş, Türkmen musikisi ve bozlak müziğinin son devirdeki en önemli ismi olan Muharrem Ertaş'ın varisi.

Elime saz yerine tokuç tutuşturuldu

1938 yılında Kırşehir'in Kırtıllar Köyü'nde doğan Neşet Ertaş, çocukluk çağlarında, imkansızlıklar yüzünden eline tutuşturulan 'tokuç'la saz çalmaya başladığını söyleyerek "Fakirlik var malum, babam gurbette ve elimizde saz olmadığı için, rahmetlik anam çamaşır döğdükleri 'tokuç'u saz yaparak elime verdi. Çevredeki köylü, hısım akraba, 'Baban gibi sazcı oldun' derlerdi. Ama tabii babamgil saz çalarken biz onun yanında keman tutardık. Babamın yanında saz çalamazdım. Babam hasta yatağındayken orada bulunan cemaat, babamın beni sayıkladığını söyleyip, onun başucunda saz çalmamı istediler. İşte rahmetlinin son zamanlarında sazı yanında çalabildim biraz" diyor.

Hollandalılar bozlaklara hayran oldular

Ertaş, Avrupa ülkelerinde verdiği sadece bozlaklardan oluşan üç-dört saatlik konserlerin özellikle Hollanda ve Belçikalılar üzerinde büyük etkisi olduğunu söylüyor. Ertaş'ın en büyük üzüntüsü ise Avrupa'da büyük ilgi gören bozlakların, öz yurdunda garip ve mahzun kalması. Bir Alman okulunda verdiği konser sırasında kendisini dinleyen okulun Alman müdürünün bozlak ve Avşar türkülerine hayran kaldığını anlatan Ertaş " Müdür benden çoğunluğu Alman olan öğrencilere okulda bağlama dersleri verip, bozlak ve türkü öğretmemi istedi. Ben de Almancamın çok az olduğunu ve nota bilmediğimi söyledim. Israr etti ve iki yıl süren bu derslere Alman öğretmenler de girdiler. Ayrıca bu okul bana sanatçı öğretmenlik unvanını da verdi." Kaç bestesi ve kaseti olduğunu hatırlayamadığını belirten Neşet Ertaş, son dönemde Avşar türküleri ve bozlakları en iyi icra eden sanatçıların Ümit Tokcan ve Zara olduğunu söyledi. Kırşehir türkülerinin toplumun sevdiği sanatçılar tarafından okunmasının kendisini mutlu ettiğini söyleyen Ertaş, sözlerini şöyle sürdürdü: "Son dönemde çok şükür, bozlaklarımız hatırı sayılır olmaya başladı. Ümit Tokçan ile çok sevdiğim genç sanatçı kızımız Zara Hanım'ın bu türküleri okumasından çok mutluyum. Az bilinen ve okuyanı da az olan bozlakları hak vererek okuyan bu sanatçılarımıza, kültürümüzü yaşattıkları için teşekkür ediyorum. Kültür Bakanlığı'nın Kırşehir ve çevresindeki geleneksel Türkmen, Avşar müziği ve folklorü ile ilgili kurduğu topluluklar için de teşekkür ediyorum. Asırlardır yaşayan bu kültürün yaşatılması adına devletimizin, bakanlığımızın bu girişimleri bizi mutlu etmektedir."

Eserlerimizle meşhur olanlar adımızı bile anmıyorlar

İbrahim Tatlıses, Emel Sayın, Müslüm Gürses, Zeki Müren, Ajda Pekkan, Bülent Ersoy, Yavuz Bingöl, Kubat, Belkıs Akkale, Burhan Çaçan, Barış Manço, Selda Bağcan, Cem Karaca, Edip Akbayram ve nicelerinin uzun yıllar babasının ya da kendisinin türkülerini çalıp söylediğini ve bu sanatçılardan bazılarının ise bu türkülerle meşhur olduğunu belirten Ertaş konuşmasını şöyle sürdürdü: "Ancak bu isimlerin bir çoğu röportajlarında, söyledikleri türkülerin kaynak kişisinin Muharrem Ertaş ya da Neşet Ertaş olduğunu söylemiyor. Bu arada eski plaklarımdan çoğaltılarak yapılan piyasadaki Neşet Ertaş kasetleri ise ayrı dert. Bu güne kadar kimseye sen bu türkümü niye okudun, niye adımı zikretmedin demedim. Ancak bir süre önce çıkan telif hakları yasası ile özellikle korsan kaset olayını yetki verdiğim Kalan Müzik takip ediyor."

Çalgıcıların sınıfta kalanı davulcu olur

Abdalların, bebekleri dünyaya geldiği zaman, ileride çalmasını arzu ettikleri müzik aletini çocuğun göbeğinin üstüne koyduklarını söyleyen Ertaş bu ilginç geleneği şöyle anlattı: "Benim köyümde çocuk daha doğduğu günden itibaren müziğe merhaba der. Anası babası çocuğun gelecekte keman çalmasını istiyorsa, çocuğun göbeğine keman, zil çalmasını istiyorsa zil, saz çalması istiyorsa saz koyar. Ben doğduğum zaman, babam Muharrem Usta'nın sazını benim göbeğimin üstüne koymuşlar. Davul diyecek olursak, çocuğun göbeğine davul konulmaz. Bizde adettir, çalgıcıların sınıfta kalanları ancak davulcu olur."

Gönül oyun havası da ister, uzun hava da

Neşat Ertaş özellikle 'bizim televizyonumuz' dediği TRT'nin yaptığı bant kayıtlarında çalıp söylediği bozlak, uzun hava ve ağır türküleri kayıt altına almasına rağmen, sadece hareketli türküler ve oyun havalarını yayınlamasını eleştiriyor. Ertaş, TRT'ye eleştirilerini şöyle sürdürüyor: "Hayat insan içindir, hayatta neşe de vardır, hüzün de. Biz insanız ağlamak da bizim için, sevinmek de, gülmek de. Siz hep acı, ya da tatlı mı yiyorsunuz? İşte müzik de bu. İnsanlara hep oyun havası dinletmeniz doğru değil. Bu yüzden oyun havası da, türkü de bozlak da çalar, söylerim. Beni dinleyen insanlar bu saydığım duyguların, müziğin hepsini yaşayan ve soluyan insanlar."